واقعیت پنهان فروش ۱۲۲۳ میلیاردی سینما؛ رشد درآمد بدون رشد مخاطب

به گزارش دنیای اقتصاد، بر اساس تازه‌ترین آمار منتشرشده از گیشه سینمای ایران، مجموع فروش فیلم‌ها به بیش از هزار و ۲۲۳ میلیارد تومان رسیده و تعداد تماشاگران نیز حدود ۹ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر اعلام شده است. این آمار در حالی ثبت شده که سینمای ایران سال ۱۴۰۵ را با شرایط دشواری آغاز کرد و پیامدهای جنگ، نگرانی‌های اجتماعی و وضعیت اقتصادی بر فعالیت سالن‌ها و تصمیم مخاطبان برای سینما رفتن تاثیر گذاشت.

حالا عبور از مرز ۱۲۰۰ میلیارد تومان فروش را باید با بررسی دو شاخص تعداد مخاطبان و میزان درآمد حاصل از فروش بلیت بررسی کرد. افزایش فروش ریالی به معنای افزایش متناسب تعداد تماشاگران نیست. قیمت بلیت سینما در سال‌های اخیر افزایش چشم‌گیری داشته و همین موضوع در بزرگ‌تر شدن رقم فروش نقش مهمی ایفا کرده است.

فاصله رشد درآمد با رشد مخاطب

مقایسه فروش مهرماه ۱۴۰۵ با مهرماه سال گذشته نشان می‌دهد درآمد سینماها حدود ۷۷ درصد افزایش یافته، در حالی که تعداد تماشاگران تنها حدود ۳.۸ درصد بیشتر شده است. در مهر امسال ۲ میلیون و ۵۶۶ هزار نفر به سینما رفتند و مجموع فروش به ۳۴۰ میلیارد تومان رسید؛ در مهر سال گذشته این رقم حدود ۱۹۲ میلیارد تومان و تعداد مخاطبان حدود ۲ میلیون و ۴۷۴ هزار نفر بود. این فاصله میان رشد درآمد و رشد مخاطب، نشان می‌دهد که برای ارزیابی وضعیت سینما نباید صرفا به ارقام میلیاردی گیشه تکیه کرد چون شاید سینما از نظر درآمد ریالی رکورد بزند، اما همچنان برای بازگرداندن بخش بزرگی از مخاطبان ازدست‌رفته خود با مشکل مواجه باشد.

صدرنشینی «خانوم‌والده» با بیش از ۳۲۰ میلیارد تومان

در میان فیلم‌های اکران‌شده، «خانوم‌والده» به کارگردانی سهیل موفق و با بازی رضا عطاران و عباس جمشیدی‌فر، موفق‌ترین عملکرد را داشته است. این کمدی که از ۲۵ شهریور روی پرده رفته، تا ۲۲ آبان با جذب حدود ۲ میلیون و ۳۷۹ هزار تماشاگر، به فروشی بیش از ۳۲۰ میلیارد و ۷۵۹ میلیون تومان دست یافته است.

این فیلم با اختلاف قابل‌توجهی نسبت به رقیبان در صدر جدول فروش قرار دارد. پس از آن، «زنده‌شور» ساخته کاظم دانشی با حدود ۲۰۰ میلیارد و ۱۸۶ میلیون تومان فروش و یک میلیون و ۴۴۴ هزار تماشاگر در جایگاه دوم قرار گرفته است. «استخر» ساخته سروش صحت نیز با فروش حدود ۱۷۶ میلیارد و ۴۸۲ میلیون تومان و بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار مخاطب، رتبه سوم را به خود اختصاص داده است.

نکته قابل‌توجه این است که «خانوم‌والده» به‌تنهایی سهم بزرگی از بازار را به خود اختصاص داده است. اختلاف فروش این فیلم با «زنده‌شور» بیش از ۱۲۰ میلیارد تومان است؛ فاصله‌ای که نشان می‌دهد موفقیت در گیشه همچنان تا اندازه زیادی به توانایی یک فیلم در تبدیل شدن به انتخاب اصلی مخاطبان وابسته است.

ورود فیلم‌های جدید نیز تا اندازه‌ای ترکیب جدول فروش را تغییر داده است. «بورسیه» به کارگردانی برزو نیک‌نژاد که از ششم آبان اکران شده، با بازی جواد عزتی و امیر جعفری، خیلی زود به یکی از رقبای جدی فیلم‌های صدرنشین تبدیل شد. این فیلم تا ۲۲ آبان بیش از ۸۵ میلیارد تومان فروش داشته و در هفته سوم آبان نیز با فروش حدود ۲۸ میلیارد تومان، صدرنشین فروش هفتگی شده است. در همین بازه، «خانوم‌والده» حدود ۱۲ میلیارد و ۳۲۰ میلیون تومان فروخته است. در کنار این آثار، فیلم‌هایی مانند «اسکورت» ساخته یوسف حاتمی‌کیا، انیمیشن «سفینه نجات» ساخته هادی محمدیان و «بی‌دار» ساخته حسین دوماری نیز در جدول فروش حضور دارند. با این حال، فاصله فروش این آثار با سه فیلم نخست نشان می‌دهد که توزیع مخاطب در سینمای ایران چندان متوازن نیست.

