اصلاح سبک زندگی؛ نخستین گام پیشگیری از دیابت

به گزارش ایسنا، راحله سادات سجاد، فوق تخصص غدد و متابولیسم و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به افزایش نگرانی‌ها درباره شیوع دیابت در سنین پایین‌تر، اظهار کرد: «دیابت یک بیماری مزمن متابولیک و در عین حال خاموش محسوب می‌شود، زیرا بخشی از افراد مبتلا از بیماری خود اطلاع ندارند.» به گفته وی، شایع‌ترین وضعیت در میان این بیماران، نداشتن علامت است و ممکن است فرد بدون هیچ نشانه مشخصی به دیابت مبتلا باشد.

غربالگری از ۳۵ سالگی؛ حتی بدون علامت

وی با تأکید بر اهمیت غربالگری برای تشخیص زودهنگام افزود: بر اساس دستورالعمل‌های غربالگری، افراد باید از ۳۵ سالگی، حتی در صورت نداشتن علائم، برای بررسی قند خون اقدام کنند تا مشخص شود در محدوده طبیعی قرار دارند یا وارد مرحله پیش‌دیابت و دیابت شده‌اند. البته برخی افراد به دلیل داشتن عوامل خطر باید پیش از ۳۵ سالگی غربالگری شوند.

به گفته سجاد، افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی، افراد کم‌تحرک، کسانی که بستگان درجه یک مبتلا به دیابت دارند، افراد دارای فشار خون یا بیماری‌های قلبی و عروقی، زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، افراد دارای درجاتی از مقاومت به انسولین و کسانی که چربی خون بالایی دارند، باید در سنین پایین‌تر بررسی‌های لازم را انجام دهند.

این فوق تخصص غدد و متابولیسم با بیان اینکه پیشگیری باید بر درمان اولویت داشته باشد، تصریح کرد: «هدف این است که با اصلاح سبک زندگی، از بروز دیابت در افراد مستعد جلوگیری کنیم یا دست‌کم زمان ابتلا را به تأخیر بیندازیم.» وی یکی از مهم‌ترین راهکارها را اصلاح الگوی تغذیه و استفاده از مواد غذایی سالم و پرهیز از مصرف مواد غذایی نامناسب دانست.

۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی و خواب کافی

سجاد افزایش فعالیت بدنی را از دیگر عوامل مؤثر در پیشگیری و کنترل دیابت دانست و گفت: افراد باید دست‌کم ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی با شدت متوسط داشته باشند. برای مثال، پیاده‌روی نسبتا تند که موجب افزایش ضربان قلب شود، می‌تواند فعالیت مناسبی برای این منظور باشد.

وی خواب منظم و کافی و کنترل استرس را نیز از عوامل مهم در اصلاح سبک زندگی برشمرد و افزود: استرس، اضطراب و اختلالات خواب باید در افراد شناسایی و کنترل شوند. برخورداری از هفت تا هشت ساعت خواب آرام شبانه نیز در پیشگیری از دیابت نقش دارد، همچنین پرهیز از مصرف دخانیات از دیگر مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان درباره نقش نظام سلامت در شناسایی بیماران گفت: یکی از مهم‌ترین اقدامات نظام سلامت، توسعه غربالگری و افزایش آگاهی عمومی درباره ضرورت انجام آزمایش‌های قند خون است. مردم باید بدانند که غربالگری دیابت از ۳۵ سالگی ضروری است، حتی اگر اضافه‌وزن نداشته باشند، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کنند یا سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری در آن‌ها وجود نداشته باشد. افرادی که از ۳۵ سالگی غربالگری را آغاز کرده‌اند و نتایج آزمایش آن‌ها طبیعی است، باید این بررسی را بر اساس دستورالعمل‌های مربوط هر سه سال یک‌بار تکرار کنند.

هزینه دارو و عوارض گسترده دیابت

سجاد بیان کرد: در حال حاضر بسیاری از داروها و انواع انسولین موجود در بازار از پوشش بیمه‌ای برخوردار هستند و بیمه‌هایی مانند تأمین اجتماعی، سلامت و نیروهای مسلح در این زمینه حمایت‌هایی ارائه می‌دهند. با این حال، برخی داروهای جدید، داروهای ترکیبی و انواعی از انسولین‌ها پوشش بیمه‌ای کمتری دارند یا هزینه بالاتری به بیماران تحمیل می‌کنند.

وی ادامه داد: این مسئله به‌ویژه برای بیمارانی که از وضعیت اقتصادی مناسبی برخوردار نیستند، مشکلاتی ایجاد می‌کند. اگرچه نمی‌توان هزینه دارو را مهم‌ترین معضل تمام بیماران دیابتی دانست، اما این موضوع همچنان یکی از چالش‌های بخشی از این بیماران است.

این فوق تخصص غدد و متابولیسم با اشاره به شیوع حدود ۱۰ تا ۱۱ درصدی دیابت، بر ضرورت حمایت بیشتر از بیماران تأکید کرد و گفت: «با وجود بهبود پوشش‌های بیمه‌ای و دسترسی بهتر به داروها و انواع انسولین، لازم است مسئولان و دست‌اندرکاران نظام سلامت حمایت‌های بیشتری از بیماران مبتلا به دیابت داشته باشند.»

