پروژه روسیه برای افزایش طول عمر با مطالعه میمون‌های سالخورده

به گزارش عصر ایران، در حالی که پژوهشگران سراسر جهان برای کشف راه‌های مقابله با پیری و افزایش طول عمر انسان تلاش می‌کنند، روسیه نیز پروژه‌ای بحث‌برانگیز را با مطالعه میمون‌های سالخورده آغاز کرده است. این طرح با مشارکت یکی از بزرگ‌ترین مراکز تحقیقاتی دولتی روسیه دنبال می‌شود و قرار است با بررسی تغییرات زیستی در بدن نخستی‌سانان، اطلاعات تازه‌ای درباره سازوکار پیری و راه‌های احتمالی کند کردن آن در اختیار دانشمندان قرار دهد.

اما آنچه این پروژه را بیش از یک تحقیق علمی معمولی به موضوعی خبرساز تبدیل کرده، ارتباط آن با میخائیل کووالچوک، از نزدیکان ولادیمیر پوتین، و علاقه رئیس‌جمهور روسیه به افزایش طول عمر انسان است.

بررسی میمون‌های ۱۸ تا بیش از ۳۰ سال

این پروژه زیر نظر موسسه کورچاتوف (Kurchatov Institute)، یکی از مراکز بزرگ و دولتی تحقیقات علمی روسیه، دنبال می‌شود. میخائیل کووالچوک، رئیس این موسسه، در جریان مجمع ژنومیک کورچاتوف در روزهای ۹ و ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که دانشمندان در حال بررسی میمون‌های سالخورده هستند تا مراحل مختلف فرایند پیری را بهتر درک کنند.

به گفته او، پژوهشگران نمونه‌هایی از نخستی‌سانان با سن ۱۸ سال تا بیش از ۳۰ سال را بررسی می‌کنند. در این مطالعات، وضعیت رگ‌های خونی، مغز و سایر اندام‌های حیاتی حیوانات مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و آزمایش‌های بیوشیمیایی و بررسی‌های ساختاری نیز برای شناسایی تغییرات مرتبط با افزایش سن انجام می‌شود.

انتخاب میمون‌ها برای این تحقیق اتفاقی نیست. نخستی‌سانان از نظر زیستی و فیزیولوژیکی شباهت‌های قابل توجهی با انسان دارند و بررسی تغییرات بدن آن‌ها در سنین بالا می‌تواند به شناسایی برخی سازوکارهای مشترک پیری کمک کند.

کووالچوک در توضیح هدف این تحقیقات گفته است: «نخستی‌سانان نزدیک‌ترین نمونه‌های مطالعاتی به انسان هستند و نتایج بررسی آن‌ها می‌تواند مبنایی برای ایجاد یک نظام تنظیم‌کننده با هدف افزایش طول عمر انسان باشد.»

یکی از بخش‌های این طرح، همکاری موسسه کورچاتوف با مرکز تحقیقات جراحی پتروفسکی برای ایجاد یک بانک نمونه خون از نخستی‌سانان با طول عمر بالا است. کنستانتین کوتنکو، رئیس این مرکز جراحی، اعلام کرده است که نمونه‌های جمع‌آوری‌شده برای بررسی سازوکارهای پیری مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

دانشمندان امیدوارند با مقایسه نمونه‌های زیستی حیوانات سالخورده و بررسی تغییرات بیوشیمیایی بدن آن‌ها، بتوانند نشانگرهایی را شناسایی کنند که با روند سالم پیر شدن یا بروز مشکلات مرتبط با افزایش سن ارتباط دارند.

بر اساس گزارش‌ها، مجموعه پرورش وابسته به موسسه کورچاتوف بیش از ۷ هزار میمون از ۲۲ گونه مختلف را در خود جای داده است. با این وجود، این رقم به کل جمعیت میمون‌های نگهداری‌شده در این مجموعه اشاره دارد و به معنای مشارکت تمام ۷ هزار حیوان در آزمایش‌های مربوط به پیری نیست. تعداد دقیق حیواناتی که در مطالعه تخصصی حضور دارند، اعلام نشده است.

