فاطمیه و ایام‌الله؛ تبیین جایگاه حضرت زهرا (س)

به گزارش تبریز فوری به نقل از تابناک، همه روزها روز خدا و ایام‌الله است، اما قرار گرفتن کلمه «الله» در کنار کلمه «ایام» و ترکیب «ایام‌الله» طبق آیات قرآن و روایات به روزهای خاصی اشاره دارد که در آن‌ها اتفاقات مهمی روی داده است یا به علل دیگر از اهمیت خاصی برخوردار هستند. همان‌گونه که همه مکان‌ها متعلق به خداست، اما اضافه شدن بیت به الله اشاره به عظمت و جایگاه والای کعبه دارد که «بیت‌الله» لقب گرفته است.

به گزارش تابناک، نویسنده تاکید کرده است که برای یوم‌الله مصادیقی مختلفی در صدر اسلام و پس از آن تعیین شده و این حاکی از آن است که نمی‌توان این تعبیر گویا و رسا را محدود ساخت؛ ایام‌الله تمام روزهایی است که دارای عظمتی در تاریخ زندگی بشر است.

به تعبیر مولف تفسیر نمونه «هر روز که فصل تازه‌ای در زندگی انسان‌ها گشوده، و درس عبرتی به آنها داده و ظهور و قیام پیامبری در آن بوده، یا طاغوت و فرعون گردنکشی در آن به قعر دره نیستی فرستاده شده، خلاصه هر روز که حق و عدالتی بر پا شده و ظلم و بدعتی خاموش گشته، همه آنها از ایام‌الله است» (مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۰، ص۲۷۱).

بنابراین به هر نسبتی که یک رویداد و واقعه با حق و حقیقت ارتباط داشته باشد و به همان میزان رنگ و بوی الهی پیدا کرده مصداق یوم‌الله خواهد بود، کما اینکه رهبر شهید روز حضور ده‌ها میلیون در ایران و صدها هزار نفر در کشور عراق و بعضی کشورهای دیگر به پاس خون شهید قاسم سلیمانی؛ فرمانده سپاه قدس، در بزرگ‌ترین بدرقه جهان را از ایام‌الله دانست.

رهبر انقلاب اسلامی همچنین روزی هم که موشک‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پایگاه آمریکایی عین‌الاسد را در هم کوبید، را هم یکی از ایام‌الله معرفی کرد. (خطبه نماز جمعه تهران ۲۷/۱۰/۱۳۹۷)

بر اساس آیه کریمه «وذکرهم بایام الله ان فی ذلک لایت لکل صبار شکور.» «و روزهای خدا را به آنان یادآوری کن که قطعا در این (یادآوری) برای هر شکیبای سپاسگزاری عبرت‌هاست.» (ابراهیم/۵) و روایت امام صادق (ع) که منظور از «ایام‌الله» را می‌توان همان نعمت‌های خدا دانست. (تفسیر عیاشی ج۲، ص۲۲۲) قطعا ایام فاطمیه از مصادیق یوم‌الله به شمار می‌رود زیرا که فاطمه (س) مظهر مفاهیم و ارزش‌های متعالی است.

مظهر عصمت و کمال و محور اهل‌بیت

حضرت فاطمه زهرا (س)، بانوی زنان، به ویژگی‌ها و صفات منحصر به فردی متمایز بود. فضائل، شایستگی‌ها و مقام والای او با هیچ زن دیگری قابل مقایسه نیست. حضرت زهرا (س) سیده زنان عالم، سیده زنان مؤمن، سیده زنان اهل بهشت، آسمان و زمین است. این امر تایید می‌کند که او بهترین زن مطلق هستی، کامل‌ترین زن بدون رقیب است و بر همه زنان در دنیا و آخرت سیادت دارد.

