کمالگرایی چگونه ذهن را خسته و زندگی را فرسوده میکند؟
ژیلا سعیدی، روانشناس، در گفتوگو با ایسنا توضیح داد که بینقصخواهی چگونه به خستگی و چندپاره شدن ذهن منجر میشود و رواندرمانی چه روشهایی را برای کاهش این فشار پیشنهاد میکند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، ژیلا سعیدی، روانشناس، در گفتوگو با ایسنا گفت که بینقصخواهی (کمالگرایی) و اصرار بر انجام بینقص کارها نقش مهمی در خستگی و چندپاره شدن ذهن دارد. او افزود که اگر فرد بینقصخواه است، احتمالاً در بسیاری از حوزههای زندگی فراتر از حد توانش تلاش میکند؛ مثلاً ساعتهای طولانی اضافهکاری در محل کار یا تحصیل دارد، مرز مشخصی میان کار و خانواده تعیین نمیکند، در کمک به دیگران دچار افراط است یا توانایی «نه گفتن» ندارد. بهمرور زمان نیز توقعاتی که از خودش دارد افزایش مییابد.
با توجه به محدود بودن زمان و انرژی، این تلاشهای فرساینده ذخایر انرژی را تحلیل میبرند و فشار مداوم، فرد را بهسمت رفتارهایی سوق میدهد که استرس را بیشتر میکنند. بینقصخواهی همیشه به یک شکل بروز نمیکند و باید میان «تلاش سالم» و «بینقصخواهی ناسازگار» تفاوت قائل شد. در کمالگرایی ناسازگار، فرد استانداردهای بسیار بالایی دارد، هرگز به خودش اجازه اشتباه نمیدهد و ارزش درونیاش را کاملاً به عملکرد بینقصش گره میزند.
چنین فردی ممکن است هنگام کار مدام در حال ارزیابی خودش باشد و مدام از خود بپرسد «آیا این کار کافی بود؟ اگر اشتباه کنم چه میشود؟ دیگران چه فکری درباره من میکنند؟» و در نتیجه، بخشی از ظرفیت روان او صرف نگرانی و خودارزیابی منفی میشود.
هدف رواندرمانی در مواجهه با تله بینقصخواهی
سعیدی اظهار کرد که هدف رواندرمانی برای افرادی که در دام بینقصخواهی افتادهاند این نیست که دیگر برای موفقیت تلاش نکنند؛ بلکه به آنها کمک میشود تا ارزش خود را به نتیجه کارشان وابسته ندانند و اشتباهات را بخشی طبیعی از روند یادگیری بدانند.
او با بیان اینکه ذهن انسان پیوسته در حال تولید فکر است و افکار منفی هم بخش طبیعی از همین فرآیند هستند، گفت که نمیتوان جلوی آمدن افکار ناخوشایند را گرفت، اما نکته کلیدی این است که میتوان نوع واکنش خود را نسبت به آنها تغییر داد. برخی رویکردهای درمانی مانند «درمان پذیرش و تعهد (ACT)»، مهارتی به نام «گسست شناختی» را آموزش میدهند؛ به این معنا که فرد افکار منفیاش را نه یک حقیقت مطلق، بلکه صرفاً یک رویداد ذهنی ببیند. مثلاً بهجای اینکه به خودش بگوید «من از پس این کار برنمیآیم»، بگوید «الان این فکر در ذهن من آمد» و بدین ترتیب از آن فاصله بگیرد.
تمرین توجه آگاهانه با حواس پنجگانه
سعیدی ادامه داد که علاوه بر رویکرد ACT، مهارت دیگری به نام «توجه آگاهانه بدون قضاوت به لحظه حال» وجود دارد. افراد میتوانند روزانه چند دقیقه تمرکز خود را روی تنفس و حواس پنجگانه معطوف کنند؛ ابتدا تمرکز روی تنفس، سپس گوشدادن به پنج صدای محیط هرکدام به مدت ۲۰ تا ۳۰ ثانیه، پیدا کردن چهار چیز در حس بینایی، سه چیز در حس لامسه، دو بو در بویایی و در نهایت حس چشایی. این تمرینها به آرامش و نظمدهی به ذهن کمک بزرگی میکنند.
او با اشاره به اینکه در رواندرمانی تمرینهایی برای یکپارچهسازی ذهن یاد داده میشود، بیان کرد که هدف این است که توانایی فرد در هدایت توجه، تمرکز و تنظیم هیجانها بیشتر شود. البته انتخاب روش درمانی مناسب کاملاً به ارزیابی اولیه مراجع بستگی دارد، چرا که پراکندگی توجه گاهی ریشه در استرس، اضطراب، افسردگی یا مشکلات خواب دارد. او افزود که اگر از درمان شناختی - رفتاری استفاده شود، به مراجع کمک میشود رابطه بین افکار، هیجانها و رفتارها را شناسایی کند، افکار اضطرابآور را اصلاح کند، مهارت حل مسئله را بیاموزد و کارهای خود را اولویتبندی کند.
روشهای درمانی و اصلاح شرایط محیطی
در روشهای مبتنی بر ذهنآگاهی، مهارت بازگرداندن تمرکز به «لحظه حال» آموزش داده میشود. در درمان ACT نیز تلاش میشود تا میزان پذیرش تجربیات ناخوشایند را بالا ببریم و فرد را در مسیر ارزشهای شخصیاش هدایت کنیم. یکی دیگر از رویکردهای بسیار کارآمد، «شفقت به خود» است که برای افراد کمالگرا و خودانتقادگر کمککننده و اثربخش است. البته در کنار یادگیری تمام این مهارتها، اصلاح شرایط محیطی و بار کاری غیرواقعبینانه نیز اهمیت زیادی دارد.
منبع: www.isna.ir

۱۰ خوراکی که به کاهش التهاب مزمن کمک میکنند





