تجربه فیبر نوری در ایران؛ فاصله پوشش تا اتصال واقعی
توسعه فیبر نوری در ایران با وجود پوشش بیش از ۱۱ میلیون خانوار، به اتصال حدود ۲ میلیون خانوار منجر شده است. مسئله اصلی اکنون تبدیل سرمایهگذاریهای انجامشده به اتصال واقعی و افزایش کیفیت اینترنت عنوان میشود.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، توسعه فیبر نوری در ایران یکی از مهمترین تجربههای سیاستگذاری زیرساختی در سالهای اخیر دانسته میشود؛ تجربهای که در کنار دستاوردها، فاصله میان هدفگذاری سیاستگذاران، اجرا و ایجاد تغییرات واقعی را نشان میدهد. امروز مسئله اصلی کشور نه صرفا توسعه «پوشش» شبکه، بلکه اصلاحاتی است که بتواند سرمایهگذاریهای انجامشده را به اتصال واقعی خانوارها، افزایش کیفیت اینترنت و رونق اقتصاد دیجیتال تبدیل کند.
به گزارش ایرنا، توجه جدی به توسعه پهنایباند ثابت در کشور از مهرماه ۱۳۹۹ و با تصویب طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات در شورای عالی فضای مجازی شروع شد. هدفگذاری این سند، دسترسی ۸۰ درصد خانوارهای کشور به پهنباند ثابت با سرعت متوسط ۲۵ مگابیت بر ثانیه بود. همچنین بر لزوم دسترسی سازمانها، مراکز آموزشی، پژوهشی و کسبوکارها به سرعت حداقل ۱۰۰ مگابیت بر ثانیه تأکید شد.
شکلگیری چارچوب اجرایی فیبر نوری
در ادامه، مصوبه ۳۲۹ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات در دیماه ۱۴۰۰ به چارچوب اجرایی طرح ملی فیبر نوری شکل داد. هدف این بود که با ایجاد نقاط حضور شبکه در استانها و توسعه زیرساخت دسترسی، امکان پوشش همگانی فراهم شود. صدور پروانههای یکپارچه شبکه و خدمات ارتباطی (UNSP) در سال ۱۴۰۱ نیز زمینه ورود بازیگران جدید، بهویژه اپراتورهای تلفن همراه، به حوزه ارتباطات ثابت را فراهم کرد.
در برنامه هفتم توسعه، مصوب تیرماه ۱۴۰۳، در ماده ۶۵ و ۶۶ به ترتیب به افزایش دسترسی به شبکه ملی اطلاعات و افزایش سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص ملی اشاره شده است. در ماده ۶۵ وزارت ارتباطات مکلف به ایجاد سازوکاری برای تسهیل دسترسی پرسرعت، مشخصا فیبر نوری، سازمانها، اماکن جاری و مسکونی به شبکه ملی اطلاعات شده و در ماده ۶۶ به چارچوب هزینهکرد صندوق توسعه شبکه فیبر نوری پرداخته شده است. منطق این سیاستها این بود که دولت با استفاده از مشوقهای مالی، تسهیل مقررات و مشارکت بخش خصوصی، سرمایهگذاری در زیرساختی را تحریک کند که به دلیل هزینه اولیه بالا و دیربازده بودن، بدون حمایت و هماهنگی حاکمیتی با سرعت کافی توسعه نمییافت.
با این حال، تا پایان سال ۱۴۰۳ تنها حدود ۸ میلیون خانوار تحت پوشش شبکه فیبر نوری قرار گرفتند و نرخ اتصال مشترکان به شبکه کمتر از ۲ میلیون بود که متناسب با سرعت توسعه پوشش افزایش پیدا نکرده بود. بر اساس اعلام وزیر ارتباطات در مهرماه ۱۴۰۵، تعداد خانوارهای متصل به فیبر نوری به حدود ۲ میلیون رسیده و پوشش این شبکه نیز از ۱۱ میلیون خانوار عبور کرده است؛ آماری که همچنان فاصله قابل توجهی میان سیاستهای اولیه، ظرفیت ایجادشده و استفاده واقعی را نشان میدهد.
عوامل عدم تحقق برنامه
یکی از مشکلات این طرح هدفگذاری غیرواقعبینانه بوده است. تمرکز بیش از اندازه بر تعداد خانوارهای تحت پوشش و هدفگذاری شعاع ۳۰۰ متری برای پوشش هر یک از نقطههای حضور (PoP)، در شرایطی که تقاضای مؤثر، توان پرداخت مردم و ظرفیت سرمایهگذاری اپراتورها بهدرستی برآورد نشده بود، موجب شد میزان اتصال واقعی به شبکه از پوشش زیرساخت عقب بماند. هدفگذاری پوشش ۲۰ میلیون خانوار تا سال ۱۴۰۴، بدون توجه کافی به محدودیتهای اجرایی و اقتصادی، هم موجب فشار مضاعف بر زنجیره اجرا شد و هم موجب عدم تناسب هزینههای انجامشده برای رساندن زیرساخت به محلهها و اتصال واقعی کاربران شد.
