کنترل آسمان در دست رباتها؛ هوش مصنوعی در هوانوردی آمریکا
روز ۲۷ سپتامبر شان دافی، وزیر حملونقل آمریکا، از سامانه اسمارت برای مدیریت ترافیک هوایی رونمایی کرد؛ تقریبا سه هفته بعد توقف سراسری پروازها بحث ایمنی هوش مصنوعی در هوانوردی را برجسته کرد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از دنیای اقتصاد، روز ۲۷ سپتامبر، شان دافی، وزیر حملونقل آمریکا، ویدئویی را در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد که روی آن نوشته شده بود: «تحول بزرگ». او در توضیح این ویدئو نوشت: «سامانه جدید اسمارت (SMART) را معرفی میکنیم؛ ابزار تازه مدیریت ترافیک هوایی که در وقت شما صرفهجویی میکند، تأخیرها را کاهش میدهد و تجربه پروازتان را بهتر میکند». به گزارش دنیای اقتصاد، این سامانه یک سیستم کنترل ترافیک هوایی مبتنی بر هوش مصنوعی بود.
تقریبا سه هفته بعد، آن پست دوباره بر سر زبانها افتاد؛ زمانی که اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) در روز جمعه سیزدهم، دستور توقف سراسری پروازها را صادر کرد و برنامه پروازی خطوط هوایی سراسر جهان را درهم ریخت. دولت آمریکا بهسرعت اعلام کرد که هیچ شواهدی از حمله سایبری وجود ندارد و نشانهای هم در دست نیست که سامانه اسمارت با اختلال ارتباطی منجر به تصمیم دولت برای تعلیق پروازها ارتباط داشته باشد. با اینحال، وقتی شامگاه جمعه از مارکوین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا پرسیدند آیا میتواند احتمال بروز اختلال ناشی از هوش مصنوعی را بهطور قطعی رد کند، پاسخ داد: «در حال حاضر هیچچیز قطعی نیست».
پرواز بدون دخالت انسان
برای نمونه، هواپیمای سسنا کاراوان را در نظر بگیرید که صبحی آرام در ماه سپتامبر از فرودگاه بوکانان فیلد در کنکورد کالیفرنیا به پرواز درآمد و به سمت جنوب، به مقصد فینیکس، حرکت کرد. این هواپیمای توربوپراپ تکموتوره، سپس مسیرش را به سمت شرق و فورتورث تغییر داد، در پایگاه نیروی هوایی شاو در ایالت کارولینای جنوبی توقف کرد و سرانجام به فرودگاه منطقهای دار کانتی در نزدیکی سواحل کارولینای شمالی رسید.
این سفر زیگزاگی حدود ۳۲۰۰ مایل (۵۱۵۰ کیلومتر) طول کشید. هواپیما در طول مسیر از حریمهای هوایی پرتردد عبور کرد و برای دوری از طوفانها مانور داد. در تمام طول این سفر، حتی یک دست انسان هم به کنترلهای هواپیما دست نزد. به گفته شرکت جوبی اوییشن (Joby Aviation) که این پروژه را اجرا کرد، یک خلبان ایمنی در تمام مدت پرواز داخل هواپیما حضور داشت، اما هیچگاه نیازی به دخالت پیدا نکرد.
این پرواز بدون هدایت انسانی، نقطه عطف مهمی در صنعت هوانوردی به شمار میرود. صنعت حملونقل هوایی همواره از نظر فناوری محافظهکار بوده است، زیرا وقتی جان انسانها در میان است، فناوری آزمودهشده بهتر از فناوری پیشرفته اما غیرقابلپیشبینی است. بااینحال، هوش مصنوعی با سرعتی بیسابقه در حال نفوذ به صنعت هوانوردی است و میتواند اقتصاد حملونقل هوایی را از نو شکل دهد. بااینحال، یک پرسش اساسی همچنان پابرجاست: آیا میتوان به قابلاعتماد و ایمن بودن این فناوری اطمینان کرد؟ یکی از کارکنان بازنشسته اداره هوانوردی فدرال آمریکا میگوید: «ما در حال وارد کردن تمام این فناوریهای جدید به سیستم هستیم تا آن را بهبود دهیم، اما نتیجه فاجعهبار خواهد بود. این دقیقا جعبه پاندورایی است که در آینده از باز کردن آن پشیمان خواهیم شد».