وی درباره افزایش موارد ابتلا در میان نوجوانان و جوانان نیز اظهار کرد: یکی از عوامل مهم در این زمینه، تغییر سبک زندگی و کاهش فعالیت بدنی است. امروزه بسیاری از کودکان و نوجوانان ساعات زیادی را مقابل رایانه، تلفن همراه و دستگاه‌های بازی سپری می‌کنند که این مسئله تحرک آن‌ها را کاهش می‌دهد و زمینه اضافه‌وزن و چاقی را فراهم می‌کند. استرس، خواب ناکافی و نامنظم و الگوی تغذیه ناسالم نیز در کاهش سن ابتلا به دیابت نقش دارند. مصرف زیاد شیرینی‌ها، غذاهای چرب، فست‌فودها، مواد غذایی فرآوری‌شده و نوشیدنی‌های شیرین می‌تواند در افرادی که استعداد ژنتیکی و خانوادگی ابتلا به دیابت دارند، زمینه بروز زودتر بیماری را فراهم کند.

وی با بیان اینکه سن بروز دیابت در سطح جهان کاهش یافته است، تصریح کرد: این روند ضرورت توجه بیشتر به اقدامات پیشگیرانه و اصلاح سبک زندگی را نشان می‌دهد. هرچه اصلاح عادات غذایی، افزایش فعالیت بدنی و تنظیم خواب از سنین پایین‌تر آغاز شود امکان پیشگیری از بیماری یا به تأخیر انداختن بروز آن بیشتر خواهد بود.

سجاد با اشاره به پیامدهای جسمی و روانی دیابت، اظهار کرد: یکی از دلایل نگرانی بیماران و پزشکان درباره این بیماری، عوارض گسترده آن است؛ زیرا دیابت می‌تواند ارگان‌های مختلف بدن را درگیر کند. از جمله عوارض دیابت می‌توان به رتینوپاتی یا آسیب شبکیه چشم، نفروپاتی یا آسیب کلیوی، بیماری‌های قلبی و عروقی و نوروپاتی یا آسیب سیستم عصبی اشاره کرد. این بیماری همچنین می‌تواند پیامدهای روحی و روانی برای مبتلایان داشته باشد و کیفیت زندگی و روابط اجتماعی آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

وی با تأکید بر ضرورت پیشگیری از بروز این عوارض، افزود: تلاش پزشکان و نظام سلامت باید بر کنترل بیماری و جلوگیری از پیشرفت عوارض آن متمرکز باشد. در زمینه سلامت روان نیز لازم است به کنترل استرس، اضطراب و مشکلات خواب بیماران توجه شود و در صورت نیاز از ظرفیت همکاران روان‌پزشک برای کمک به این افراد استفاده شود. اگرچه ممکن است اقدامات اختصاصی و یکپارچه‌ای برای حمایت روانی از تمام بیماران دیابتی در سطح کشور وجود نداشته باشد، اما توجه به این جنبه از بیماری نیز بخشی از وظایف نظام درمانی است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان گفت: آموزش عمومی، اصلاح الگوی تغذیه، افزایش غربالگری و دسترسی عادلانه به خدمات درمانی، همگی اهمیت ویژه‌ای دارند و نمی‌توان هیچ‌یک را حذف یا به‌تنهایی جایگزین سایر اقدامات کرد.

سجاد با اشاره به کاهش سن آغاز غربالگری دیابت از ۴۵ به ۳۵ سالگی، توضیح داد: پیش از این، سن آغاز غربالگری ۴۵ سال بود، اما با کاهش این سن به ۳۵ سال امکان شناسایی زودتر افراد مبتلا و افراد در مرحله پیش‌دیابت فراهم شده است تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود. مردم باید درباره اهمیت اصلاح الگوی تغذیه، افزایش فعالیت بدنی، پرهیز از دخانیات و نوشیدنی‌های الکلی، خواب کافی و کنترل تنش‌های روانی آموزش ببینند. در کنار این اقدامات، انجام به‌موقع غربالگری و فراهم کردن دسترسی عادلانه به خدمات درمانی نیز ضروری است.

وی با تأکید بر اینکه هدف اصلی نظام سلامت باید جلوگیری از رسیدن بیماران به مراحل پیشرفته بیماری باشد، اظهار کرد: تمام تلاش پزشکان، درمانگران و نظام بهداشتی باید بر پیشگیری از دیابت، شناسایی بیماری در مراحل ابتدایی و جلوگیری از بروز عوارض متمرکز باشد. زمانی که عوارضی مانند آسیب شبکیه چشم، درگیری کلیوی و حتی نیاز به دیالیز ایجاد شود، شرایط بیمار بسیار دشوارتر خواهد شد و اقدامات درمانی نیز با محدودیت‌های بیشتری همراه می‌شود. برای مقابله با دیابت باید آموزش، غربالگری، اصلاح سبک زندگی و حمایت درمانی به‌صورت هم‌زمان دنبال شود تا از پیشرفت بیماری و رسیدن بیماران به مراحل همراه با عوارض جدی جلوگیری شود.