یادداشت امیرعلی حسنلو؛ علامه طباطبایی یک فیلسوف مفسر بود
حجتالاسلام امیرعلی حسنلو در یادداشتی به مناسبت بزرگداشت علامه سید محمدحسین طباطبایی، ویژگیهای علمی، فلسفی و اخلاقی او از تفسیر المیزان تا احیای حکمت صدرایی را تشریح کرد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، حجتالاسلام و المسلمین امیرعلی حسنلو، استاد سطوح عالی حوزه در یادداشتی به مناسبت بزرگداشت علامه سید محمدحسین طباطبایی (ره)، او را از برجستهترین فیلسوفان، مفسران قرآن و عارفان شیعی در سده چهاردهم هجری معرفی کرد. علامه طباطبایی (۱۲۸۱ - ۱۳۶۰ هجری شمسی) در تبریز متولد شد و برای تکمیل تحصیلات علوم دینی به نجف اشرف مهاجرت کرد و نزد اساتیدی چون سید علی قاضی طباطبایی، محمدحسین غروی اصفهانی (کمپانی) و محمدحسین نائینی پرورش یافت.
وی در این یادداشت که به گزارش ایسنا منتشر شده، مهمترین ویژگیهای علمی علامه را تفسیر المیزان، احیای فلسفه صدرایی و تدوین اصول فلسفه و روش رئالیسم دانست و تأکید کرد که او نه یک مفسر صرف، بلکه یک فیلسوف مفسر بود که از دریچه هستیشناسی به متن وحی مینگریست.
در این یادداشت آمده است که علامه در عصری که مرزهای میان دین و علم در حال فرسایش بود، با تکیه بر ریشههای عمیق فلسفی و تسلط بر علوم قرآنی، مسیر جدیدی برای فهم قرآنی گشود. وی با رویکردی جامع در عین دقت، از ترکیب علوم نقلی و عقلی پرهیز نکرد و برخلاف بسیاری از مفسران پیش از خود که بیشتر بر جنبههای فقهی یا لغوی تمرکز داشتند، به دنبال یافتن نظم هستیشناختی در آیات بود.
تفسیر المیزان؛ انقلاب در روششناسی تفسیر
بخش اعظم عظمت علمی علامه در اثر سترگ او یعنی المیزان فی تفسیر القرآن تجلی یافته است. این تفسیر در ۲۰ جلد به زبان عربی نگاشته شده و با روش «قرآن به قرآن» به عنوان یکی از منسجمترین و روشمندترین تفاسیر شیعی شناخته میشود. علامه معتقد بود قرآن یک حقیقت واحد است که بخشهای مختلف آن، وجوه مختلف یک حقیقت را بیان میکنند.
در این یادداشت تأکید شده که پیش از علامه طباطبایی شبهات به شیوههای سنتی نقلی و کلامی صرف پاسخ داده میشد، اما علامه با شیوهای نوین، تمام شبهات را در قالب ترکیبی برهان عقلانی و قرآنی و فلسفی پاسخ داد. او در المیزان با جریانهای مادیگرایانه، مارکسیسم و برخی برداشتهای اشتباه از تکامل به صورت مستقیم و علمی روبهرو شد و نشان داد که چگونه قرآن میتواند تبیینکننده نظامهای پیچیده هستی باشد.
عقل و وحی؛ احیای فلسفه صدرایی
علامه با نگارش کتابهایی نظیر بدایة الحکمة و نهایة الحکمة، فلسفه ملاصدرا را با زبانی آموزشی، منسجم و متناسب با نیازهای فکری معاصر بازنویسی کرد. این کتابها امروزه متن اصلی تدریس فلسفه در حوزههای علمیه هستند. نگاه او به هستی، نگاهی است که در آن، وجود حقیقتی است که از طریق عقل و شهود قابل ادراک است.
نویسنده یادداشت آورده است که علامه معتقد بود عقل و وحی در تقابل نیستند، بلکه عقل ابزاری است که برای درک لایههای پنهان وحی به آن نیاز است. همچنین اثر اصول فلسفه و روش رئالیسم با پاورقیهای استاد شهید مرتضی مطهری، نقدی بنیادین بر ماتریالیسم دیالکتیک و دفاعی عقلانی از اصول جهانبینی اسلامی محسوب میشود. برگزاری جلسات بحث و گفتوگو از جمله جلسات معروف با هانری کربن، فیلسوف فرانسوی، نمونهای از پاسخ او به شبهات فکری و فلسفی عصر مدرن از منظر حکمت اسلامی بود.
میراث تربیتی و درسهایی برای طلاب و دانشجویان
میراث علامه طباطبایی تنها در کتابهای مکتوب او خلاصه نمیشود، بلکه در مکتب فکری و شاگردان او نیز جاری است. وی مکتبی را بنا نهاد که در آن، دقت در متن و عمق در تفکر، دو رکن اصلی بودند. روش او میآموزد که قرآن نباید تنها به عنوان یک کتاب احکام، بلکه باید به عنوان نقشه راه هستی مطالعه شود و دفاع از دین باید با استدلالهای دقیق فلسفی صورت گیرد.
در بخش شخصیتشناسی این یادداشت، دقت ژرف در تحقیق و تواضع معنوی عمیق، سختگیری در روش تحقیق، اعتماد تنها به دلیل مستند، نقد آرای بزرگان مفسر پیش از خود، زندگی بسیار ساده، تمرکز بر تألیف و خودسازی و برخورد باز و محترمانه با مخالفان از ویژگیهای علامه ذکر شده است. برای ایشان رسیدن به حقایق فلسفی بدون پاکی باطن و تزکیه نفس ناممکن بود و هدف ایشان هرگز پیروزی در بحث نبود، بلکه ظهور حقیقت بود.
برای طلاب و دانشجویان امروز، سبک زندگی علمی علامه در پنج محور جامعنگری به جای تخصصزدگی افراطی، مسئلهمحوری به جای مطالعهمحوری، استقلال در فکر و شجاعت نقد، آرامش در گفتوگو و پرهیز از هیجانزدگی و پیوند علم با عمل خلاصه شده است. جوانان اعم از طلبه یا دانشجویان از علامه بیاموزند که دغدغهمند باشند، درد جامعه را بشناسند، عمیق بخوانند، به سطحینگری بسنده نکنند و مستقل فکر کنند و مغلوب و اسیر جریانهای فکری دنیای روز نشوند.
منبع: www.isna.ir

شکریپور: تبلیغ فلزیاب و کمبود شغل به باستانشناسی آسیب میزند





