میراث توافق ۲۰۰۲؛ مانع گسست اقتصادی ارمنستان از روسیه
دولت نیکول پاشینیان برای کاهش نفوذ روسیه و تقویت روابط با اتحادیه اروپا تلاش میکند، اما توافقنامه «دارایی در برابر بدهی» در سال ۲۰۰۲ همچنان مانع گسست اقتصادی ارمنستان از روسیه است.

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ از زمان استقلال ارمنستان در سال ۱۹۹۱، هیچ دولتی به اندازه دولت نیکول پاشینیان، نخستوزیر کنونی این کشور، برای کاهش نفوذ ژئوپولیتیکی روسیه تلاش نکرده است. در ۱۲ اکتبر، رادیو بینالمللی فرانسه مصاحبهای با نیکول پاشینیان منتشر کرد که در آن وی اظهار کرده بود: «روابط ارمنستان با روسیه دیگر مانند گذشته نخواهد بود»؛ بهویژه در شرایطی که این کشور روند صلح با جمهوری آذربایجان را پیش میبرد و در پی تقویت روابط خود با اتحادیه اروپا است.
ارمنستان طی چند سال گذشته فاصله خود را از چتر امنیتی و سیاسی روسیه، از جمله از طریق تعلیق مشارکت و احتمال خروج از سازمان پیمان امنیت جمعی، و همچنین از حوزه نفوذ اقتصادی این کشور افزایش داده است. خروج از اتحادیه اقتصادی اوراسیا میتواند ارمنستان را به سوی گسترش روابط عمیقتر و حتی عضویت در اتحادیه اروپا سوق دهد. با این حال، این روند گذار تحت تأثیر توافقنامه «دارایی در برابر بدهی» در سال ۲۰۰۲ قرار دارد.
توافق ۲۰۰۲ و واگذاری زیرساختهای راهبردی
بر اساس توافقنامه «دارایی در برابر بدهی» در سال ۲۰۰۲، در ازای تسویه حدود ۹۳ میلیون دلار از بدهی خارجی ارمنستان، مالکیت بخش قابلتوجهی از داراییها و زیرساختهای راهبردی این کشور در بخشهای انرژی، صنعت و فناوری به روسیه واگذار شد. بخش عمدهای از این بدهی به تعهدات ارمنستان در قبال روسیه مربوط میشد که عمدتاً در نتیجه واردات سوخت هستهای، گاز طبیعی و سایر منابع انرژی ایجاد شده بود.
ایروان بهجای بازپرداخت نقدی، پیشنهاد مسکو مبنی بر واگذاری داراییهای دولتی را پذیرفت. توافق نهایی در نوامبر ۲۰۰۲ و در جریان سفر میخائیل کاسیانوف، نخستوزیر وقت روسیه، به ایروان امضا شد. بر اساس این توافق، مالکیت پنج دارایی عمده دولتی شامل نیروگاه حرارتی هرازدان، کارخانه الکترونیک مارس، مؤسسه پژوهشی ماشینهای ریاضی، مؤسسه سامانههای کنترل خودکار و مؤسسه پژوهش مواد به روسیه واگذار شد.
در آن زمان، دولت روبرت کوچاریان، رئیسجمهور وقت ارمنستان، این توافق را ضرورتی اقتصادی معرفی کرد، اما منتقدان هشدار دادند که این توافق آغاز روند واگذاری کنترل زیرساختهای حیاتی به روسیه است. این روند بهتدریج به مخابرات، راهآهن، گاز طبیعی، برق و انرژی هستهای گسترش یافت.
سلطه روسیه بر گاز، برق، راهآهن و مخابرات
در بخش مخابرات، شرکت «ام. تی. اس.» بزرگترین اپراتور تلفن همراه روسیه، ۸۰ درصد سهام شرکت «اینترنشنال سِل هولدینگ» را خریداری کرد و بهطور غیرمستقیم مالک ۱۰۰ درصد سهام شرکت «کی تلکام»، بزرگترین اپراتور تلفن همراه ارمنستان با نام تجاری «ویواسل» شد. در نتیجه، بزرگترین اپراتور تلفن همراه ارمنستان تا سال ۲۰۲۰ تحت مالکیت روسیه باقی ماند.
