فضای مجازی جای کتاب را نمیگیرد؛ گفتوگو با توحید اصغرزاده
توحید اصغرزاده، نویسنده و پیشکسوت ادبیات دفاع مقدس آذربایجان غربی، در گفتوگو درباره جایگاه کتاب در عصر دیجیتال گفت فضای مجازی نمیتواند جای کتاب را بگیرد و فاصله گرفتن از کتاب حافظه تاریخی را تضعیف میکند.

گالری تصویری
۳ تصویربه گزارش ایرنا، گسترش فضای مجازی و افزایش زمان حضور کاربران در شبکههای اجتماعی، شیوه دسترسی مردم به اطلاعات را تغییر داده است. اگرچه این فضا فرصتهای تازهای برای یادگیری و ارتباط فراهم کرده اما نگرانیهایی درباره کمرنگ شدن جایگاه کتاب و مطالعه عمیق، بهویژه در میان نسل جوان به وجود آورده است. در روزگاری که حجم گستردهای از اطلاعات در چند ثانیه در دسترس قرار میگیرد، کتاب همچنان جایگاه ویژهای در انتقال دانش، حفظ حافظه تاریخی و شناخت فرهنگ و هویت جوامع دارد.
با این حال، سرعت گردش محتوا در فضای مجازی و جذابیت شبکههای اجتماعی، فرصت مطالعه پیوسته و عمیق را برای بسیاری از افراد محدود کرده است؛ مسئلهای که میتواند در بلندمدت بر کیفیت شناخت نسل آینده از تاریخ و میراث فرهنگی کشور اثر بگذارد. اگرچه هفته کتاب و کتابخوانی به تازگی به پایان رسیده است، اهمیت این موضوع محدود به یک مناسبت فرهنگی نیست و به همین منظور با توحید اصغرزاده، نویسنده و پیشکسوت ادبیات دفاع مقدس آذربایجان غربی درباره جایگاه کتاب در عصر دیجیتال، نقش خانواده و مدرسه و پیامدهای فاصله گرفتن از میراث مکتوب گفتوگو شده است.
فضای مجازی مکمل کتاب است نه جایگزین آن
اصغرزاده در پاسخ به این پرسش که آیا فضای مجازی میتواند جای کتاب را بگیرد، گفت: «خیر، فضای مجازی نمیتواند جای کتاب را بگیرد، بلکه باید آن را مکمل کتاب دانست.» وی افزود: «فضای مجازی سریع، متنوع و بهروز است، اما اطلاعات منتشرشده در آن گاهی پراکنده، نادرست یا فاقد چارچوب مشخص است. در مقابل، کتاب معمولا از انسجام بیشتری برخوردار است، مراحل ویرایش را پشت سر میگذارد و امکان مطالعه عمیقتر و تفکر پیوسته را فراهم میکند.»
او تاکید کرد بهترین شیوه آن است که از این فضا برای جستوجوی سریع و دسترسی اولیه به اطلاعات استفاده شود و برای شناخت عمیقتر موضوعات به منابع معتبر و کتاب مراجعه شود. وی درباره میزان مطالعه نیز گفت در ایران آمارهای مختلفی منتشر شده است؛ برای مثال ارقام مربوط به سرانه مطالعه در برخی گزارشها متفاوت است و مرکز آمار ایران رقم ۹ دقیقه، پژوهشگاه فرهنگ و ارشاد اسلامی ۱۲ دقیقه و برخی مراکز دیگر ارقام بالاتری را اعلام کردهاند. به گفته او، این اختلافها نشان میدهد که تعریف مطالعه و روش اندازهگیری آن در نتایج تاثیر دارد و استفاده روزانه از شبکههای اجتماعی سهم قابل توجهی از زمان افراد را به خود اختصاص داده است.
پیوند کتاب و فضای مجازی
اصغرزاده درباره چگونگی پیوند میان فضای مجازی و کتاب گفت باید کتاب را به همان فضایی برد که مردم در آن حضور دارند و وقت میگذرانند. به گفته وی، معرفی کوتاه کتاب، بریدهخوانی، برگزاری چالشهای کتابخوانی، تشکیل باشگاههای کتاب آنلاین، تولید پادکست و گفتوگو با نویسندگان میتواند در این زمینه موثر باشد. او افزود وقتی نوجوانان و جوانان بخش قابل توجهی از زمان خود را در شبکههای اجتماعی میگذرانند، محتوای کتابمحور نیز در همین فضا فرصت بیشتری برای دیده شدن دارد، به شرط آنکه با رویکردی جذاب، لذتمحور و غیرتحمیلی و نه با تبلیغات خشک و دستوری انجام شود.