از نظر شیعه، فاطمه (س) دختر پیامبر (ص) دارای مقام عصمت و مصون از گناه و اشتباه است. (شیخ مفید، الفصول المختاره، ص۸۸) اجماع مسلمانان و اجماع قطعی شیعیان بر عصمت او را نقل کردند. (بحار الانوار، ج۲۹، ص۳۳۵) مرحوم علامه حسن حسن‌زاده آملی قائل است که فخر رازی، مفسر اهل‌سنت قرن ششم قمری، با اینکه در همه چیز شک می‌کرد و به «امام المشککین» معروف بود، اما در عصمت حضرت زهرا (س) شک و تردیدی نداشت. (هزار و یک نکته، ص۶۰۳، نکته ۷۴۸) لازمه چنین صفتی یعنی برخورداری حضرت فاطمه (س) از برخی شئون پیامبران و امامان (ع) مانند حجیت گفتار و رفتار و تقریر و مرجعیت دینی و صلاحیت تفسیر و تبیین دین خواهد بود، چنانکه در قرآن کریم درباره پیامبران (ع) به این مطلب تصریح شده است. (احزاب، آیه ۲۱)

محوریت حضرت فاطمه در زنجیره ولایت یکی از مسائل پررنگ و مهم است چراکه ایشان هم دختر رسول خدا (ص) و هم همسر امیرالمومنین (ع) است و خود نیز شهیده راه ولایت است. ائمه بعدی هم انتساب خود به حضرت فاطمه (س) را به طور برجسته تاکید می‌کردند و این یعنی که حضرت فاطمه (س) حلقه وصل نبوت و امامت است؛ در واقع تمام هویت ائمه (ع) در فاطمه زهرا (س) جمع شده است.

دفاع از حق و حضور در صحنه

آن حضرت برای حفظ احترام ظاهری و موقعیت اجتماعی خود حاضر نشد از دفاع از امیرالمومنین (ع) دست بکشد؛ چراکه دفاع ایشان از ولایت، دفاع از یک موقعیت شخصی نبود، بلکه دفاع از حقیقت اسلام، جایگاه پیامبر اکرم (ص) و مسیر هدایت جامعه بود. حضرت فاطمه (س) نماد ایستادگی در مسیر مسئولیت و حق‌طلبی اجتماعی است و ایستادگی ایشان در دفاع از حق و ولایت الگویی برجسته در تاریخ اسلام است.

آن حضرت در شرایطی که بسیاری از افراد از میدان دفاع از حق کنار کشیدند، با پایداری و روشنگری به مسیر خود ادامه دادند؛ هرچند نتیجه این مبارزه در ظاهر و در کوتاه‌مدت آشکار نشد. آن حضرت از پدر گرامی خود شنیده بود که «أَفْضَلُ الْجِهَادِ کَلِمَةُ حَقٍّ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ» بیان حق در برابر قدرتی که در مسیر باطل حرکت می‌کند، از برترین مصادیق جهاد است و جهاد در این مسیر به تاب‌آوری و استمرار نیاز دارد که حضرت فاطمه (س) هزینه آن را دادند. حضور مردم غیور ایران در خیابان مقابل ایالات متحده آمریکا مصداق بارز ایستادگی و دفاع از حق است.

مظهر عفاف و صبر و تاب‌آوری

با دقت در آیات و روایات درمی‌یابیم عفت به معنی مناعت و آن حالت نفسانی است که انسان را از غلبه شهوت باز دارد و همچنین به معنی پارسایی و پرهیزکاری و بازداشتن از حرام است. به طور کلی عفت را می‌توان یک صفت انسانی و ملکه نفسانی و زینت باطنی دانست که موجب می‌شود تمام اعمال و حرکات و گفتار و پوشش انسان، عفیفانه و فاقد رذیلت‌های شهوانی و هوس‌مآبانه باشد.

قرآن یکی از ویژگی‌های مؤمنان راستین را عفاف و پاکدامنی می‌داند و می‌فرماید: «وَالّذینَ هُم لِفُروجِهِم حافِظونَ؛ مومنان کسانی هستند که دامان خویش را از بی‌عفتی حفظ می‌کنند» (مومنون/۵). حضرت فاطمه (س) بهترین مظهر عفت و پوشش زنان مسلمان است؛ زیرا با توجه به اینکه فاطمه (س) آن بانویی نبود که کاملا با خارج از خانه قطع رابطه کرده باشد؛ چون تاریخ گواه است که وی دعوت دیگر زنان را می‌پذیرفته، همچنین جهت تهیه وسایل روزمره به ویژه در روزهایی که حضرت علی (ع) حضور نداشتند بیرون می‌رفته، مرتب به خانه پیامبر (ص) رفت و آمد می‌کرده، در جنگ احد به همراه دیگر زنان به مداوای زخم‌های پیامبر پرداخته، و در فتح مکه و حجةالوداع همراه پیامبر (ص) بوده و پس از شهادت حمزه همواره به احد می‌رفته، و گاه برخی از یاران پیامبر (ص) را به همراه آن حضرت به حضور می‌پذیرفته، اما با این حال باز هم بر مسئله عفاف و حجاب زن سخت تکیه می‌کرده است.

