میراث فسیلی ایران؛ گنجینهای علمی برای زمینشناسی و اکتشاف منابع
مهدی بادپا، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد گفت فسیلها در تعیین سن لایههای رسوبی، بازسازی محیطهای دیرینه و اکتشاف نفت و گاز نقش کلیدی دارند و حفاظت از این میراث برای توسعه پایدار ضروری است.
به گزارش ایسنا، مهدی بادپا با اشاره به اهمیت فسیلها در مطالعات زمینشناسی اظهار کرد: فسیل یا سنگواره، بقایا یا رد و اثر جانداران گذشته است که در سنگها حفظ شدهاند. این بقایا میتوانند استخوان، صدف، دندان، گرده، اسپور، ردپا، اثر فسیل و حتی همزیستیهای جانوران قدیمه یا ترکیبات شیمیایی برجایمانده باشند.
وی افزود: اهمیت بنیادی فسیلها در زمینشناسی از آنجا آغاز میشود که آنها «زمان» را قابل خواندن میکنند. با شناسایی گونههای شاخص و تعیین گستره زمانی آنها، زمینشناسان میتوانند سن نسبی لایههای رسوبی را تعیین و توالیهای مختلف را با یکدیگر مقایسه کنند. به گفته وی، این کار، یعنی زیستچینهشناسی، ستون فقرات تقسیمبندی زمانی در بسیاری از حوضههای رسوبی جهان است و در ایران نیز که توالیهای دریایی و خشکی از پرکامبرین تا کواترنر گستردهاند، فسیلها نقش تعیینکنندهای در تفکیک سازندها، تعیین مرزهای چینهشناسی و همبستگی بین نواحی مختلف دارند.
فسیلها؛ ابزاری برای تعیین سن و بازسازی محیطهای دیرینه
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش فسیلها در بازسازی محیطهای دیرینه بیان کرد: هر جاندار در محیط خاصی زندگی میکند و فسیل مرجانها، دوکفهایها، آمونیتها، روزنداران کفزی و پلانکتونی، گیاهان و مهرهداران خشکیزی، هر یک نشانههایی از عمق آب، شوری، دما، نوع بستر و شرایط اقلیمی گذشته به دست میدهند.
بادپا ادامه داد: به این ترتیب، فسیلها به زمینشناسان کمک میکنند تا نهتنها «چه زمانی»، بلکه «در چه محیطی» یک لایه تشکیل شده است را نیز بازسازی کنند. وی گفت این موضوع در ایران اهمیت زیادی دارد، زیرا کشور در طول تاریخ زمینشناسی خود بارها میان دریای کمعمق، حوضه عمیق، دشت ساحلی، محیط قارهای و کوهزایی جابهجا شده و مطالعه فسیلها به فهم این جابهجاییها و بازسازی جغرافیای دیرینه ایران کمک میکند.
وی با اشاره به کاربردهای اقتصادی و عملی فسیلها اظهار کرد: یکی از مهمترین این کاربردها، نقش فسیلها در اکتشاف نفت و گاز است. در حوضه زاگرس و خلیج فارس، روزنداران، آمونیتها، رودیستها و دیگر گروههای فسیلی به تعیین سن و تطابق سازندهای کربناته و آواری کمک میکنند و شناسایی زیستزونها و مرزهای چینهشناسی میتواند ریسک اکتشاف را کاهش دهد و تصویر دقیقتری از مخازن زیرزمینی ارائه کند. به گفته وی، فسیلها در مطالعه سازندهای زغالدار، لایههای فسفاتدار و کانسارهای رسوبی، سنگهای ساختمانی و حتی آبهای زیرزمینی نیز نقش راهنما دارند، زیرا تغییرات رخسارهای و محیطی را نشان میدهند.
تنوع میراث فسیلی ایران و نقش آن در ژئوپارکها
بادپا با بیان اینکه ایران از نظر میراث فسیلی بسیار غنی است، گفت: در البرز، ایران مرکزی، زاگرس، کپهداغ و مکران، توالیهای فسیلدار متعددی شناخته شده است و فسیلهای پالئوزوئیک در کوههای طبس و کرمان، آمونیتهای ژوراسیک و کرتاسه، رودیستهای کرتاسه، روزنداران پالئوژن و نئوژن و مهرهداران سنوزوئیک، تنها بخشی از یافتههای مهم فسیلی ایران هستند.
وی ادامه داد: منطقه مراغه در شمالغرب ایران با فسیلهای مهرهداران میوسن، از جمله اسبسانان و دیگر پستانداران، از شهرت بینالمللی برخوردار است و به فهم تحول زیستبومهای خشکی در نئوژن کمک میکند.