مسئله بعدی تأمین نشدن منابع مالی و پرداخت نشدن مشوقهاست. نوشتن سند و تشکیل «صندوق توسعه فیبر نوری» با تأخیر مواجه شد و در برخی موارد هم نتوانست تعهدات حمایتی خود را اجرا کند. دولت جدید، به دلیل مشکلات قانونی و دلایل دیگر، نتوانست بهموقع منابع صندوق را در اختیار شرکتها بگذارد و همین سبب کاهش ارزندگی منابع تخصیصیافته شد.
مسئله دیگر ناهماهنگی میان دستگاههای اجرایی بود. شهرداریها، بهویژه کلانشهرها، از همکاری پیشبینیشده در اجرای مصوبات برای صدور مجوز حفاری و تعیین تعرفهها سر باز زدند. همچنین استفاده از ظرفیتهای زیرساختی وزارت نیرو و شرکت توانیر برای توسعه هوایی شبکه، به دلیل عدم توافق بر سر تعرفهها، هیچگاه به سرانجام نرسید. توسعه اتصال کاربران برنامهای ملی و فرادستگاهی دانسته میشود که صرفا مأموریت وزارت ارتباطات نیست و تحقق برنامههای ملی بدون هماهنگی و همکاری مؤثر تمامی دستگاههای اجرایی امکانپذیر نخواهد بود.
چهارمین مسئله ضعف در تنظیم بازار و رقابت بود. نبود چارچوبهای کامل و کارآمد عمدهفروشی ظرفیت شبکه، محدودیت همکاری میان اپراتورها و تعیین تکلیف نشدن رابطه رقابتی میان شرکت مخابرات و سایر بازیگران، موجب شد ظرفیت موجود بهدرستی در اختیار بازار قرار نگیرد. در کنار این عوامل، هزینه اولیه اتصال، قیمت مودم و تجهیزات، ضعف زنجیره تأمین تجهیزات ONT، محدودیتهای وارداتی و فاصله محسوس قیمت اینترنت ثابت با اینترنت همراه، تقاضای خانوارها را محدود کرد.
از پوشش به اتصال
برای عبور از این وضعیت، تغییر شاخص موفقیت از «پوشش» به «اتصال» پیشنهاد شده است؛ بهگونهای که میزان اتصال فعال، سرعت واقعی سرویس، پایداری شبکه و رضایت مشترکین در کنار پوشش، مبنای ارزیابی عملکرد اپراتورها قرار گیرد و حمایت مالی از صرف توسعه زیرساخت به سمت افزایش اتصال واقعی و پایدار مشترکان هدایت شود.
بازسازی نظام مشوقها و تأمین مالی، حل مسئله هماهنگی بین نهادهای اجرایی، اصلاح ساختار رقابت و عمدهفروشی و تحریک تقاضا از مسیر خدمات و محتوا از دیگر تغییرات راهبردی عنوان شده است. صندوق توسعه فیبر نوری باید به یک ابزار عملیاتی و قابل اتکا تبدیل شود، پرداخت بهموقع مطالبات اپراتورها انجام شود و یارانه مستقیم برای هزینه اولیه اتصال خانوارها طراحی شود. همچنین دولت باید سازوکاری برای هماهنگی شهرداریها، وزارت نیرو، وزارت راه و سایر دستگاههای مرتبط شکل دهد و شبکه فیبر نوری بستری برای رقابت ارائهدهندگان خدمات باشد، نه عاملی برای ایجاد انحصارهای جدید.
در این چارچوب، فیبر نوری زمانی برای خانوار معنا پیدا میکند که تفاوت آن در تجربه روزمره قابل لمس باشد و توسعه سرعت و پایداری اتصال و ایجاد ارزش افزوده از طریق باندلهای محتوایی و سرگرمی میتواند ارزش اقتصادی اتصال را افزایش دهد. تجربه فیبر نوری نشان میدهد ایجاد زیرساخت، معادل ایجاد ارزش نیست و سیاستگذار زمانی به هدف رسیده است که زیرساخت ایجادشده به خدمات قابل استفاده، بازار اقتصادی و رضایت عمومی منجر شود.
منبع: www.irna.ir

تأکید اعضای اپسکو بر پیگیری پروژههای مشترک ماهوارهای