آسمان برای رباتها آماده میشود
ورود هوش مصنوعی به صنعت هوانوردی به اوایل دهه ۲۰۰۰ بازمیگردد؛ زمانی که پیشرفت فناوری باتری و ریزتراشهها پهپادها را به ابزارهایی توانمندتر و ارزانتر تبدیل کرد. در سال ۲۰۰۷، دولت فدرال آمریکا طرح «سامانه نسل آینده حملونقل هوایی» یا به اختصار نکستجن (NextGen) را آغاز کرد. یکی از مفاد این طرح آن بود که تمام هواپیماهای فعال در آمریکا تا سال ۲۰۲۰ به سامانه ADS-B مجهز شوند؛ فناوریای که بهطور مداوم سیگنالهای رادیویی ارسال میکند تا سایر هواپیماها و مراکز مرتبط از موقعیت فعلی هر هواپیما و مقصد آن مطلع باشند.
با فراهم شدن نقشه راه برای آسمانی سازگار با رباتها، شرکتهای بزرگی مانند آمازون و والمارت برنامههایی برای خدمات تحویل کالا با پهپاد آغاز کردند. گوگل در سال ۲۰۱۴ پروژه «وینگ» (Project Wing) را معرفی کرد که تا سال ۲۰۱۸ توانسته بود مواد غذایی، قهوه و دارو را به ۱۶۴ خانه در نزدیکی کانبرا، استرالیا، برساند. سال بعد، این برنامه به شهر کریستینزبرگ در ایالت ویرجینیا گسترش یافت. تقریبا در همین زمان، گروهی از استارتآپها کار روی هواپیماهای برقی با قابلیت برخاست و فرود عمودی را آغاز کردند که به اختصار eVTOL نامیده میشوند و با عنوان تاکسیهای هوایی برقی نیز شناخته میشوند.
تا سال ۲۰۲۲، حدود ۶۰۰ مدل مختلف از این هواپیماها در مراحل توسعه قرار داشتند. جوبی در سال ۲۰۲۰ از طراحی مدل S۴ رونمایی کرد و اعلام کرد که این هواپیما میتواند یک خلبان و چهار مسافر را در مسافتی بیش از ۱۰۰ مایل (۱۶۰ کیلومتر) با حداکثر سرعت ۲۰۰ مایل بر ساعت (۳۲۲ کیلومتر بر ساعت) جابهجا کند. نخستین پرواز این مدل سال گذشته انجام شد. گرگ بولز، مدیر سیاستگذاری شرکت جوبی میگوید: «این فرایند، حرکتی بسیار مهم و در عین حال حساس و محتاطانه است».
مری شیاوو، وکیل متخصص هوانوردی و بازرس کل پیشین وزارت حملونقل آمریکا میگوید: «مقررات هوانوردی همواره محافظهکارانه بودهاند و قابلیت اطمینان را در اولویت قرار میدهند، زیرا پیامدهای شکست بسیار سنگین است. استانداردهای صدور گواهینامه و صلاحیت پروازی به شواهد و اثبات ایمنی نیاز دارند و این موضوع معمولا به معنای تغییرات تدریجی است، نه تحولات ناگهانی و رادیکال». در سال ۲۰۱۷، شرکتهای ایرباس و داسو از آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا (EASA) خواستند امکان فعالیت هواپیماهای مسافربری با تنها یک خلبان در کابین را بررسی کند. انجمن خلبانان کابین خلبان اروپا در ایمیلی به وایرد توضیح داد که چنین اقدامی «یک متخصص مستقل ایمنی را از کابین خلبان حذف میکند و به شرکتهای هواپیمایی نفوذ بیشتری در تصمیمگیریهای ایمنی میدهد؛ تصمیمهایی که در شرایط عادی باید توسط خود خلبان گرفته شوند». سال گذشته، آژانس ایمنی هوانوردی اروپا این طرح را کنار گذاشت.
در سال ۲۰۲۳، اداره هوانوردی فدرال آمریکا صدور مجوزهایی را آغاز کرد که به پهپادهای تحویل کالا اجازه میداد فراتر از محدوده دید اپراتورهای خود پرواز کنند. آمازون در ماه اوت اعلام کرد قصد دارد تا پایان سال خدمات تحویل کالا با پهپاد را به ۵۰۰ نقطه در سراسر آمریکا گسترش دهد. والمارت نیز برنامهریزی کرده است تا پایان سال ۲۰۲۷ از ۲۷۰ فروشگاه خود خدمات تحویل پهپادی ارائه کند. آنتونی ویتونه، مدیر عملیات شرکت فناوری پهپادی درونآپ (DroneUp)، سال گذشته در گفتوگو با نشریه شروود نیوز گفت: «پنج تا ۱۰ سال دیگر، این فناوری کاملا فراگیر خواهد شد. مردم به جایی میرسند که با خودشان میگویند نمیدانم قبلا چطور بدون این فناوری زندگی میکردم».