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اهمیت فسیلها در ژئوپارکهای جهانی ایران اظهار کرد: در ژئوپارکهای جهانی ایران، یعنی قشم، جلفا (ارس) و طبس، فسیلها یکی از کلیدیترین عناصر تفسیر زمینشناختی و آموزشیاند. به گفته وی، در قشم، لایههای رسوبی فسیلدار و بقایای دریایی به بازسازی محیطهای دیرینه خلیج فارس و نوسانهای سطح آب دریا کمک میکنند؛ در جلفا و ارس، فسیلهای دریایی پالئوزوئیک و مزوزوئیک نشاندهنده دریای گذشته و ارتباط آن با حوضههای همسایه در قفقاز هستند و در طبس، ردپاهای دایناسورها همراه با فسیلهای گیاهی و دریایی، تصویری از محیطهای دیرینه پالئوتتیس و تحول زیستبومهای قدیمه را ارائه میدهند.
بادپا افزود: ارزش چنین فسیلهایی تنها در جذابیت موزهای نیست، بلکه در ثبت «تنوع زیستی دیرینه» است و حفاظت از این میراث فسیلی در ژئوپارکها هم ارزش علمی و آموزشی دارد و هم به ژئوتوریسم پایدار و هویت محلی کمک میکند. وی خاطرنشان کرد: چنین سایتهایی نشان میدهند که ایران تنها یک پهنه نفتخیز نیست، بلکه آرشیوی از تحول حیات و اقلیم در چهارراه زیستی اوراسیا نیز هست.
چالشهای حفاظت و ضرورت آموزش عمومی
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر اینکه فسیلها بخشی از میراث زمینشناختی هستند، گفت: حفاظت از سایتهای فسیلی در ایران با چالشهایی روبهروست و جمعآوری غیرمجاز، تخریب در اثر فعالیتهای عمرانی، عدم ثبت دقیق محل کشف، خروج نمونهها بدون مستندسازی و کمبود موزههای تخصصی محلی از جمله این چالشها هستند.
بادپا ادامه داد: بسیاری از فسیلهای مهم پیش از آنکه مطالعه و ثبت شوند، از بین میروند و بنابراین آموزش عمومی و تقویت چارچوب قانونی حفاظت از میراث فسیلی ضروری است. به گفته وی، پژوهشگران نیز باید به ثبت دقیق مختصات، عکاسی، تهیه بانک اطلاعاتی و همکاری با موزهها توجه کنند.
وی با اشاره به ظرفیت فسیلها برای کمک به توسعه پایدار و ژئوتوریسم اظهار کرد: ایجاد مسیرهای زمینگردشگری، موزههای محلی، کارگاههای آموزشی برای دانشآموزان و دانشجویان و تربیت راهنمایان آگاه میتواند ارزش اقتصادی و اجتماعی میراث فسیلی را افزایش دهد، به شرط آنکه حفاظت بر بهرهبرداری مقدم باشد. وی گفت تجربه جهانی نشان میدهد که جوامع محلی هنگامی از سایتهای فسیلی حفاظت میکنند که از ارزش آنها آگاه باشند و منفعت پایدار در حفاظت ببینند.
وی با اشاره به نقش فسیلها در آموزش علوم گفت: فسیلها پلی میان زیستشناسی، زمینشناسی، جغرافیا و تاریخ طبیعیاند و به دانشآموزان نشان میدهند که زمین یک سیستم پویا است و حیات در طول میلیونها سال تغییر کرده است. به گفته وی، رسانهها میتوانند با انتشار گزارشهای دقیق، از افسانهسازی و بزرگنمایی درباره فسیلها پرهیز کنند و ارزش علمی و حفاظتی آنها را برجسته سازند.
وی در جمعبندی اظهار کرد: در ایران، فسیلها از یک سو به تعیین سن و تطابق لایهها، بازسازی محیطهای دیرینه، اکتشاف منابع و فهم زمینساخت کمک میکنند و از سوی دیگر بخشی از هویت علمی و طبیعی کشور به شمار میآیند. به گفته وی، اگر فسیلها را جدی بگیریم، در واقع گذشته زمین را جدی گرفتهایم؛ گذشتهای که فهم آن، کلید مدیریت بهتر امروز و فردای محیطزیست و منابع طبیعی ایران است.
منبع: www.isna.ir
عواقب داغ کردن موتور خودرو؛ از سوختن واشر تا تعویض پیشرانه






