رئیس کتابخانه ملی: نقش ما در کتابخوانی پررنگ نیست
غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی، نقش این سازمان در ترویج فرهنگ مطالعه را غیرمستقیم دانست و از میزبانی ایران از نشست کتابخانههای آسیا و اقیانوسیه خبر داد.

گالری تصویری
۸ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی درباره وضعیت کتابخوانی و نقش سازمان اسناد و کتابخانه ملی در ترویج فرهنگ مطالعه اظهار کرد: «سازمان اسناد و کتابخانه ملی و مشخصاً کتابخانه ملی، نقش پررنگی در بحث فرهنگ کتابخوانی ندارد» و این نقش بیشتر بر عهده نهادهایی چون وزارت ارشاد، شهرداریها، نهاد کتابخانههای عمومی کشور و از همه مهمتر آموزش و پرورش و دانشگاهها است.
او در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه نقش کتابخانه ملی در ترویج کتابخوانی کمی غیرمستقیمتر است، گفت کتابخانه ملی بخش مبادلاتی دارد که به مناطق محروم کتاب میفرستد و فیپا (فهرستنویسی پیش از انتشار کتاب) میتواند به سازماندهی کتابها در کتابخانههای عمومی کمک کند. او افزود کتابخانه ملی جایی نیست که عموم مردم، کودکان، نوجوانان و جوانان بیایند و کتاب بگیرند، بخوانند، کتاب امانت داده شود یا کتابخانه سیار فعالیت کند و این فعالیتها جزو وظایف ذاتی کتابخانه ملی نیست.
افت تیراژ کتاب و مطبوعات؛ چالشی جهانی
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی با اشاره به اینکه در ایران فرهنگ شفاهی رواج بیشتری دارد و میزان مطالعه پایین است، توضیح داد این مسئله تا حدی درست است اما شرایطی که امروز در کل دنیا وجود دارد نشان میدهد کشورهای دیگر نیز به سمتی رفته یا میروند که وضعیت کتابخوانی در آنجا هم نگرانکننده است. او گفت فضای مجازی بر کل دنیا غلبه کرده و کشورهایی که به نظر میرسید سرانه مطالعه بالایی داشتند با این چالش مواجهاند.
او افزود تیراژ کتاب و روزنامهها در همه جای دنیا کاهش یافته است. بسیاری از مجلات و روزنامهها دیگر نسخه چاپی ندارند و حتی نشریات باسابقه دارند تعطیل میشوند یا نسخه کاغذی خود را کنار میگذارند. در ایران نیز این مسئله دیده میشود. او گفت اگر زمانی، حتی در دهههای هفتاد و هشتاد، مردم برای خرید روزنامه و مجله صف میکشیدند، امروز این وضعیت تا حد زیادی تغییر کرده است که کسی هم مقصر این وضعیت نیست. او گفت شاید بخشی از این مسئله هم مثبت باشد که از جمله آن سهولت دسترسی به اطلاعات از طریق فضای مجازی و شبکههای اجتماعی است که جنبه مثبت دارد اما در کنار آن، جنبههای نگرانکنندهای نیز وجود دارد.
او خاطرنشان کرد حتی اخیراً چند کشور پیشرفته اروپایی ورود تلفن همراه به مدارس را ممنوع کردهاند و دوباره بر کتاب کاغذی و کتابخوانی سرمایهگذاری میکنند؛ زیرا متوجه شدهاند فضای مجازی در کنار همه محاسنی که دارد، معایبی هم دارد.
او با اشاره به اینکه سرانه مطالعه در ایران در مقایسه با کشورهای دیگر همیشه پایینتر بوده است، ادامه داد ممکن است در شرایط فعلی بگوییم وضعیت از آنچه در گذشته بوده، بدتر شده و این موضوع تا حدی هست. او گفت از طرفی گرانی کتاب مطرح است و طبیعی است وقتی یک خانواده از جهت اقتصادی تحت فشار باشد، اولین چیزی که از اولویت خارج میشود، سبد کالاهای فرهنگیشان است که میتواند کتاب، کنسرت موسیقی، سینما، تئاتر یا هر چیز دیگری باشد و این مسائل دستبهدست هم میدهند و به کتاب و کتابخوانی لطمه میزنند.
میزبانی ایران از نشست کتابخانههای آسیا و اقیانوسیه
امیرخانی از میزبانی کتابخانه ملی ایران از نشست کتابخانههای آسیا و اقیانوسیه خبر داد و گفت این اجلاس معمولاً سالانه در ماه نوامبر برگزار میشود و تاریخ پیشنهادی ما در یکی از روزهای هفته کتاب، ۲۶ آبان بود. او گفت اجلاس (CDNLAO) که با عنوان کنفرانس مدیران کتابخانههای آسیا و اقیانوسیه برگزار میشود، امسال به صورت برخط برگزار خواهد شد و تقریباً همه کشورهای عضو در آن شرکت خواهند کرد. او افزود سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برای نخستین بار میزبانی این نشست را بر عهده گرفته و موضوع اصلی این اجلاس، فناوریهای جدید و هوش مصنوعی در کتابخانههاست.
