کتابها هنوز زندهاند؛ چالش کتابخوانی و راهکارهای کتابداران
دو کتابدار در چهارمحال و بختیاری با اشاره به کاهش اقبال به مطالعه، از رقابت کتاب با فضای مجازی، نقش خانواده و مدرسه و ضرورت تبدیل کتابخانهها به فضایی پویا سخن گفتند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، کتاب سالهاست یکی از مهمترین ابزارهای انتقال تجربه، دانش و اندیشه میان نسلها محسوب میشود، همراهی خاموش اما اثرگذار که میتواند پنجرهای تازه به روی انسان بگشاید و افق نگاه او را گستردهتر کند. با این حال، در دنیای امروز که سرعت دسترسی به اطلاعات افزایش یافته و فناوریهای ارتباطی شکل تازهای به سبک زندگی مردم بخشیدهاند، جایگاه کتاب و مطالعه نیز با تغییرات و چالشهای جدی روبهرو شده است.
در دورانی کتابخوانی یکی از راههای اصلی کسب آگاهی و پر کردن اوقات فراغت بود، اما امروز رقابت سنگینی میان کتاب و انبوهی از سرگرمیهای دیجیتال شکل گرفته است. محتوای کوتاه و پرسرعت شبکههای اجتماعی، فیلمها، بازیهای رایانهای و مشغلههای روزمره، فرصت و حوصله مطالعه عمیق را برای بسیاری محدود کردهاند، بهگونهای که گاهی ساعتها در فضای مجازی سپری میشود اما اختصاص حتی چند دقیقه به خواندن کتاب به برنامهای دشوار تبدیل میشود.
رقابت کتاب با سرگرمیهای دیجیتال
نمیتوان تمام دلایل کاهش اقبال به کتابخوانی را در گسترش فضای مجازی خلاصه کرد. هزینه تهیه کتاب، شرایط اقتصادی خانوادهها، نبود عادت مطالعه از دوران کودکی، ضعف برنامههای مستمر ترویجی، دسترسی نداشتن برخی مناطق به امکانات کتابخانهای مناسب و فاصله گرفتن شیوههای سنتی معرفی کتاب از سلیقه نسل جدید، از جمله موضوعاتی هستند که میتوانند در کمرنگ شدن فرهنگ مطالعه نقش داشته باشند.
در چنین شرایطی، کتابخانهها دیگر نمیتوانند صرفا مکانی برای نگهداری منابع مکتوب و امانت دادن کتاب باشند، بلکه باید به فضاهایی پویا برای گفتوگو، یادگیری، تبادل اندیشه و فعالیتهای فرهنگی تبدیل شوند. در این میان نقش کتابداران اهمیتی دوچندان پیدا میکند، افرادی که در بسیاری مواقع نخستین راهنمای مخاطبان برای ورود به دنیای کتاب هستند.
از سوی دیگر، شکلگیری فرهنگ مطالعه از خانواده آغاز میشود و مدارس نیز میتوانند با ایجاد فرصتهای جذاب برای مطالعه آزاد و معرفی کتابهای متناسب با سن دانشآموزان نقشآفرین باشند. نهادهای فرهنگی و مسئولان نیز باید با فراهم کردن زیرساختهای مناسب و حمایت از کتابخانهها، زمینه دسترسی آسانتر مردم به کتاب را فراهم کنند.
کتابدار باید پیش از معرفی، خودش کتاب را خوانده باشد
به گزارش ایسنا، محبوبه احمدی، مسئول کتابخانه شهدای چالشتر با 24 سال سابقه در حوزه کتابداری با اشاره به راهکارهای ترویج فرهنگ کتابخوانی اظهار کرد تحقق این هدف پیش از هر چیز مستلزم آگاهی و شناخت کافی مسئولان و کتابداران از ظرفیتهای کتابخانهها، بهویژه کتابخانههای عمومی است.
وی افزود تشویق خانوادهها به حضور در کتابخانه و مطالعه جمعی میتواند مؤثر باشد و گفت هنگامی که مادری به همراه فرزند به کتابخانه مراجعه میکند، کتابدار باید با برخورد مناسب و معرفی آثار متناسب، زمینه علاقهمندی و عضویت سایر اعضای خانواده را فراهم کند.
احمدی با تأکید بر نقش الگویی کتابداران بیان کرد: «کتابدار باید پیش از معرفی و امانت دادن آثار جدید، خودش آنها را مطالعه کند تا بتواند با شناخت محتوای کتاب، آن را به مخاطبان، بهویژه کودکان و نوجوانان، معرفی کند». وی تصریح کرد کتابداری که خودش اهل مطالعه نباشد، نمیتواند در جذب افراد به کتابخانه اثرگذار باشد.