در ۱۳ فوریه ۲۰۰۸، کنترل کامل عملیاتی شبکه راهآهن دولتی ارمنستان برای مدت ۳۰ سال به شرکت «راهآهن قفقاز جنوبی»، زیرمجموعه شرکت دولتی «راهآهن روسیه»، واگذار شد. این قرارداد در قالب توافقنامه امتیاز بهرهبرداری بود و امکان تمدید آن تا سال ۲۰۴۸ با توافق طرفین پیشبینی شد.
نفوذ روسیه بیش از همه در بخش گاز نمود یافت. شرکت گازپروم بهتدریج کنترل واردات، انتقال، توزیع و فروش گاز را به دست گرفت. این روند در سال ۲۰۱۳ با واگذاری ۲۰ درصد باقیمانده سهام «آرمروسگازپروم» تکمیل شد و نام آن به «گازپروم ارمنستان» تغییر یافت. روسیه در سال ۲۰۲۵ حدود ۷/۲ میلیارد مترمکعب گاز به ارمنستان صادر کرد که بیش از ۸۲ درصد مصرف این کشور بود، در حالی که صادرات گاز ایران در چارچوب «گاز در برابر برق» معمولاً سالانه ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعب است.
در بخش برق، شرکتهای روسی بهویژه «اینتر رائو یوئس» کنترل چند نیروگاه برقآبی و شبکه توزیع برق را به دست گرفتند. در سال ۲۰۱۵، «تاشیر گروپ» مستقر در روسیه و متعلق به ساموئل کاراپتیان، مالکیت شبکههای برق ارمنستان و واحدهای یک تا چهار نیروگاه حرارتی هرازدان را خرید. واحد پنجم این نیروگاه همچنان در مالکیت گازپروم ارمنستان است.
نیروگاه هستهای متسامور که حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد برق ارمنستان را تأمین میکند، با دو رآکتور «ویویئیآر-۴۴۰» برای سوخت، خدمات مهندسی و قطعات به روساتم وابسته است. در سال ۲۰۱۴، روسیه وام ۲۷۰ میلیون دلاری و کمک ۳۰ میلیون دلاری برای تمدید عمر واحد دوم تا سال ۲۰۲۶ اختصاص داد و ارمنستان عمر آن را تا سال ۲۰۳۶ تمدید کرد.
تلاشهای ارمنستان برای کاهش وابستگی
در ۱۳ اکتبر، آرارات میرزویان، وزیر امور خارجه ارمنستان، در مجمع امنیتی ورشو بر گسترش روابط با اتحادیه اروپا در حوزههای امنیت، انرژی و اتصالپذیری تأکید کرد. در حوزه مخابرات، شرکت ویون در سال ۲۰۲۰ شرکت «ویون ارمنستان» مالک برند «بیلاین ارمنستان» را به شرکت ارمنی تیم فروخت و در سال ۲۰۲۴ نیز ۱۰۰ درصد سهام امتیاس ارمنستان مالک برند «ویوا امتیاس» به فدیلکو گروپ واگذار شد.
در بخش برق، واهاگن خاچاطوریان، رئیسجمهور ارمنستان، در ۹ ژوئیه ۲۰۲۵ قانون ملیکردن شرکت توزیع برق را امضا کرد و زمینه انتقال مالکیت «شبکههای برق ارمنستان» به دولت فراهم شد. دولت پاشینیان همکاری با اتحادیه اروپا برای اصلاحات بازار برق، انرژیهای تجدیدپذیر و اتصال شبکه برق به گرجستان و ایران را گسترش داده است.
دولت ارمنستان با حمایت ایالات متحده مطالعاتی برای ساخت نیروگاه هستهای جدید آغاز کرده، اما این فرایند احتمالاً بیش از یک دهه طول میکشد. همچنین پاشینیان در ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ اعلام کرد ارمنستان آمادگی دارد امتیاز بهرهبرداری راهآهن را به کشوری با روابط دوستانه با ارمنستان و روسیه، مانند قزاقستان، امارات متحده عربی و قطر واگذار کند، هرچند این تلاشها هنوز اجرایی نشده است.
منبع: donya-e-eqtesad.com

معاون وزیر نفت: تصمیم جدیدی درباره بنزین گرفته نشده است






