آب کافی بنوشید؛ توصیه متخصص کلیه برای حفظ سلامت بدن

به گزارش ایسنا، مرتضی فلاح کرکان با اشاره به ضرورت اهمیت نوشیدن آب، اظهار کرد: «حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد وزن بدن بزرگسالان را آب تشکیل می‌دهد» هرچند این نسبت با سن، جنس و ترکیب بدنی تغییر می‌کند.

وی با بیان اینکه آب در گردش خون، انتقال مواد غذایی، دفع مواد زائد، تنظیم دمای بدن و عملکرد مغز و عضلات نقش دارد، افزود هدف نوشیدن آب «هرچه بیشتر» نیست و مهم آن است که بدن به اندازه نیاز خود مایعات دریافت کند.

نقش آب در سلامت بدن

فلاح در پاسخ به این سوال که آب چه نقشی در سلامت بدن دارد، تصریح کرد آب به حفظ حجم خون و گردش مناسب آن کمک می‌کند و برای عملکرد طبیعی مغز و سیستم عصبی ضروری است.

هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان تاکید کرد: «کم‌آبی، به‌ویژه اگر قابل توجه باشد، می‌تواند با خستگی، سردرد، کاهش تمرکز و افت توان جسمی همراه شود.»

وی با بیان اینکه آب در عملکرد دستگاه گوارش و پیشگیری از تشدید یبوست در افراد مستعد نقش دارد، گفت هنگام فعالیت بدنی و قرار گرفتن در گرما، تعریق به تنظیم دمای بدن کمک می‌کند و نیاز به جایگزینی مایعات افزایش پیدا می‌کند.

متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری با تاکید بر اینکه برای کلیه‌ها و مجاری ادراری، دریافت متناسب مایعات اهمیت ویژه‌ای دارد، افزود کلیه‌ها مواد زائد را از خون جدا و از طریق ادرار دفع می‌کنند و آب کافی به حفظ حجم مناسب ادرار و رقیق شدن آن کمک می‌کند. به گفته او، «ادرار غلیظ، احتمال رسوب کریستال‌ها و تشکیل سنگ را افزایش می‌دهد» و به همین دلیل در افراد مستعد سنگ کلیه یا دارای سابقه سنگ، افزایش مناسب مایعات یکی از پایه‌های مهم پیشگیری از عود است.

عضو هیات رئیسه فدراسیون پزشکی ورزشی تصریح کرد در بسیاری از راهنماها، هدف تولید حدود ۲ تا ۲٫۵ لیتر ادرار در شبانه‌روز مطرح می‌شود و برای برخی بیماران هدف حداقل ۲٫۵ لیتر در نظر گرفته می‌شود. مقدار مایعات لازم برای رسیدن به این حجم ادرار معمولا بیشتر است و به تعریق، آب و هوا، نوع سنگ و وضعیت سلامت بستگی دارد.

فلاح با بیان اینکه در برخی زنان مبتلا به عفونت ادراری مکرر که معمولا مایعات کمی می‌نوشند، افزایش دریافت آب ممکن است دفعات عفونت را کاهش دهد، گفت: «آب جایگزین بررسی و درمان عفونت فعال نیست و از همه عفونت‌ها پیشگیری نمی‌کند.» وی افزود درباره سرطان مثانه نیز بعضی مطالعات مشاهده‌ای ارتباطی میان دریافت بیشتر مایعات و کاهش خطر گزارش کرده‌اند، اما نتایج یکسان نیست و اثر پیشگیرانه آب ثابت نشده است.

روزانه چه مقدار آب نیاز داریم

متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری، فلوشیپ پیوند کلیه در پاسخ به این پرسش که روزانه چه مقدار آب نیاز داریم، تصریح کرد نیاز روزانه به آب برای همه یکسان نیست. بر اساس مقادیر مرجع آکادمی ملی پزشکی آمریکا، دریافت کافی «آب کل» در بزرگسالان به‌طور متوسط حدود ۲٫۷ لیتر برای زنان و ۳٫۷ لیتر برای مردان است.

