صدای انفجار چگونه شنوایی را تهدید می‌کند؟

صدای انفجار فقط یک صدای بلند و ناگهانی نیست؛ موج فشاری ناشی از آن می‌تواند به بخش‌های مختلف گوش آسیب بزند و حتی در مواردی مشکلاتی ایجاد کند که فرد در ابتدا متوجه آن‌ها نمی‌شود. به همین دلیل، نداشتن احساس کم‌شنوایی یا شنیدن صداهای اطراف، لزوماً به معنای سالم بودن کامل سیستم شنوایی نیست.

شنیدن طبیعی صداها، آسیب شنوایی ناشی از انفجار را رد نمی‌کند

دکتر سیده نازنین حجاری، استادیار شنوایی‌سنجی دانشگاه علوم پزشکی تبریز اظهار کرد: «صدای انفجار علاوه بر شدت صوتی، با موجی از فشار همراه است که می‌تواند به بخش‌های مختلف گوش، از گوش خارجی و میانی تا گوش داخلی، آسیب وارد کند.» به گفته وی، به همین دلیل صدمات ناشی از انفجار ممکن است گسترده‌تر از آسیب‌هایی باشد که در اثر شنیدن صداهای بلند معمولی ایجاد می‌شوند.

وی افزود گاهی فرد پس از مواجهه با صدای انفجار، کاهش شنوایی آشکاری احساس نمی‌کند و حتی ممکن است نتیجه آزمایش‌های معمول شنوایی او طبیعی باشد؛ با این حال در شنیدن و تشخیص گفتار، به‌ویژه در محیط‌های شلوغ و زمانی که چند نفر هم‌زمان صحبت می‌کنند، با مشکل روبه‌رو شود. در چنین شرایطی ممکن است آسیب‌هایی در بخش‌های عصبی سیستم شنوایی وجود داشته باشد که با آزمون‌های معمول به‌راحتی مشخص نمی‌شوند.

وی عنوان کرد دشواری در فهم صحبت دیگران در محیط‌های پرسروصدا، با وجود شنیدن ظاهراً طبیعی صداها، می‌تواند یکی از نشانه‌های این نوع اختلال باشد. بنابراین افرادی که پس از مواجهه با انفجار دچار وزوز گوش، احساس تغییر در شنوایی یا مشکل در درک گفتار می‌شوند، بهتر است برای بررسی وضعیت خود به متخصص مراجعه کنند؛ چراکه تشخیص برخی آسیب‌ها به ارزیابی‌هایی فراتر از آزمایش شنوایی معمول نیاز دارد.

شدت آسیب به فاصله از محل انفجار و دفعات مواجهه بستگی دارد

دکتر مریم رمضانی، متخصص شنوایی‌شناسی تشریح کرد آسیب‌های شنوایی همیشه بلافاصله پس از مواجهه ظاهر نمی‌شوند و ممکن است فرد در هر بار مواجهه، تغییر محسوسی در قدرت شنوایی خود احساس نکند؛ اما تکرار این شرایط می‌تواند احتمال بروز آسیب و تشدید پیامدهای آن را افزایش دهد. ازاین‌رو، نباید تنها به احساس شخصی افراد درباره وضعیت شنوایی‌شان اکتفا کرد.

وی بیان کرد شدت و ماندگاری آسیب به عواملی مانند شدت موج انفجار، فاصله فرد از محل وقوع آن، مدت و تعداد دفعات مواجهه و شرایط محافظت از گوش بستگی دارد. همچنین آثار انفجار ممکن است تنها به گوش محدود نماند و بخش‌هایی از مسیرهای عصبی مرتبط با شنوایی را نیز درگیر کند؛ مسئله‌ای که می‌تواند با مشکلاتی مانند وزوز گوش یا دشواری در پردازش صداها همراه باشد.

وی با اشاره به ضرورت بررسی وضعیت شنوایی پس از مواجهه با انفجار گفت انجام آزمایش شنوایی معمول می‌تواند بخشی از وضعیت فرد را مشخص کند، اما در صورت وجود علائم یا سابقه مواجهه قابل توجه، ممکن است متخصص انجام ارزیابی‌های تکمیلی مانند آزمون پاسخ شنوایی ساقه مغز و بررسی توانایی پردازش صداها را نیز ضروری بداند. پیشگیری از مواجهه با موج انفجار، رعایت فاصله ایمن و استفاده از وسایل محافظتی مناسب در شرایطی که امکان آن وجود دارد، از اقدامات مهم برای کاهش خطر آسیب است. در صورت بروز وزوز، درد گوش یا تغییر در شنوایی نیز مراجعه زودهنگام به متخصص اهمیت دارد.

آسیب انفجار می‌تواند مسیرهای عصبی شنوایی را درگیر کند

در همین زمینه، نتایج یک مطالعه پژوهشی که توسط دکتر حجاری و دکتر رمضانی در دانشگاه علوم پزشکی تبریز انجام شده است با بررسی ۳۶ مطالعه، پیامدهای مواجهه با امواج انفجار بر سیستم شنوایی را مرور کردند که یافته‌های این بررسی نشان می‌دهد آسیب‌های ناشی از انفجار ممکن است فراتر از صدمه به سلول‌های مویی گوش داخلی باشد و ارتباطات عصبی میان سلول‌های مویی و عصب شنوایی را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ وضعیتی که می‌تواند با وجود طبیعی به نظر رسیدن شنوایی در آزمایش‌های معمول، توانایی فرد برای درک گفتار در محیط‌های شلوغ را مختل کند.

بر اساس نتایج این مرور، یکی از موضوعات مورد توجه، آسیب به مسیرهای عصبی مرکزی شنوایی است؛ به این معنا که پیامدهای انفجار لزوماً به خود گوش محدود نمی‌شوند. در این بررسی همچنین به نقش انتقال انرژی از طریق هدایت استخوانی و احتمال آسیب به ساختارهای عصبی از جمله هسته حلزونی اشاره شده است؛ آسیب‌هایی که می‌توانند با مشکلاتی مانند وزوز گوش و اختلال پردازش شنوایی مرکزی همراه باشند.

به گزارش ایسنا، این تحقیق نشان می‌دهد ارزیابی شنوایی افراد در معرض انفجار نباید تنها به ادیومتری تن خالص محدود شود و در موارد لازم باید از آزمون‌های تکمیلی مانند ABR و آزمون‌های پردازش زمانی نیز استفاده کرد. همچنین، در صورت بروز آسیب، توان‌بخشی متناسب با مشکلات شنوایی، تعادلی و شناختی و بهره‌گیری از ابزارهایی مانند سیستم‌های FM می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. نتایج این بررسی در مجموع بر اهمیت پیشگیری و پیگیری زودهنگام پیامدهای مواجهه با صدای انفجار تأکید دارد.