راهکارهای نوین برای مهار کبد چرب و پیشگیری از عوارض قلبی آن

به گزارش ایسنا، بیماری کبد چرب غیرالکلی یکی از شایع‌ترین مشکلات مزمن کبدی در سراسر جهان است و به عنوان تظاهر کبدی مجموعه‌ای از اختلالات متابولیک بدن شناخته می‌شود. این اختلال زمانی رخ می‌دهد که چربی بیش از اندازه در سلول‌های کبد افرادی که مصرف الکل ندارند یا میزان مصرف آن‌ها بسیار ناچیز است، انباشته شود. مجتبی فرجام و همکار پژوهشگر ایشان از مرکز تحقیقات بیماری‌های غیرواگیر دانشگاه علوم پزشکی فسا در پژوهشی کاربردی، راهبردهایی برای کاهش بار این بیماری و پیشگیری زودهنگام از آن ارائه کردند.

شیوع جهانی و افزایشی در ایران

این عارضه می‌تواند طیفی از مراحل مختلف از تجمع ساده چربی گرفته تا التهاب کبدی، ایجاد بافت اسکار یا زخم در کبد، آسیب‌های شدید و پیشرفته ساختاری و حتی تومورهای بدخیم کبدی را در بر بگیرد. برآوردهای بین‌المللی بیانگر آن است که حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد از مردم جهان به این بیماری مبتلا هستند و این آمار در کشورهای در حال توسعه و منطقه خاورمیانه رو به افزایش است؛ به طوری که طی دو دهه اخیر میزان شیوع آن در ایران بین ۳۸ تا ۴۴ درصد افزایش پیدا کرده است.

پیوند کبد چرب با خطرات متابولیک و قلبی

ضرورت بررسی دقیق کبد چرب به این دلیل است که این اختلال صرفا به کبد محدود نمی‌ماند، بلکه یک بیماری درگیرکننده کل بدن به شمار می‌رود و با خطراتی چون چاقی شکمی، مقاومت به انسولین، دیابت نوع دو، اختلال در چربی‌های خون و فشار خون بالا گره خورده است. افزایش مصرف غذاهای فرآوری‌شده، چربی‌های مضر و قندها در کنار کم‌تحرکی باعث تشدید این بیماری شده که خود خطر سکته‌های قلبی، بیماری‌های مزمن کلیوی و مرگ زودرس را بالا می‌برد. علاوه بر این، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که کبد چرب می‌تواند بر ریتم الکتریکی قلب نیز اثر منفی بگذارد و با طولانی کردن زمان بازیابی پالس‌های قلبی، خطر نامنظمی‌های کشنده ضربان قلب را به همراه داشته باشد.

روش پژوهش و یافته‌های کلیدی در فسا

این مطالعه در قالب یک خلاصه سیاستی و بر پایه تحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده از مطالعه بزرگسالان فسا، که بخشی از طرحی جامع و ملی است، انجام شد. پژوهشگران با استفاده از روش‌های تشخیصی مختلف از جمله شاخص آزمایشگاهی کبد چرب و تصویربرداری سونوگرافی، میزان شیوع بیماری را ارزیابی کردند. سپس پیوند میان ابتلا به این بیماری با شاخص‌های متابولیک، کیفیت و خاصیت التهاب‌زایی برنامه غذایی، سبک زندگی افراد و پیامدهای ناگوار قلبی عروقی را مورد سنجش قرار دادند. یافته‌ها نشان دادند که شیوع کبد چرب غیرالکلی در میان بزرگسالان مورد مطالعه بر اساس شاخص آزمایشگاهی کبد چرب بین ۲۷ تا ۳۴ درصد و در روش سونوگرافی تا حدود ۵۳ درصد بوده است. همچنین مشخص شد این بیماری ارتباط معناداری با چاقی شکمی، بالا بودن چربی تری‌گلیسیرید، ابتلا به دیابت نوع دو و نداشتن تحرک بدنی کافی دارد. رژیم‌های غذایی دارای شاخص التهابی بالا خطر ابتلا به کبد چرب را تا بیست و پنج درصد افزایش داده‌اند، در حالی که مصرف فرآورده‌های ضدالتهاب به ویژه شیر کم‌چرب اثرات حفاظتی چشمگیری به همراه داشته است.

توصیه‌های سیاستی برای مهار بیماری

نتایج حاصل از این پژوهش که در نشریه «مجله طب پیشگیری» وابسته به دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان منتشر شده‌اند، تایید کردند که بیماری کبد چرب به طور مستقیم با طولانی شدن فواصل فعالیت الکتریکی قلب و در نتیجه افزایش احتمال بروز تپش‌های نامنظم و آریتمی‌های قلبی در ارتباط است. بر این مبنا، محققان تاکید می‌کنند که برای کاهش آسیب‌های ناشی از این بیماری، باید برنامه‌های مداخله‌ای جامع مبتنی بر اصلاح شیوه زندگی، ارتقای تغذیه سالم در جامعه، استفاده از ابزارهای غربالگری ساده و ارزان مانند شاخص آزمایشگاهی کبد چرب در مراقبت‌های اولیه و ادغام برنامه‌های پایش همزمان کبد و قلب در نظام درمانی کشور عملیاتی شود. بر اساس اطلاعات به دست آمده در این تحقیق، آمار بالای کبد چرب در جنوب کشور نشان‌دهنده اهمیت مداخلات جمعیتی به جای تمرکز صرف بر توصیه‌های فردی است. اصلاح عادات غذایی و جایگزینی غذاهای التهاب‌زا با خوراکی‌های سالمی چون سبزیجات، میوه‌ها و لبنیات کم‌چرب می‌تواند فرایند تجمع چربی در سلول‌های کبدی را مهار کند. از منظر سیاست‌گذاری نظام سلامت نیز، پیشرفت کبد چرب به مراحل خطرناکی چون نارسایی بافت کبد، هزینه‌های سنگینی را به جامعه و خانواده‌ها تحمیل می‌کند؛ بنابراین تدوین برنامه‌های ملی، تخصیص منابع حمایتی دولتی و بیمه‌ای و پوشش کامل غربالگری‌های اولیه، کلید مهار این چالش بهداشتی خواهد بود.