لوسآلاموس؛ مدرسهای که زادگاه بمب اتم شد
آزمایشگاه لوسآلاموس در نیومکزیکو که زمانی مدرسهای شبانهروزی بود، در سال ۱۹۴۳ به محرمانهترین مرکز علمی آمریکا و محل اجرای پروژه منهتن تبدیل شد.

گالری تصویری
۸ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، آزمایشگاه لوسآلاموس در نیومکزیکو، جایی که زمانی مدرسهای شبانهروزی در دل کوهستان بود، در جریان جنگ جهانی دوم به محرمانهترین مرکز علمی آمریکا تبدیل شد؛ به گزارش عصر ایران گروهی از بزرگترین فیزیکدانان قرن بیستم در این مکان گرد هم آمدند تا پروژه منهتن را به سرانجام برسانند.
تصور این سناریو که گروهی از برجستهترین دانشمندان جهان به منطقهای دورافتاده منتقل شوند، ارتباطشان محدود شود و نام محل زندگیشان از اسناد عمومی حذف شود، در سال ۱۹۴۳ در شمال نیومکزیکوی آمریکا آغاز شد.
از مدرسه مزرعه تا پروژه وای
این منطقه در فلات پاخاریتو (Pajarito Plateau) در شمال نیومکزیکو قرار دارد و پیش از تبدیل شدن به مرکز پروژه منهتن، محل زندگی جوامع بومی پوئبلو و شماری از ساکنان محلی بود. در این منطقه مدرسهای شبانهروزی به نام مدرسه مزرعه لوسآلاموس (Los Alamos Ranch School) فعالیت میکرد؛ مدرسهای مخصوص پسران که موقعیت جغرافیایی خاص، ساختمانهای موجود و دسترسی به منابع آب آن توجه برنامهریزان پروژه منهتن را جلب کرد.
در سال ۱۹۴۲، زمانی که دولت آمریکا به دنبال مکانی امن و دور از دسترس برای ساخت آزمایشگاه طراحی بمب اتم بود، این منطقه انتخاب شد. ژنرال لزلی گرووز، مدیر نظامی پروژه منهتن، به دنبال مکانی برای کنترل رفتوآمد و حفاظت از اطلاعات محرمانه بود و رابرت اوپنهایمر، مدیر علمی آینده آزمایشگاه، به فضایی برای همکاری آزادانه دانشمندان نیاز داشت. قرارداد اداره آزمایشگاه میان دانشگاه کالیفرنیا و ارتش آمریکا در ۲۰ آوریل ۱۹۴۳ امضا شد. نامی که برای این مجموعه انتخاب شد «پروژه وای» (Project Y) بود.
اوپنهایمر مسئولیت انتخاب و دعوت از بسیاری از دانشمندان را شخصا برعهده گرفت و به دانشگاههای کرنل، پرینستون، امآیتی، شیکاگو و برکلی رفت. جذابیت علمی پروژه و نگرانی از پیشرفت احتمالی آلمان نازی در حوزه سلاح هستهای، بسیاری را به همکاری ترغیب کرد. در کنار رابرت اوپنهایمر، هانس بته، ریچارد فاینمن، انریکو فرمی و ادوارد تلر، مهندسان، شیمیدانان، متخصصان مواد منفجره، ریاضیدانان، تکنسینها و کارکنان پشتیبانی نیز فعالیت میکردند. اوپنهایمر آزمایشگاه را به چهار بخش اصلی تقسیم کرد و هانس بته مسئول بخش نظری، رابرت باچر مسئول فیزیک تجربی، جوزف کندی مسئول بخش شیمی و ویلیام پارسونز مسئول بخش مهمات و تسلیحات شد.
شهر پنهان با یک صندوق پستی
این منطقه در دوران پروژه منهتن صرفا یک آزمایشگاه نبود، بلکه به شهری کوچک با مدرسه، بیمارستان، فروشگاه عمومی و امکانات زندگی روزمره تبدیل شده بود و خانوادههای دانشمندان نیز همراه آنها زندگی میکردند. اما نام لوسآلاموس در مکاتبات عمومی جایی نداشت و این منطقه را با نامهای «سایت وای» و «تپه» (The Hill) میشناختند. تمام شهر تنها یک نشانی پستی داشت، صندوق پستی شماره ۱۶۶۳ در شهر سانتافه.
همه ساکنان، از دانشمندان و نظامیان گرفته تا همسران و فرزندان آنها، باید کارت شناسایی دولتی همراه میداشتند. تونی اوپنهایمر، دختر رابرت اوپنهایمر و همسرش کیتی، در ۷ دسامبر ۱۹۴۴ در لوسآلاموس متولد شد، اما به دلیل مقررات امنیتی، در گواهی تولد او صندوق پستی ۱۶۶۳ سانتافه بهعنوان نشانی محل تولد ثبت شد. با وجود این محرمانگی، خانوادهها با یکدیگر غذا میخوردند، در طبیعت اطراف قدم میزدند و در مهمانیهای آخر هفته شرکت میکردند.
