شکریپور: تبلیغ فلزیاب و کمبود شغل به باستانشناسی آسیب میزند
میثم شکریپور، دانشآموخته کارشناسی ارشد باستانشناسی و مدیر تلویزیون پارسه، وضعیت آموزش این رشته، چالش اشتغال دانشآموختگان و آثار تبلیغات گنجیابی را تشریح کرد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، میثم شکریپور، دانشآموخته رشته باستانشناسی در مقطع کارشناسی ارشد و مدیر تلویزیون پارسه، اولین تلویزیون ۲۴ ساعته در بین پایگاههای میراث جهانی یونسکو که مختص به تخت جمشید ایران است، گفت آموزش باستانشناسی با توجه به امکانات فعلی در مجموع وضعیت خوبی دارد، اما هنوز جای پیشرفت وجود دارد و کیفیت آموزش نباید به کلاسهای درس محدود شود.
او به گزارش ایسنا افزود دانشگاهها میتوانند با حمایت بیشتر از بازدیدهای علمی، برنامههای میدانی و حضور دانشجویان در سمینارهای داخلی و بینالمللی، زمینه یادگیری کاملتری را فراهم کنند. به گفته او دانشجو باید این فرصت را داشته باشد که آموختههای خود را در محوطههای باستانی و در گفتوگو با پژوهشگران نیز تجربه کند و اختصاص بودجه بیشتر و گسترش ارتباط علمی با دانشگاهها و گروههای پژوهشی دیگر نیز میتواند به تحقق این هدف کمک کند.
آموزش، منابع و تخصص استادان
شکریپور درباره منابع و سرفصلهای آموزشی گفت منابع و سرفصلهای درسی همچنان جای پیشرفت دارند و بهتر است در کنار منابع پایه، کتابهای جامعتر و بهروزتری در اختیار دانشجویان قرار گیرد که روشهای جدید و نتایج پژوهشهای تازه را نیز پوشش دهند. او افزود بسیاری از استادان و دانشجویان در کنار منابع درسی، مطالعات جدید را دنبال میکنند، اما بهتر است این دانش بهشکل منظمتری وارد منابع و برنامه آموزشی شود.
او با اشاره به ضرورت تناسب تخصص استادان با درسهای ارائهشده توضیح داد گاهی یک استاد چند درس از حوزههای گوناگون را بر عهده دارد که ممکن است برخی از آنها با تخصص اصلی او فاصله داشته باشند و برای حرفهایتر شدن آموزش، بهتر است هر درس تخصصی تا حد امکان به استادی سپرده شود که دانش و تجربه مرتبط با همان حوزه را دارد.
این دانشآموخته باستانشناسی درباره تعداد استادان و میزان کمبود امکانات گفت بدون داشتن اطلاعات دقیق از هر دانشگاه نمیتوان حکم یکسانی داد، اما در کنار تأمین نیروی متخصص، دسترسی دانشجویان به آزمایشگاهها، ابزار ثبت و مستندسازی و فرصت استفاده عملی از آنها اهمیت دارد و صرف وجود تجهیزات کافی نیست. به گفته او دانشجو باید بتواند زیر نظر استاد با این ابزارها کار کند و مهارت لازم را به دست آورد.
تجربه میدانی و فاصله تا فعالیت حرفهای
شکریپور با اشاره به تجربه حضور خود در پروژههای باستانشناسی گفت در کاوش تپه قصرالدشت، زیر نظر استاد محمدتقی عطایی و با همکاری دکتر کامیار عبدی حضور داشته است. همچنین در کاوش تپه لپویی فارس زیر نظر دکتر کامیار عبدی و در کاوش نقشرستم با تمرکز بر مدیریت آبهای سطحی، زیر نظر دکتر علیرضا عسکری چاوردی، شرکت کرده و علاوهبر این، در بررسیهای باستانشناسی در استانهای مختلف کشور نیز مشارکت داشته است.