پیشتازی کمدی‌ها در شرایط دشوار

البته صدرنشینی «خانوم‌والده» به معنای برتری کمدی‌ها در تمام جایگاه‌های جدول نیست. حضور «زنده‌شور» در رتبه دوم و «استخر» در رتبه سوم نشان می‌دهد فیلم‌های غیرکمدی و کمدی‌های متفاوت نیز می‌توانند مخاطب قابل‌توجهی پیدا کنند. با این حال، کمدی‌ها همچنان از مزیت مهمی برخوردارند: امکان جذب طیف گسترده‌تری از مخاطبان و تبدیل سینما رفتن به یک تفریح جمعی.

پیشتازی کمدی‌ها در گیشه را نمی‌توان صرفا به کیفیت یا جذابیت داستانی این آثار نسبت داد. سینما در شرایط اقتصادی و اجتماعی دشوار، برای بسیاری از خانواده‌ها به یک انتخاب تفریحی نیازمند محاسبه هزینه تبدیل شده است. در چنین وضعیتی، تماشای یک فیلم کمدی که بتواند برای ساعاتی فضای متفاوتی ایجاد کند، انتخابی قابل پیش‌بینی است.

از سوی دیگر، نام بازیگران شناخته‌شده، تبلیغات گسترده و سابقه موفقیت سازندگان در گیشه، در تصمیم مخاطب برای خرید بلیت نقش دارند. حضور رضا عطاران در «خانوم‌والده» را نیز باید در همین چارچوب نگاه کرد. او از بازیگرانی است که نامش همچنان می‌تواند برای یک فیلم سینمایی ظرفیت جذب مخاطب ایجاد کند. با این حال، موفقیت اقتصادی کمدی‌ها پرسش دیگری را نیز مطرح می‌کند اینکه آیا سینمای ایران به تدریج به بازاری تبدیل می‌شود که در آن تهیه‌کنندگان بیش از هر چیز به دنبال تولید آثار کم‌ریسک و تضمین‌شده هستند؟ اگر پاسخ مثبت باشد، نتیجه آن می‌تواند محدود شدن فرصت تولید و نمایش فیلم‌هایی باشد که به سراغ موضوعات اجتماعی، تجربه‌های فرمی و روایت‌های متفاوت می‌روند.

سانس‌های خالی و تمرکز درآمد در تهران

یکی از تناقض‌های مهم گیشه امسال را باید در نسبت میان تعداد سانس‌ها و مخاطبان جست‌وجو کرد. در مهرماه، با وجود ثبت فروش ۳۴۰ میلیارد تومانی، حدود ۸۰ هزار و ۶۲۳ سانس نمایش برگزار شد. میانگین مخاطب هر سانس حدود ۳۲ نفر بود؛ رقمی که نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از ظرفیت سالن‌ها همچنان خالی مانده است. این وضعیت در کنار افزایش هزینه‌های تولید، نگهداری سالن‌ها، دستمزد نیروی انسانی و قیمت بلیت، تصویر پیچیده‌ای از اقتصاد سینما ارائه می‌دهد. از یک طرف، فروش برخی فیلم‌ها به ارقام قابل‌توجهی رسیده و از طرف دیگر، بسیاری از آثار امکان رقابت با فیلم‌های پرفروش را پیدا نمی‌کنند.

مساله دیگر، سهم جغرافیایی بازار سینماست. در مهرماه امسال، تهران با حدود ۹۲۸ هزار تماشاگر، ۳۶.۲ درصد مخاطبان سینما را در اختیار داشت، اما سهمش از درآمد کل به ۴۱.۵ درصد می‌رسید. این اختلاف نشان می‌دهد که بازار سینما از نظر درآمدی همچنان تمرکز قابل‌توجهی در تهران دارد.

رونق واقعی در سینما زمانی اتفاق می‌افتد که افزایش فروش با رشد پایدار تعداد مخاطبان، پر شدن ظرفیت سالن‌ها، تنوع ژانرها و امکان رقابت عادلانه میان فیلم‌ها همراه باشد. صدرنشینی «خانوم‌والده» نیز بیش از آنکه فقط موفقیت یک فیلم کمدی باشد، نشانه‌ای از سلیقه غالب بازار و شرایط اقتصادی و اجتماعی تماشاگران است. سینمای ایران همچنان به کمدی برای تامین بخش مهمی از درآمد خود وابسته است؛ در حالی که برای رسیدن به بازاری سالم‌تر، به فیلم‌های متنوع‌تر و مخاطبانی با انتخاب‌های گسترده‌تر نیاز دارد. به این ترتیب، پرسش اصلی درباره گیشه ۱۲۰۰ میلیاردی این نیست که سینمای ایران چقدر فروخته، بلکه این است که چه تعداد از مردم هنوز سینما را بخشی از زندگی فرهنگی و تفریحی خود می‌دانند و آیا این بازار توانسته است برای سلیقه‌های مختلف جایی باز کند یا نه.