کشف مسیر تازه دوپامین؛ چرا به قهوه تلخ عادت می‌کنیم؟

به گزارش عصر ایران، بسیاری از افراد در نخستین تجربه نوشیدن قهوه تلخ، طعم آن را ناخوشایند می‌دانند، اما ممکن است پس از مدتی به نوشیدن آن عادت کنند و حتی از آن لذت ببرند. پژوهش جدیدی از دانشگاه کالیفرنیا در سان‌فرانسیسکو نشان می‌دهد این تغییر سلیقه فقط به عادت کردن زبان به طعم تلخ مربوط نیست و ارتباط میان دستگاه گوارش و مغز نیز در یادگیری علاقه به غذاها نقش دارد.

مسیر آهسته دوپامین از دستگاه گوارش به مغز

محققان در این مطالعه مسیری از پیام‌رسان عصبی دوپامین را شناسایی کرده‌اند که اطلاعات مربوط به مواد مغذی را از دستگاه گوارش به بخش‌هایی از مغز منتقل می‌کند. دوپامین ماده‌ای شیمیایی است که در انگیزه، پاداش و یادگیری نقش دارد. دانشمندان پیش‌تر بیشتر روی سیگنال‌های سریع دوپامین تمرکز کرده بودند، اما این پژوهش نوعی پاسخ آهسته‌تر را بررسی می‌کند که پس از ورود غذا به دستگاه گوارش شکل می‌گیرد و می‌تواند چند دقیقه ادامه داشته باشد.

آزمایش روی موش‌ها و یادگیری طعم

برای بررسی این ارتباط، پژوهشگران مواد غذایی مختلف، از جمله محلول قندی و مایعی شبیه میلک‌شیک، را مستقیماً وارد معده موش‌ها کردند. به این ترتیب، آن‌ها توانستند اثر مواد مغذی را از تجربه چشیدن غذا جدا کنند. نتایج نشان داد ورود مواد مغذی به دستگاه گوارش باعث افزایش طولانی‌مدت فعالیت دوپامین در بخشی از مغز به نام آمیگدال قاعده‌ای جانبی قدامی می‌شود. این ناحیه در پردازش احساسات و یادگیری ارتباط میان تجربه‌ها و پیامدهای آن‌ها نقش دارد. در مرحله بعد، محققان مسیر ارتباطی شناسایی‌شده را در موش‌ها مختل کردند. حیوانات همچنان به‌طور طبیعی غذا می‌خوردند، اما دیگر نمی‌توانستند یاد بگیرند که یک طعم جدید با دریافت کالری ارتباط دارد. در آزمایش دیگری، پژوهشگران فعالیت رشته‌های عصبی دوپامین را پس از چشیدن یک طعم بدون کالری به‌طور مصنوعی افزایش دادند. موش‌ها در نتیجه به آن طعم علاقه‌مند شدند، با اینکه غذای موردنظر هیچ ارزش تغذیه‌ای نداشت. این نتایج نشان می‌دهد دوپامین می‌تواند به مغز کمک کند تا طعم غذا را با پیامدهای تغذیه‌ای آن مرتبط کند و به‌تدریج ترجیحات غذایی را شکل دهد.

بررسی در انسان و فرضیه داروهای GLP-1

پژوهشگران برای بررسی اینکه آیا چنین سازوکاری در انسان نیز وجود دارد، داده‌های دو مطالعه تصویربرداری مغزی را دوباره تحلیل کردند. در مطالعه نخست، داده‌های تصویربرداری PET مربوط به ۱۳ مرد بررسی شد. نتایج نشان داد ورود مواد مغذی به دستگاه گوارش با آزاد شدن دوپامین در همان ناحیه مغزی ارتباط دارد. در مطالعه دوم نیز فعالیت مغزی ۳۸ بزرگسال پس از مصرف گلوکز با روش تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی (fMRI) بررسی شد. در این مطالعه هم فعالیت بیشتر همان ناحیه مشاهده شد. یکی از یافته‌های غیرمنتظره این بود که پاسخ مغز در سمت چپ این ناحیه بسیار قوی‌تر از سمت راست بود. علت این تفاوت هنوز مشخص نیست و محققان قصد دارند آن را در مطالعات بعدی بررسی کنند. این یافته‌ها ممکن است در آینده به توسعه روش‌هایی برای تغییر ترجیحات غذایی کمک کنند. برای مثال، داروهای گروه GLP-1 که بر اشتها و رفتار غذایی تاثیر می‌گذارند، یکی از زمینه‌های مورد توجه پژوهشگران هستند. بااین‌حال، تیم تحقیقاتی هنوز تأثیر این داروها بر مسیر دوپامین شناسایی‌شده را بررسی نکرده است. بنابراین این احتمال که داروهای GLP-1 با تضعیف سیگنال‌های پاداش ناشی از ورود مواد مغذی به روده، علاقه افراد به بعضی غذاها را کاهش دهند، فعلا یک فرضیه است. نتایج این پژوهش در چهارم نوامبر ۲۰۲۶ در مجله علمی Nature منتشر شده است. این کشف که دانشگاه کالیفرنیا در سان‌فرانسیسکو ارائه کرده و وب‌سایت ScienceDaily آن را منتشر کرده است، نشان می‌دهد ترجیحات غذایی ما فقط محصول تجربه چشایی نیستند و پیام‌هایی که پس از خوردن غذا از دستگاه گوارش به مغز می‌رسند نیز در شکل‌گیری آن‌ها نقش دارند.