جوبی در ماه آوریل نخستین پرواز نقطهبهنقطه یک هواپیمای eVTOL را در محدوده شهر نیویورک انجام داد. این پرواز از فرودگاه بینالمللی جان اف. کندی آغاز شد و به سه محل فرود بالگرد در منهتن رسید. این پروازها در چارچوب برنامه آزمایشی ادغام هواپیماهای eVTOL در شبکه حملونقل هوایی (eIPP) صورت گرفتهاند؛ ابتکاری فدرال که دولت ترامپ در مارس گذشته راهاندازی کرد. بولز میگوید مرحله بعدی، انجام پروازهای نمایشی با مسافرانی خواهد بود که هزینهای پرداخت نمیکنند و پس از آن پروازهای آزمایشی با مسافران پرداختکننده هزینه و در نهایت پروازهای تجاری آغاز خواهد شد.
هوش مصنوعی پشت صحنه کنترل پرواز
شرکتهای دادهمحوری مانند پالانتیر و بازیگران باسابقه صنعت هوانوردی مانند جپسن و تالس، هماکنون نرمافزارهای مجهز به هوش مصنوعی را به بازار عرضه کردهاند. در ماه سپتامبر، اداره هوانوردی فدرال آمریکا اعلام کرد نرمافزاری را به کار گرفته که شرکت ایر اسپیس اینتلیجنس (Air Space Intelligence) مستقر در بوستون توسعه داده است. نام این ابزار «مدیریت راهبردی فضای هوایی، مسیرها و مسیرهای پروازی» یا به اختصار SMART است و هدف اعلامشده آن «بازتعریف بنیادین شیوه مدیریت فضای هوایی» است.
دولت آمریکا میگوید این برنامه قرار نیست جایگزین مراقبان پرواز شود، بلکه با استفاده از هوش مصنوعی پیشبینیکننده به آنها کمک میکند. برایان بدفورد، مدیر اداره هوانوردی فدرال آمریکا، در بیانیهای مطبوعاتی گفت: «ترکیب سامانه اسمارت با ارتقای سختافزاری در حال انجام، ابزارهایی در اختیار ما قرار میدهد که میتوانیم با استفاده از آنها تاخیر پروازها را کاهش دهیم، ترافیک هوایی را بهینه کنیم و ظرفیت فضای هوایی سراسر کشور را حفظ کنیم؛ آن هم در حالی که بالاترین استانداردهای ایمنی را رعایت میکنیم». یکی از کارکنان بازنشسته اداره هوانوردی فدرال آمریکا که خواسته نامش فاش نشود، میگوید: «این همان اثر ترامپ، وزارت کارآمدی دولت (DOGE) و ایلان ماسک است. آنها بدون آنکه درک درستی از پیچیدگی نظام فضای هوایی ملی داشته باشند، در حال تحمیل تمام این فناوریهای جدید هستند».
در ۱۳ اکتبر، بنا بر گزارشها، نزدیک به دهها تن از نمایندگان دموکرات کنگره در نامهای از دفتر پاسخگویی دولت آمریکا (GAO) خواستند این برنامه را بررسی کند. نگرانی اصلی آنها این بود که سامانه ممکن است اطلاعات حیاتی و مرتبط با ایمنی را بهصورت توهمآمیز تولید کند. اداره هوانوردی فدرال در ماه مه، هدفگذاری خود برای تعداد مراقبان فعال پرواز را کاهش داد. این نهاد که در سال ۲۰۲۴ هدف جذب ۱۴ هزار و ۶۳۳ مراقب پرواز را تعیین کرده بود، اکنون این رقم را به ۱۲ هزار و ۵۶۳ نفر رسانده است. شیاوو میگوید: «به نظر من، برنامه اسمارت یک پیشرفت مهم است».
منبع: donya-e-eqtesad.com

سرپرست ایسیدو: فرصت واقعی نقشآفرینی برای دانشجویان فراهم شود