او درباره میزان دسترسی دانشجویان به فرصتهای کاوش و فعالیتهای میدانی اظهار کرد دسترسی دانشجویان به این فرصتها یکسان نیست و تعداد پروژهها، ظرفیت پذیرش و امکانات دانشگاهها با یکدیگر تفاوت دارد و همکاری نزدیکتر دانشگاهها و نهادهای مسئول میتواند زمینه آموزش میدانی منظمتری را فراهم کند.
به گفته او حضور در پروژهها به او کمک کرده است آموختههای دانشگاهی را بهتر درک کند و در محوطههای باستانی با شیوههای کاوش، ثبت و مستندسازی یافتهها و اهمیت بررسی دقیق لایهها از نزدیک آشنا شده است. او ادامه داد آموزش زمانی عمیقتر میشود که دانشجو بتواند مراحل مختلف کار، از مشاهده و ثبت دادهها تا تحلیل و گزارشنویسی، را با راهنمایی و دریافت بازخورد از استاد دنبال کند.
شکریپور درباره فاصله میان آموزش دانشگاهی و ورود به فعالیت حرفهای گفت دانشجو همیشه فرصت کافی برای تمرین عملی و حضور در پروژههای میدانی ندارد و ممکن است پس از پایان تحصیل، با وجود آشنایی نظری، برای ورود به کار حرفهای همچنان به آموزش و تجربه بیشتری نیاز داشته باشد. او افزود محدود بودن بودجه پروژهها و فرصتهای شغلی پایدار نیز این مسیر را دشوارتر میکند.
او درباره تجربه کارآموزی و دریافت دستمزد توضیح داد پروژههای باستانشناسی به نیروی انسانی و هزینه زیادی نیاز دارند و معمولا با محدودیت بودجه روبهرو هستند و او در پروژههایی که حضور داشته است، به دلیل علاقه به کشور و میراث آن و با توجه به اینکه نیاز مالی به دریافت دستمزد ندارد، ترجیح داده است مبلغی که قرار است به او پرداخت شود، در بخشهای دیگر پروژه هزینه شود. او تأکید کرد این تصمیم کاملا شخصی بوده و نباید آن را به شرایط دیگر دانشجویان و باستانشناسان تعمیم داد و درباره تأخیر در پرداخت یا پرداخت نشدن دستمزد نیز اطلاع مستقیمی ندارد.
بازار کار و خروج متخصصان
شکریپور با اشاره به دشواری ورود دانشآموختگان به بازار کار گفت فرصتهای شغلی پایدار و ظرفیت جذب در نهادهای میراث فرهنگی محدود است و همه دانشآموختگان نمیتوانند بهراحتی در پروژههای کاوش یا دیگر فعالیتهای مرتبط مشغول شوند. به گفته او گردشگری و معرفی میراث فرهنگی نیز زمینهای برای فعالیت برخی از آنهاست، اما این حوزه ظرفیت نامحدودی ندارد و محدودیتهای سالهای اخیر بر آن اثر گذاشته است.
او با بیان اینکه باستانشناسی را از روی علاقه و عِرق ملی دنبال میکند، افزود در حال حاضر برای ادامه فعالیت در این رشته به درآمد آن وابسته نیست و علاقه به شناخت و حفظ میراث کشور همچنان انگیزه اصلی اوست. او گفت: «اگر دوباره به همان دوران برگردم، باز هم باستانشناسی را انتخاب میکنم.»
او افزود نگرانی اصلیاش درباره همکارانی است که با وجود دانش و تجربه، فرصت شغلی و درآمد کافی ندارند و محدودیت درآمد و کمبود فرصتهای شغلی باعث شده است برخی به حرفههای دیگر روی بیاورند. به گفته او فاصله گرفتن نیروهای متخصص و باتجربه از باستانشناسی فقط مسئلهای فردی نیست، بلکه میتواند به تداوم پژوهشها و انتقال تجربه به نسل بعد نیز آسیب بزند.
