منصور انوری؛ نویسنده‌ای که تاریخ معاصر ایران را داستان کرد

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، منصور انوری را می‌توان از نویسندگانی دانست که بخش مهمی از عمر ادبی خود را صرف پیوند میان پژوهش تاریخی و داستان‌نویسی کردند. او که متولد سال ۱۳۳۴ در یکی از روستاهای نیشابور بود، بیش از سه دهه از زندگی خود را به روایت تاریخ معاصر ایران، ادبیات دفاع مقدس و بازآفرینی هویت تاریخی و فرهنگی ایرانیان اختصاص داد.

ویژگی برجسته نویسندگی او، تلفیق پژوهش مستند با روایت داستانی بود؛ رویکردی که در آثاری همچون مجموعه ۱۲ جلدی رمان «جاده جنگ» و «بر فراز آشیانه عنقا» جلوه‌ای آشکار دارد.

«رمان‌نویس واقعی» توصیف رهبر شهید از انوری

رهبر شهید انقلاب در زمستان ۹۸ در دیدار با شاعران و نویسندگان ضمن اشاره به ویژگی‌های رمان «جاده جنگ» خطاب به انوری گفتند: «کسانی که تبحر در کار نویسندگی رمان دارند، تبحرشان را در بیان جزئیات حوادث حساس نشان می‌دهند، مثلا دو نفر عاشق و معشوق که ۳۰ سال همدیگر را ندیده‌اند و قرار است هم را ببینند؛ تشریح این لحظه، جای هنرنمایی است، بعضی از رمان‌ها را خوانده‌ایم که از این لحظه‌ها فرار می‌کنند و زود می‌گذرند اما در رمان شما، چندتا از این موارد وجود دارد که خیلی خوب جزئیات تشریح شده است.»

انوری بعدها در گفت‌وگو با رسانه‌ها در خصوص این دیدار گفت: «ایشان از رمان جاده جنگ کاملا اظهار رضایت کرده و در همین رابطه گفتند: خیلی‌ها شاعر هستند، اما زورکی شاعرند. خیلی‌ها رمان‌نویس هستند اما زورکی رمان‌نویس هستند، اما شما واقعا و حقیقتا رمان‌نویس هستید.»

راضیه رضاپور، مدیر ادبیات و تاریخ اداره‌ کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت خراسان رضوی در توصیف ویژگی بارز شخصیت انوری گفت: «او را در مقایسه با نویسندگان دیگر نمی‌توان ستود زیرا دیگران به صد بهانه سراغ تقریظ را می‌گرفتند حال آنکه تقریظ بر در خانه او ایستاده بود تا دعوتش کند و سخنانش را بشنود.»

جاده جنگ؛ بلندترین رمان تاریخ انقلاب اسلامی

یک نویسنده حوزه دفاع مقدس با اشاره به رمان جاده جنگ گفت این اثر بلندترین رمان تاریخ انقلاب اسلامی است که با تکیه بر پژوهش‌های مستند، ریشه‌های انقلاب را روایت می‌کند.

سیدعلیرضا مهرداد با تمرکز بر رمان جاده جنگ در سخنانی که به گزارش ایرنا منتشر شد، افزود: این کتاب که در ابتدا توسط انتشارات سوره مهر منتشر شد مورد تأیید بزرگان و منتقدان قرار گرفت و حتی رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز پس از مطالعه آن از کیفیت نگارشش تمجید کردند.

این نویسنده حوزه دفاع مقدس با تحلیل محتوایی این اثر گفت رمان جاده جنگ با نگاهی فراتر از حوادث سال ۱۳۵۷ به دنبال کاوش در ریشه‌های عمیق‌تر انقلاب است. این مجموعه که از نقطه آغازین در شهریور ۱۳۲۰ و دوران جنگ جهانی دوم شروع می‌شود با هدف نمایاندن چند و چون انقلاب و شناساندن ابعاد مختلف آن به نگارش درآمده است.

مهرداد عنوان کرد استاد انوری برای نگارش این مجموعه حماسی نزدیک به یک دهه از پژوهش‌های گسترده و اسناد تاریخی ارزشمند بهره جست تا بتواند با سبک و سیاقی منحصربه‌خود تاریخ را در قالب روایتی ماندگار بازآفرینی کند.

نویسنده‌ای که بلاغت ادبی را با پژوهش تاریخی پیوند داد

مدیر ادبیات و تاریخ اداره‌ کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت خراسان رضوی نیز عنوان کرد فارغ از فرم و ساخت آثار انوری باید به سایر وجوه نوشتار او نیز توجه کرد. او توانسته بود روابط عاطفی را دور از همه تصاویر مبتذل غربی و تنها با تکیه بر ابزار توصیف به ذهن خواننده متبادر سازد.

راضیه رضاپور افزود در میان شگردهای ادبی او پژوهشگری نویسنده پنهان می‌شود تا خواننده به قول ادبای پیشین، شیرینی بلاغت را همانند حلاوت عسلی ناب حس کرده و لذت برد.

وی گفت کتاب او به قول «ویرجینا وولف» خواننده را پس از آن که موضوع را رها کرده و ساعت‌ها سر بر بالین نهاده دوباره سراغ می‌گیرد تا فکرش را در رنج نخواندن ادامه داستان معذب سازد و برخیزاندش تا در تاریکی و خلوت ادامه کتاب را از خود سازد.

رضاپور ادامه داد نویسندگی منصور انوری ساعت‌ها نیازمند بحث و مطالعه است. او گفت در این روزها که تب پژوهشگری جامعه فروکش کرده و فریاد واویلتای اقتصاد برخاسته، نویسنده‌ای چون او شاهنامه‌نویسی است که هویت ایرانی مردم را در میان تاخت و تازیان غربی و شرقی به پاسبانی نشست.

رضاپور گفت رمان‌های او از جمله رمان‌های تاریخی شخصیت‌محور است که با زبانی سلیس و روان، مخاطب را گرفتار خود ساخته بود.

بازخوانی دوباره آثار نویسنده متعهد

علاوه بر اثر تحسین‌شده جاده جنگ، مجموعه زندگینامه شهدا به نام «قربانگاه عشق»، «از عشق‌آباد تا عشق‌آباد»، «قلب تپنده» و «بر فراز آشیانه عنقا» در کنار متن مجموعه‌های تلویزیونی متعدد از جمله آثار بر جای مانده از اوست. همچنین در کارنامه ادبی انوری دریافت جوایزی چون «کتاب سال، جلال آل‌احمد، کتاب فصل، قلم زرین و نشان فیروزه هنر انقلاب اسلامی» نیز به چشم می‌خورد.

آنچه بیش از یادآوری آثار تحسین‌شده و جوایز ادبی نیاز دانسته شده، توجه به بازخوانی رنج او در سه دهه اخیر برای به داستان کشیدن تاریخ معاصر ایران است؛ رنجی که نشات گرفته از تعهد صادقانه نویسنده به بیان هنرمندانه تاریخ انقلاب اسلامی است.

رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای در پیام تسلیت درگذشت این نویسنده متعهد تصریح کردند: «منصور انوری نویسنده متعهد و انقلابی با خلق آثار متعدد از جمله رمان ۱۲ جلدی جاده جنگ که مورد توجه و تحسین امام مجاهد شهید قرار گرفت، دین خود را به انقلاب اسلامی ادا کرد.»