وی درباره استقبال از امانت کتاب در سالجاری اظهار کرد با وجود مراجعه به مدارس و گفتوگو با شهردار، مردم و خیرین، استقبال در حد انتظار نبوده و دلیل دقیق آن برایش مشخص نیست. به گفته وی، در حال حاضر کودکان، نوجوانان و بزرگسالان بیشتر برای قرائت یا استفاده از منابع کمکدرسی مراجعه میکنند و استقبال از امانت کتابهای غیردرسی چندان مطلوب نیست.
احمدی یکی از عوامل مؤثر بر کاهش گرایش به کتابهای چاپی را گسترش استفاده از تلفن همراه، پادکستها و کتابهای صوتی دانست و گفت در میان مراجعهکنندگان، مادرانی هستند که برای مطالعه رمان، کتابهای روانشناسی کودک، علوم اجتماعی و آشپزی مراجعه میکنند و برخی عنوان میکنند از استفاده مداوم از تلفن همراه خسته شدهاند.
وی درباره تأمین کتاب متناسب با سلیقه کودکان و نوجوانان گفت حدود دو ماه پیش با ۱۲ انتشارات تماس برقرار کرده و تلاش داشته کتابهایی متناسب با علایق آنان و امکان تهیه از نظر هزینه انتخاب کند. وی افزود از ظرفیت تریبون نماز جمعه، مدارس و مساجد برای ترویج فرهنگ اهدای کتاب استفاده کرده و امسال نیز نزدیک به ۶۰ میلیون تومان کتاب برای کتابخانه تهیه کرده است. وی گفت هفتهای یکبار به مدارس مراجعه میکند و کتابهایی را که مطالعه کرده به دانشآموزان معرفی میکند.
کتابخانه باید محیطی جذاب برای نسل جدید باشد
سیده فرزانه موسوی، کتابدار با ۱۱ سال سابقه فعالیت در حوزه کتاب و ترویج کتابخوانی اظهار کرد یکی از مهمترین چالشهای پیشروی کتابخانههای چهارمحال و بختیاری، کاهش تدریجی عادت به مطالعه، بهویژه در میان نوجوانان و جوانان است، زیرا بخش قابل توجهی از اوقات فراغت آنان به سرگرمیهای فضای مجازی اختصاص پیدا کرده است.
وی افزود خانوادهها و مدارس آنگونه که باید به کتابخوانی توجه نمیکنند و کتابخانهها نیز باید متناسب با تحولات جامعه حرکت کنند. به گفته وی، کتابخانهای در ترویج کتابخوانی موفق خواهد بود که نیازهای گروههای مختلف سنی را شناسایی و خدمات متناسب ارائه کند.
موسوی گفت میزان مراجعه در دورههای مختلف سال متفاوت است و عواملی مانند فصل امتحانات، تعطیلات تابستانی و مناسبتها بر تعداد مراجعهکنندگان تأثیر میگذارد. وی تأکید کرد: «کتابخانه باید محیطی جذاب و متناسب با روحیات نسل جدید باشد» و کتابخوانی باید برای نوجوانان تجربهای لذتبخش باشد، از جمله با ارائه کتابهای صوتی، نشستهای دورهمی و باشگاههای کتابخوانی.
وی با اشاره به افزایش قیمت کتاب و فشار شرایط اقتصادی بر خانوادهها اظهار کرد نقش کتابخانهها در تأمین منابع مطالعاتی و دسترسی کمهزینه به کتاب پررنگتر شده و کتابخانهها باید منابع خود را بهروز کنند. وی خاطرنشان کرد کارکرد کتابخانهها نباید صرفا به نگهداری و امانت دادن کتاب محدود شود، بلکه باید زمینه تحقق عدالت در دسترسی به منابع مطالعاتی را فراهم کنند.
آنچه امروز بیش از هر زمان ضروری است، بازنگری جدی در شیوه مواجهه جامعه با کتاب است، زیرا بازگرداندن کتاب به زندگی روزمره تنها با افزایش تعداد کتابخانهها یا برنامههای مناسبتی امکانپذیر نیست، بلکه به ایجاد انگیزه، دسترسپذیر کردن منابع، شناخت سلیقه نسل جدید و فراهم کردن تجربهای جذاب از کتابخوانی نیاز دارد.
منبع: www.isna.ir

«مناره»؛ نماد ماندگار هویت تاریخی اصفهان