وی تاکید کرد: «این ارقام فقط آب ساده نیستند؛ آب موجود در چای، شیر و سایر نوشیدنی‌ها و نیز مواد غذایی مانند میوه، سبزی و سوپ را هم شامل می‌شوند.» بنابراین این مقادیر نسخه ثابت یا هدف اجباری برای تک تک افراد نیستند.

فلاح افزود وزن بدن، میزان فعالیت، رژیم غذایی، بارداری و شیردهی، بیماری‌ها و داروها بر نیاز مایعات اثر می‌گذارند. همچنین گرما، رطوبت، ارتفاع و شرایط محیط کار می‌توانند نیاز را تغییر دهند. مقادیر مرجع معمولا شرایط افراد سالم با فعالیت معمول در آب‌وهوای معتدل را در نظر می‌گیرند و در هوای گرم یا هنگام ورزش و کار بدنی، به‌ویژه اگر تعریق زیاد باشد، نیاز بیشتر می‌شود. وی گفت در هوای سرد نیز ممکن است احساس تشنگی کمتر باشد، در حالی که بدن همچنان از راه تنفس و فعالیت بدنی آب از دست می‌دهد و در ارتفاعات، افزایش تنفس می‌تواند دفع آب را بیشتر کند.

وی ادامه داد کودکان و نوجوانان به دلیل وزن، رشد و میزان فعالیت، نیازهای متفاوتی دارند و هنگام بازی یا ورزش، به‌ویژه در هوای گرم، باید دسترسی آسان به آب داشته باشند. به گفته او، مقادیر مرجع آب کل روزانه شامل آب غذا و نوشیدنی‌ها، حدود ۱٫۳ لیتر برای کودکان ۱ تا ۳ سال، ۱٫۷ لیتر برای ۴ تا ۸ سال، ۲٫۱ لیتر برای دختران و ۲٫۴ لیتر برای پسران ۹ تا ۱۳ سال، و ۲/۳ لیتر برای دختران و ۳٫۳ لیتر برای پسران ۱۴ تا ۱۸ سال است.

فلاح گفت سالمندان الزاما به آب بیشتری از بزرگسالان جوان نیاز ندارند، اما بیشتر در معرض کم‌آبی هستند؛ زیرا احساس تشنگی ممکن است کاهش پیدا کند و بیماری‌ها یا برخی داروها تعادل آب و املاح را تغییر دهند. به گفته او، گاهی ترس از بی‌اختیاری یا تکرر ادرار، دشواری حرکت تا سرویس بهداشتی یا دسترسی محدود به آب باعث می‌شود فرد عمدا کمتر بنوشد.

وی تصریح کرد بهتر است در طول روز به‌طور منظم مایعات مناسب پیشنهاد شود و آب در دسترس باشد، اما سالمندان مبتلا به نارسایی قلبی یا کلیوی، اختلال سدیم خون یا برخی بیماری‌های دیگر ممکن است به محدودیت مایعات نیاز داشته باشند و باید از دستور پزشک پیروی کنند.

هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان همچنین در پاسخ به این سوال که چه زمانی و از کجا بفهمیم آب کافی دریافت کرده‌ایم، تاکید کرد بهتر است مایعات در طول روز و به‌تدریج مصرف شوند، نه اینکه حجم زیادی در یک نوبت نوشیده شود. وی گفت هنگام ورزش، تعریق، تب، اسهال یا استفراغ باید به افزایش نیاز توجه کرد. به گفته او، «زرد بسیار کمرنگ یا زرد کاهی معمولا با آبرسانی مناسب سازگار است، در حالی که ادرار تیره و غلیظ، به‌ویژه همراه تشنگی و کاهش دفعات ادرار، ممکن است نشانه کم‌آبی باشد» اما رنگ ادرار معیار قطعی نیست و داروها، مکمل‌ها و برخی بیماری‌ها نیز آن را تغییر می‌دهند.

فلاح گفت چای، قهوه، شیر و دیگر نوشیدنی‌ها نیز در تامین آب روزانه سهم دارند و آب موجود در غذاها هم باید در نظر گرفته شود. وی افزود: «کافئین ممکن است اثر ادرارآور خفیفی داشته باشد، اما در مصرف‌کنندگان معمول، چای و قهوه همچنان بخشی از دریافت مایعات محسوب می‌شوند.» به گفته او، آب ساده انتخاب مناسبی برای نوشیدنی اصلی روزانه است و بهتر است نوشیدنی‌های شیرین به دلیل قند و کالری بالا محدود شوند.