مفهوم تاب‌آوری در سیره حضرت زهرا (س) تجلی حق‌مدارانه است و زندگی این بانوی بزرگوار، مظهر صبر و استقامتی است که ایشان در مسیر دفاع از حق از خود نشان دادند. زندگی حضرت با رنج‌ها و دشواری‌هایی همراه بود، اما این مشکلات مانع از آن نشد که ایشان مسئولیت خود را در برابر جامعه و حقیقتی که به آن باور داشتند، فراموش کنند. تاب‌آوری به این معنا نیست که انسان رنج و سختی را احساس نکند یا شرایط دشوار برای او اهمیتی نداشته باشد، بلکه تاب‌آوری یعنی فرد با وجود شناخت دشواری‌ها و هزینه‌های مسیر، به دلیل درک هدفی بزرگتر، توانایی ادامه حرکت را داشته باشد. در منطق دینی، صبر زمانی معنا و ارزش واقعی پیدا می‌کند که در مسیر درست و برای تحقق یک هدف ارزشمند به کار گرفته شود؛ صبر به معنای پذیرش انفعال یا سکوت در برابر انحراف نیست، بلکه در بسیاری از موقعیت‌ها به معنای ایستادگی سنجیده، حفظ آرامش و ادامه دادن مسیر مسئولانه است.

نقش بی‌بدیل و روایت شریعتی از فاطمه

شرایط به گونه‌ای رقم خورده بود که فقط فاطمه (س) می‌توانست نقش‌آفرین باشد. علی (ع) که متهم و مغضوب بود، سلمان و ابوذر و مقداد و عمار و بنی‌هاشم هم قادر به انجام کاری نبودند و تنها از عهده دختر پیامبر برمی‌آمد که خروش کند و جماعت مهاجر و انصار را مخاطب قرار دهد و از جایگاه ولایت و میراث پیامبر دفاع کند. او یک تنه کار همه را کرد.

در پایان به گفته مرحوم دکتر علی شریعتی اشاره شده است: «نمی‌دانم از او چه بگویم؟ چگونه بگویم؟ خواستم از بوسوئه تقلید کنم، خطیب نامور فرانسه که روزی در مجلسی با حضور لوئی، از مریم سخن می‌گفت. گفت هزار و هفتصد سال است که همه سخنوران عالم درباره مریم داد سخن داده‌اند. هزار و هفتصد سال است که همه فیلسوفان و متفکران ملتها در شرق و غرب، ارزش‌های مریم را بیان کرده‌اند. هزار و هفتصد سال است که شاعران جهان در ستایش مریم همه ذوق و قدرت خلاقه‌شان را به کار گرفته‌اند. هزار و هفتصد سال است که همه هنرمندان، چهره‌نگاران، پیکره‌سازان بشر در نشان دادن سیما و حالات مریم هنرمندی‌های اعجازگر کرده‌اند. اما مجموعه گفته‌ها و اندیشه‌ها و کوشش‌ها و هنرمندی‌های همه در طول این قرن‌های بسیار، به اندازه این یک کلمه نتوانسته‌اند عظمت‌های مریم را باز گویند که مریم مادر عیسی است. و من خواستم با چنین شیوه‌ای از فاطمه بگویم، باز درماندم، خواستم بگویم فاطمه دختر خدیجه بزرگ است دیدم که فاطمه نیست. خواستم بگویم که فاطمه دختر محمد است دیدم که فاطمه نیست. خواستم بگویم که فاطمه همسر علی است دیدم که فاطمه نیست. خواستم بگویم که فاطمه مادر حسنین است دیدم که فاطمه نیست. خواستم بگویم که فاطمه مادر زینب است باز دیدم که فاطمه نیست. نه، اینها همه هست و این همه فاطمه نیست. فاطمه فاطمه است.»