ارتباط پروژه با نزدیکان پوتین

نام میخائیل کووالچوک یکی از دلایل اصلی توجه رسانه‌ها به این تحقیقات است. او از چهره‌های نزدیک به ولادیمیر پوتین به شمار می‌رود و افزون بر ریاست موسسه کورچاتوف، به عنوان مشاور غیررسمی رئیس‌جمهور روسیه در مسائل علمی، به ویژه حوزه ژنتیک، شناخته می‌شود. برادر او، یوری کووالچوک، نیز یک بانکدار میلیاردر و از افراد بانفوذ در حلقه نزدیکان پوتین است.

از سوی دیگر، علاقه پوتین به افزایش طول عمر موضوع تازه‌ای نیست. در سپتامبر ۲۰۲۵، هنگام حضور او در پکن برای مراسم هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم، گفت‌وگویی میان او و شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین، به طور اتفاقی از طریق میکروفون‌های زنده پخش شد.

در این مکالمه، پوتین درباره پیشرفت زیست‌فناوری و امکان تعویض مداوم اندام‌های بدن صحبت کرد و حتی احتمال دستیابی انسان به نوعی جاودانگی را مطرح کرد. شی جین پینگ نیز به پیش‌بینی‌هایی اشاره کرد که بر اساس آن‌ها ممکن است انسان‌ها در قرن حاضر به عمر ۱۵۰ سال دست پیدا کنند. این گفت‌وگو بار دیگر توجه رسانه‌ها را به علاقه رهبران روسیه و چین به فناوری‌های افزایش طول عمر جلب کرد.

برنامه ملی فناوری‌های نوین حفظ سلامت

تحقیقات مربوط به میمون‌ها تنها بخشی از برنامه گسترده‌تر روسیه برای توسعه فناوری‌های افزایش طول عمر است. بنابر گزارش روزنامه کره‌ای چوسان، دولت روسیه در قالب پروژه‌ای ملی با عنوان فناوری‌های نوین حفظ سلامت، برنامه‌ریزی کرده است که طی سال‌های ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ حدود ۱۸ میلیارد روبل به این حوزه اختصاص دهد.

این برنامه تنها به مطالعه پیری محدود نمی‌شود و موضوعاتی مانند توسعه ژن‌درمانی برای کند کردن فرسودگی سلولی، تولید اندام‌های مصنوعی با استفاده از چاپ زیستی سه‌بعدی و پرورش اندام‌های قابل پیوند در خوک‌های کوچک اصلاح‌شده ژنتیکی را نیز در بر می‌گیرد.

گزارش‌ها همچنین از نقش ماریا وروتسوا، دختر بزرگ ولادیمیر پوتین و متخصص غدد درون‌ریز، در برخی فعالیت‌های مرتبط با این برنامه حکایت دارند. به این ترتیب، به نظر می‌رسد افزایش طول عمر در روسیه فقط یک موضوع پژوهشی محدود نیست و به یکی از محورهای مورد توجه سیاست‌گذاری علمی و سرمایه‌گذاری دولتی تبدیل شده است.

هدفی اثبات‌نشده

با وجود پیشرفت‌های قابل توجه در ژنتیک، زیست‌فناوری، پزشکی بازساختی و شناخت سازوکارهای سلولی پیری، رسیدن به طول عمر ۱۵۰ سال همچنان یک هدف اثبات‌نشده است.

مطالعه حیوانات سالخورده می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره تغییرات مغز، سیستم گردش خون، عملکرد سلول‌ها و عوامل موثر بر فرسودگی اندام‌ها فراهم کند؛ اما شناسایی این عوامل به معنای توانایی متوقف کردن پیری یا افزایش چشمگیر طول عمر انسان نیست.

حتی اگر دانشمندان بتوانند برخی از سازوکارهای پیری را در حیوانات کنترل کنند، انتقال این نتایج به انسان به تحقیقات گسترده، آزمایش‌های بالینی و بررسی ایمنی و اثربخشی روش‌های درمانی نیاز دارد.

از این رو، پروژه روسیه را باید تلاشی برای شناخت بهتر فرایند پیری و یافتن راه‌هایی برای افزایش طول عمر سالم دانست، نه نشانه‌ای از دستیابی قریب‌الوقوع به اکسیر جوانی. هنوز مشخص نیست این تحقیقات در نهایت به چه دستاوردی منجر خواهند شد؛ اما ترکیب اهداف بلندپروازانه علمی با حمایت سیاسی در بالاترین سطوح قدرت، آن را به یکی از پروژه‌های جالب توجه در حوزه تحقیقات ضدپیری تبدیل کرده است.