چه آبی بنوشیم

عضو هیات رئیسه فدراسیون پزشکی ورزشی در پاسخ به این پرسش که چه آبی بنوشیم، تاکید کرد اگر آب لوله‌کشی شهری از نظر میکروبی و شیمیایی مطابق استانداردهای بهداشتی محل زندگی باشد، معمولا برای آشامیدن مناسب است و نیازی به جوشاندن یا استفاده از دستگاه تصفیه ندارد.

وی افزود آب بطری‌شده یا معدنی نیز صرفا به دلیل بسته‌بندی یا عنوان «معدنی» سالم‌تر از آب شهری سالم نیست و در انتخاب آن باید به منبع و کیفیت تولید، سلامت درپوش و بسته‌بندی، تاریخ مصرف و شرایط نگهداری توجه کرد و از ماندن طولانی بطری در گرما و زیر نور مستقیم خورشید پرهیز کرد.

فلاح گفت ترکیب املاح آب‌های معدنی متفاوت است و برخی آب‌ها سدیم بیشتری دارند که ممکن است برای افراد نیازمند محدودیت نمک مناسب نباشد. وی افزود وجود کلسیم در آب به‌خودی‌خود برای افراد سنگ‌ساز مضر نیست و دریافت متعادل کلسیم غذایی معمولا بخشی از توصیه‌های پیشگیری از برخی سنگ‌های کلیوی است.

وی با تاکید بر اینکه جوشاندن آب در شرایط عادی و در صورت سالم بودن شبکه آب‌رسانی ضروری نیست، گفت جوشاندن می‌تواند بسیاری از میکروب‌ها را از بین ببرد، اما مواد شیمیایی، فلزات سنگین یا آلودگی‌های محلول را حذف نمی‌کند و با تبخیر آب ممکن است غلظت برخی مواد محلول افزایش پیدا کند.

وی افزود دستگاه‌های تصفیه خانگی نیز عملکرد یکسانی ندارند و هیچ فیلتری همه آلودگی‌ها را حذف نمی‌کند و انتخاب فیلتر باید بر اساس مشکل مشخص آب و توانایی تاییدشده دستگاه برای حذف همان آلاینده باشد. به گفته او، تعویض به‌موقع فیلتر و نگهداری صحیح آن ضروری است و استفاده از دستگاه تصفیه برای آب شهری سالم، الزام همگانی نیست.

آیا نوشیدن آب بیشتر همیشه بهتر است

متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری، فلوشیپ پیوند کلیه در پاسخ به این پرسش که آیا نوشیدن آب بیشتر همیشه بهتر است، گفت نوشیدن آب بیش از نیاز بدن، عملکرد کلیه‌ها را در فرد سالم الزاما بهتر نمی‌کند و مصرف بسیار زیاد آب، به‌ویژه در مدت کوتاه، می‌تواند غلظت سدیم خون را کاهش دهد و باعث هیپوناترمی شود. به گفته او، موارد شدید ممکن است با تهوع، سردرد، گیجی، تشنج و عوارض خطرناک همراه باشند.

وی افزود افراد مبتلا به نارسایی پیشرفته کلیه، نارسایی قلبی، برخی بیماری‌های کبدی یا اختلالات خاص هورمونی ممکن است به محدودیت مایعات نیاز داشته باشند و در این افراد توصیه عمومی به نوشیدن آب بیشتر می‌تواند زیان‌آور باشد.

وی افزود: «آب به‌تنهایی چربی‌سوز نیست و نوشیدن آن به مقدار زیاد موجب کاهش وزن نمی‌شود؛ اما جایگزین کردن نوشیدنی‌های شیرین با آب می‌تواند دریافت کالری را کاهش دهد.»

فلاح گفت اصلاح کم‌آبی ممکن است به حفظ آبرسانی طبیعی پوست کمک کند، ولی شواهدی وجود ندارد که نوشیدن آب بیش از نیاز، چین‌وچروک را از بین ببرد یا پوست را جوان کند.