از مساجد سبز تا تقویت همبستگی اجتماعی در کشورهای عربی
مساجد در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان، امارات، قطر، کویت، بحرین و عمان فراتر از کارکرد عبادی، در حوزههای آموزش، همیاری اجتماعی، وحدت ملی و حفاظت از محیط زیست نقش ایفا میکنند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، مساجد در جوامع کشورهای عربی از جایگاهی فراتر از یک مکان برای برگزاری نماز و مناسک مذهبی برخوردارند. این مراکز در طول تاریخ، بخشی از ساختار اجتماعی و فرهنگی جوامع عربی منطقه بودهاند و در کنار ایفای نقش دینی، در ایجاد پیوند میان افراد، انتقال ارزشهای دینی و اخلاقی و تقویت همبستگی اجتماعی نقش داشتهاند.
به گزارش ایرنا، در کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات، قطر، کویت، بحرین و عمان، مسجد همچنان یکی از مهمترین فضاهای عمومی برای گردهمایی شهروندان و ساکنان است؛ فضایی که افراد با پیشینههای اقتصادی، اجتماعی و قومی متفاوت در کنار یکدیگر قرار میگیرند. دولتهای منطقه نیز با توسعه زیرساختهای مساجد، نظارت بر فعالیتهای دینی و گسترش برنامههای فرهنگی و آموزشی تلاش کردهاند از ظرفیت آنها در حوزههای مختلف اجتماعی بهره بگیرند.
وحدت ملی و هویت مشترک
یکی از مهمترین کارکردهای اجتماعی مساجد در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، ایجاد زمینه برای تقویت وحدت ملی و کاهش فاصلههای اجتماعی عنوان شده است. برگزاری نمازهای جماعت و بهویژه نماز جمعه، فرصتی منظم برای حضور اقشار مختلف جامعه در یک فضای مشترک فراهم میکند و مفاهیمی همچون برادری، همبستگی و احترام متقابل مورد تاکید قرار میگیرد.
در کویت، وزارت اوقاف و امور اسلامی با تدوین «منشور مسجد»، بر ضرورت دور نگه داشتن منابر از مباحث اختلافبرانگیز و تاکید بر وحدت صفوف، محبت و پرهیز از تفرقه تاکید کرده است. در امارات نیز در ژانویه ۲۰۲۵، سازمان کل امور اسلامی، اوقاف و زکات امارات، هفت مسجد را به مناسبت بزرگداشت روحیه همبستگی ملی، به نام «النخوة» نامگذاری کرد.
در سطح منطقهای نیز کمیته دائمی متخصصان امور اسلامی و اوقاف شورای همکاری خلیج فارس در نشست سیونهم خود در اوت ۲۰۲۵ در ریاض، موضوعاتی همچون تبادل تجربه میان وزارتخانههای اوقاف، ارتقای توانمندی کارکنان، تقویت نقش اجتماعی اوقاف و ترویج فرهنگ اعتدال را بررسی کرد.
آموزش و مقابله با افراطگرایی
مسجد در کشورهای حاشیه خلیج فارس یکی از مراکز اصلی انتقال آموزههای دینی و ارزشهای اخلاقی به نسلهای مختلف است. حلقههای آموزش قرآن، کلاسهای حفظ، جلسات تفسیر و احکام و برنامههای ویژه کودکان و نوجوانان بخشی از فعالیتهای بسیاری از مساجد منطقه است.
در قطر، وزارت اوقاف و امور اسلامی مسجد را نهادی دینی، آموزشی و اجتماعی میداند. محمد بن عبداللطیف آلمحمود، معاون اداره مساجد این وزارتخانه، در گفتوگو با خبرگزاری رسمی قطر در فوریه ۲۰۲۶، از برگزاری درسهای منظم دینی، حلقههای حفظ قرآن و مشارکت کودکان و دانشآموزان در فعالیتهای مسجد خبر داد. به گفته وی، مساجد قطر در ترویج اعتدال، تثبیت هویت ملی و اصلاح برداشتهای نادرست دینی نقش دارند.
در عربستان سعودی نیز برگزاری دوره آموزشی «فعالسازی نقش مسجد در جامعه» در منطقه تبوک در ژانویه ۲۰۲۴ از جمله این برنامههاست. همچنین مقابله با افراطگرایی، تصحیح برداشتهای نادرست از آموزههای دینی و مقابله با تکفیر از دیگر ابعاد این کارکرد عنوان شده است. در کویت نیز مرکز تقویت اعتدال وزارت اوقاف بر ترویج همزیستی مسالمتآمیز تاکید دارد.
همیاری و حمایت اجتماعی
نقش اجتماعی مساجد به فعالیتهای آموزشی محدود نیست و این مراکز از طریق تشویق به پرداخت زکات، جمعآوری کمکهای مردمی و مشارکت در حمایت از خانوادههای نیازمند، بخشی از شبکه همیاری اجتماعی را تشکیل میدهند.
طبق گزارش خبرگزاری قنا، مسئولان اداره مساجد قطر بر نقش این مراکز در تشویق مردم به پرداخت زکات، اجرای برنامههای خیریه و میانجیگری برای حل اختلافات خانوادگی و اجتماعی تاکید کردهاند. در عمان نیز ساختار وزارت اوقاف و امور دینی، فعالیتهای مربوط به مساجد را با حوزههایی همچون آموزش قرآن، مدیریت اوقاف و جمعآوری و توزیع زکات مرتبط کرده است.
مساجد سبز و حفاظت از محیط زیست
یکی از تحولات جدید، ورود مساجد به عرصه حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار است. در سالهای اخیر برخی کشورهای منطقه با اجرای طرحهایی موسوم به «مساجد سبز»، تلاش کردهاند این مراکز را به الگوهایی برای مصرف بهینه انرژی و استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر تبدیل کنند.
در کویت، طرحی دولتی برای تبدیل حدود ۱۷۰۰ مسجد به مساجد سبز در سه مرحله و تا سال ۲۰۳۳ در نظر گرفته شده است. هزینه اجرای این طرح حدود ۳۰ میلیون دینار کویتی برآورد شده و کاهش ۴۰ درصدی مصرف سالانه برق و آب از اهداف آن عنوان شده است. در قطر نیز مسجد شیخ حسن بن عبدالرحمن آلثانی در شهر الوکره بهعنوان نخستین الگوی اجرای طرح مسجد سبز انتخاب شده است.
در عمان که بیش از ۱۶ هزار مسجد دارد، برنامه تجهیز ۱۰۰ مسجد به سامانههای انرژی خورشیدی با سرمایهگذاری حدود پنج میلیون ریال عمان در دستور کار قرار گرفته است. در عربستان سعودی نیز طرحهایی برای استفاده از انرژی خورشیدی و استفاده مجدد از آبهای خاکستری برای آبیاری دنبال میشود. در امارات نیز مسجد الاستدامه در ابوظبی، مسجد خلیفه التاجر در دبی و مسجد الریان از نمونههای شاخص معماری پایدار معرفی شدهاند.
با نگاهی کلی به وضعیت مساجد در این کشورها، مساجد همچنان یکی از نهادهای مهم در ساختار اجتماعی و فرهنگی هستند؛ نهادهایی که کارکرد آنها حوزههایی همچون آموزش، تقویت هویت ملی، فعالیتهای خیریه، حل اختلافات اجتماعی و حفاظت از محیط زیست را دربر گرفته و میتوانند به حلقه اتصال دین، جامعه و دولت تبدیل شوند.
منبع: www.irna.ir

تجارت ۴۲۲ میلیارد دلاری چین و اعراب؛ از ربات دریایی تا خط جده-سوجو