گنجیابی، حفاری غیرمجاز و همکاری بینالمللی
شکریپور درباره شناخت عمومی از تفاوت میان باستانشناسی علمی و گنجیابی اظهار کرد به نظر او بسیاری از مردم این تفاوت را در حد کلی میشناسند، اما هنوز گاهی کار باستانشناس را به بیرون آوردن اشیا محدود میدانند. او گفت: «هدف باستانشناسی شناخت زندگی انسانها و گذشته یک محوطه است» و حتی یک تکه زغال یا سفال معمولی نیز میتواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار بگذارد و محل دقیق کشف، لایهای که یافته در آن قرار داشته و ارتباط آن با دیگر شواهد، همگی به شناخت گذشته کمک میکنند.
او با اشاره به تأثیر تبلیغات گنجیابی در فضای مجازی گفت این تبلیغات میتواند تصویری نادرست از باستانشناسی بسازد؛ گویی هدف این رشته پیدا کردن و فروش اشیای قیمتی است و برای او پرسشبرانگیز است که برخی افراد بهراحتی و حتی با هویت مشخص، دستگاههای فلزیاب و فعالیتهای مرتبط با گنجیابی را تبلیغ میکنند. به گفته او وعدههای فریبنده در بعضی از این تبلیغات نیز میتواند زمینه سوءاستفاده از مردم را فراهم کند.
او افزود ترویج حفاری غیرمجاز، افزون بر زیان احتمالی برای افراد، به میراث فرهنگی و محیط زیست آسیب میزند و ممکن است اطلاعات تاریخی را برای همیشه نابود کند. او با اشاره به مشاهده آثار حفاری غیرمجاز در برخی محوطههای باستانی گفت دیدن این آثار برایش بسیار تأسفبار بوده است، زیرا لایهها و دادههایی که میتوانستند به شناخت گذشته کمک کنند، گاهی برای همیشه از بین میروند.
شکریپور با تأکید بر ضرورت حفاظت جدیتر از محوطههای تاریخی، آگاهیرسانی به مردم محلی را نیز ضروری دانست و گفت باستانشناسان میتوانند در شهرها و روستاها نشستهایی درباره ارزش محوطهها و ضرورت مراقبت از آنها برگزار کنند.
او درباره تغییرات وضعیت این رشته در سالهای اخیر گفت نمیتوان وضعیت این رشته را از همه جهت بهتر یا بدتر دانست و باید آموزش، امکانات پژوهش و آینده شغلی را جداگانه بررسی کرد. به گفته او نبود فرصتهای شغلی کافی و پایدار میتواند انگیزه علاقهمندان را کاهش دهد، هرچند منابع دیجیتال و ابزارهای تازه در مقایسه با گذشته امکانات بیشتری برای مطالعه فراهم کردهاند، اما بهتنهایی جای تجربه میدانی و آینده شغلی روشن را نمیگیرد.
او مهمترین نگرانی خود درباره آینده این رشته را نبود فرصتهای شغلی پایدار و حمایت کافی از پژوهشگران دانست و گفت میزان استفاده از تجربه استادان و دانشگاههای خارج از ایران هنوز بسیار کمتر از حد مطلوب است و برداشت او این است که در سالهای اخیر، حضور هیئتهای خارجی و برگزاری همایشهایی با مشارکت پژوهشگران برجسته نیز کمتر شده است. او ابراز امیدواری کرد با کاهش موانع، فرصت حضور استادان بینالمللی در ایران و همکاری دانشجویان ایرانی با دانشگاهها و پروژههای خارجی گسترش یابد، زیرا این تبادل باید دوطرفه باشد؛ هم از تجربه دیگران بیاموزیم و هم دانش و میراث ایران را بهتر به جهان معرفی کنیم.
منبع: www.isna.ir

فاطمیه و ایامالله؛ تبیین جایگاه حضرت زهرا (س)