وی به ظرفیت کتابهای صوتی و دیجیتال نیز اشاره کرد و گفت برای مثال، در سال ۱۴۰۳، کاربران یکی از پلتفرمهای کتاب صوتی، ۵۰ درصد بیشتر از سال قبل کتاب خواندهاند و سرانه مطالعه دیجیتال ایرانیان ۱۰ دقیقه افزایش یافته است. به گفته او، این ابزارها میتوانند زمینه آشنایی بیشتر افراد با کتاب را فراهم کنند و بهویژه برای کسانی که فرصت کمتری برای مطالعه چاپی دارند، راهکار مناسبی باشند.
پیامدهای فاصله گرفتن از کتاب و احساس تعلق به تاریخ
اصغرزاده درباره پیامدهای فاصله گرفتن از کتابهای فاخر تاریخی و ادبی گفت فاصله گرفتن از کتاب میتواند حافظه تاریخی، زبان، تخیل و قدرت همدلی را تضعیف کند و افراد را در برابر اطلاعات سطحی آسیبپذیرتر سازد. وی افزود کتابهای تاریخی و ادبی بخشی از حافظه مشترک و هویت فرهنگی جامعه هستند و کنار گذاشتن کامل آنها میتواند پیوند نسلها را سست کند. به گفته او، منظور این نیست که همه افراد باید سراغ کتابهای سنگین و تخصصی بروند، بلکه مهم آن است که ارتباط با میراث مکتوب قطع نشود و مطالعه به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شود.
وی درباره نسلی که در فضای مجازی حضور گسترده دارد نیز گفت چنین نسلی میتواند به تاریخ کشور خود علاقهمند باشد اما اگر این علاقه صرفا از فضای مجازی تغذیه شود، ممکن است سطحی و شکننده باقی بماند. او افزود فضای مجازی هم میتواند کنجکاوی تاریخی را برانگیزد و هم در صورت انتشار اطلاعات نادرست یا روایتهای ناقص، تاریخ را به کلیشه و شعار تقلیل دهد. به گفته وی، دلبستگی پایدار به تاریخ زمانی شکل میگیرد که با شناخت مستند، تفکر نقادانه و پذیرش پیچیدگیهای تاریخی همراه باشد و چنین شناختی به نسل جوان کمک میکند تا در مواجهه با روایتهای مختلف، قدرت تشخیص و تحلیل داشته باشد.
نقش مدرسه و خانواده در ترویج مطالعه
اصغرزاده درباره نقش مدارس گفت مدارس نقش بسیار مهمی دارند اما نمیتوانند به تنهایی این مسئولیت را بر عهده بگیرند. به گفته او، کودک بخش زیادی از روز خود را در مدرسه میگذراند و نخستین تجربههای جدی مطالعه نیز معمولا در همین محیط شکل میگیرد، اما تاثیر مدرسه به نوع فعالیتها و شیوه مواجهه با کتاب و نه صرفا وجود کتابخانه بستگی دارد. وی افزود کتابخانه فعال و در دسترس، اختصاص زمانی برای مطالعه آزاد، معرفی کتاب توسط معلمی که خود اهل مطالعه است، تشکیل باشگاههای کتابخوانی، اجرای نمایشهای برگرفته از داستانها و دعوت از نویسندگان میتواند دانشآموزان را به کتاب علاقهمند کند.
گسترش فضای مجازی و تغییر شیوههای دسترسی به اطلاعات، ضرورت بازنگری در روشهای ترویج کتابخوانی را بیش از گذشته آشکار کرده است. در این میان، کتاب نه رقیب فناوریهای جدید، بلکه مکملی ضروری برای شناخت عمیقتر جهان و جامعه به شمار میرود. حفظ ارتباط نسل جوان با کتاب به معنای بازگشت به شیوههای گذشته نیست، بلکه تلاشی برای ایجاد تعادل میان سرعت دریافت اطلاعات و فرصت اندیشیدن، تحلیل و شناخت است و تقویت فرهنگ کتابخوانی مسئولیتی مشترک میان خانواده، مدرسه، رسانه و نهادهای فرهنگی است.
منبع: www.irna.ir

چرا سریالهای نمایش خانگی دیگر غافلگیرکننده نیستند؟