روایت تاریخی لوسآلاموس اغلب با نام دانشمندان مرد شناخته میشود، اما زنان نیز در بخشهای مختلف پروژه منهتن فعالیت داشتند. لیلی هورنیک (Lilli Hornig)، شیمیدان فارغالتحصیل دانشگاه هاروارد، ابتدا پیشنهاد کاری در بخش تایپ دریافت کرد اما بعدها در حوزه شیمی پلوتونیوم و مواد منفجره کار کرد. فلوی اگنس لی (Floy Agnes Lee)، پژوهشگر آزمایشگاه خون لوسآلاموس بود و نمونههای خون پژوهشگران را جمعآوری و سلولهای خونی را بررسی میکرد.
دو مسیر برای ساخت بمب
هدف اصلی لوسآلاموس، طراحی و ساخت بمب اتمی بود و دانشمندان در آغاز با دو روش اصلی مواجه بودند، روش تفنگی و روش انفجاری یا درونفشردهسازی. در روش تفنگی، دو بخش از ماده شکافتپذیر با سازوکاری شبیه شلیک گلوله به یکدیگر نزدیک میشدند تا جرم بحرانی ایجاد شود. این روش برای ساخت بمب اورانیومی مناسب بود و محصول نهایی آن بمبی بود که بعدها با نام «پسر کوچک» (Little Boy) شناخته شد.
اما روش تفنگی برای پلوتونیوم مناسب نبود و ویژگیهای نوترونی پلوتونیوم احتمال آغاز زودهنگام واکنش زنجیرهای را ایجاد میکرد. این مشکل دانشمندان را به سمت روش درونفشردهسازی سوق داد؛ جایی که مواد منفجره معمولی به شکلی مهندسیشده پیرامون هسته پلوتونیومی قرار میگرفتند تا با ایجاد موجهای فشاری متقارن، هسته را فشرده کنند. بمب پلوتونیومی ساختهشده بر اساس این فناوری بعدها «مرد چاق» (Fat Man) نام گرفت. ساخت بمب اتم تنها حاصل کشف یک فرمول نبود و به ترکیبی از فیزیک نظری، شیمی، مهندسی مواد، طراحی مواد منفجره، محاسبات ریاضی و فناوری اندازهگیری نیاز داشت.
از ترینیتی تا امروز
برای اطمینان از عملکرد طراحی پلوتونیومی، منطقهای در محدوده نظامی آلاموگوردو در جنوب نیومکزیکو انتخاب شد که حدود ۲۰۰ مایل با لوسآلاموس فاصله داشت. نام این آزمایش «ترینیتی» (Trinity) بود و دستگاه آزمایشی نام رمز «گجت» (The Gadget) را داشت. آمادهسازی محل از پاییز ۱۹۴۴ آغاز شد و بیش از ۲۵۰ نفر در ساخت تاسیسات مشارکت کردند. سه پناهگاه ساخته شد، بیش از ۵۰ دوربین در نظر گرفته شد و یک برج فولادی به ارتفاع ۱۰۰ فوت ساخته شد تا گجت در بالای آن قرار بگیرد.
صبح ۱۶ ژوئیه ۱۹۴۵، ساعت ۵:۲۹ به وقت محلی، نخستین انفجار هستهای موفق تاریخ به وقوع پیوست. نور انفجار از فاصله بیش از ۱۶۰ مایلی قابل مشاهده بود و انرژی آزادشده حدود ۲۰ هزار تن معادل تیانتی برآورد شد. گرمای انفجار شنهای اطراف را به شیشه رادیواکتیو تبدیل کرد که بعدها «ترینیتیت» (Trinitite) نام گرفت. اوپنهایمر بعدها درباره آن لحظه گفت: «میدانستیم که جهان دیگر مثل گذشته نخواهد بود. عدهای خندیدند، عدهای گریه کردند و بیشتر افراد سکوت کردند.»
در ۶ اوت ۱۹۴۵، بمب اورانیومی «پسر کوچک» بر فراز هیروشیما منفجر شد و سه روز بعد در ۹ اوت، بمب پلوتونیومی «مرد چاق» ناگازاکی را هدف قرار داد. این دو حمله نخستین و تاکنون تنها موارد استفاده از سلاح هستهای در جنگ بودند. پنج روز پس از حمله ناگازاکی، ژاپن اعلام تسلیم کرد و جنگ جهانی دوم در سپتامبر ۱۹۴۵ رسما پایان یافت.
با پایان جنگ، دولت آمریکا این مجموعه را حفظ کرد و با آغاز جنگ سرد اهمیت لوسآلاموس بیشتر شد و پژوهشهای مربوط به سلاحهای گرماهستهای گسترش یافت. این مرکز در سال ۱۹۶۵ بهعنوان اثر تاریخی ملی آمریکا شناخته شد. آزمایشگاه ملی لوسآلاموس امروز همچنان یکی از مراکز مهم علمی و امنیتی ایالات متحده است و حوزههایی مانند فیزیک محاسباتی، علوم مواد، اخترفیزیک، فناوریهای کوانتومی، انرژی، زیستفناوری و ابررایانهها را در بر میگیرد.
منبع: www.asriran.com

اخبار کوتاه دانشگاهی ۲۴ آبان؛ انتصاب و برنامههای دانشگاهها