اهدای کتاب، هوش مصنوعی، اسناد و همکاریها
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی درباره دیگر برنامههای این سازمان برای هفته کتاب گفت طبق برنامههای معمول و ارتباطهایی که با وزارت فرهنگ و خانه کتاب دارند، کتابخانه ملی نیز فعالیتهایی انجام میدهد؛ اهدای کتاب به مناطق محروم را داریم و این کار گستردهتر انجام میشود. او گفت چند سالی است در خود کتابخانه ملی تبادل کتاب نیز انجام میشود و اعضا و دیگر علاقهمندان میتوانند کتابهایی را که نیاز ندارند، بیاورند و با سایر کتابهایی که در اینجا وجود دارد، معاوضه کنند.
او درباره ساز و کار اهدای کتابها نیز گفت بخشی با عنوان مبادله و اهدا وجود دارد که کتابهای مازاد کتابخانه ملی در آنجا قرار میگیرد و بخش عمده این کتابها آثاری است که افراد به کتابخانه ملی اهدا کردهاند و اجازه استفاده از آنها را نیز دادهاند. او گفت نخستین کاری که انجام میشود این است که کتابهای اهدایی با موجودی خودمان مقایسه میشود و اگر کتابی را نداشته باشیم، یا حتی چاپی از آن را نداشته باشیم، آن کتاب وارد مخازن میشود و کتابهایی که قطعاً مازاد و تکراری هستند و معمولاً تعدادشان نیز زیاد است، با اجازهای که از اهداکننده گرفته شده، میتوان در اختیار مناطق محروم قرار داد یا در هفته کتاب در قالب برنامه تبادل کتاب با اعضای کتابخانه مبادله کرد.
امیرخانی همچنین به برگزاری برنامههای فرهنگی و نشستهایی با موضوع کتاب و نقد کتاب اشاره کرد و گفت چند کتاب جدید نیز زیر چاپ است. او گفت از مجموعه تاریخ شفاهی کتاب، کتابی با عنوان «آوار و هوار» درباره تاریخ شفاهی زلزله کرمانشاه در سال ۱۳۹۶ رونمایی خواهد شد و همچنین چاپ نفیسی از «زال و رودابه» شاهنامه فردوسی در دست انتشار است.
او درباره استفاده از هوش مصنوعی در کتابخانه ملی نیز اظهار کرد هوش مصنوعی پدیدهای است که روزبهروز فراگیرتر میشود و نمیتوان با آن مقابله کرد اما میتوان از آن استفاده کرد و آسیبهای آن را در برخی حوزهها کاهش داد. او گفت در سازمان ما استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای فهرستنویسی کتابها و پایاننامهها آغاز شده و نتایج خوبی داشته است و طبق آخرین آمار در نخستین مرحله، این کار با دقتی بالای ۸۰ تا ۸۵ درصد انجام شده است که میتواند کمک شایانی به فهرستنویسان در حوزه فیپا باشد. او افزود اینها فقط بخشی از کاربردهای این ابزار است و در حوزههای دیگر از جمله جستوجوی اطلاعات میتواند کمک کند.
او درباره استفاده از ظرفیت اسناد برای تولید محتوا در حوزه کتاب و کتابخوانی گفت استفاده از این ظرفیت تا حدودی مغفول بوده اما در مدت اخیر کارهای خوبی انجام شده است؛ مثلاً اسناد منتشرنشدهای از مرحوم پوری سلطانی منتشر شد که از چهرههای مهم و مادر کتابداری نوین ایران هستند و اسناد جالبی درباره سوابق کتابداری ایشان، از جمله حضورشان در کنگره بینالمللی، وجود داشت. او ادامه داد امیدواریم در نخستین سالگرد درگذشت مرحوم کامران فانی نیز اسنادی از ایشان منتشر شود.
او درباره روند دیجیتالسازی اسناد نیز اظهار کرد با تغییراتی که اخیراً در ساختار سازمان به وجود آمده، یک بخش در حوزه دیجیتالسازی اسناد مستقر شده که کار اصلی آن دیجیتالسازی اسناد است. او گفت دو دسته از اسناد دیجیتالسازی میشوند؛ یک بخش بر مبنای درخواست است، یعنی پژوهشگری که به تعدادی سند یا پرونده نیاز دارد، اسناد مورد نیاز او اسکن میشود و بخش دیگر بر مبنای اولویتبندی تاریخی انجام میشود که معمولاً اسناد قدیمیتر در اولویت قرار دارند. او افزود بسیاری از اسناد کهن اسکن شدهاند و بخش عمده اسناد دوره قاجار دیجیتالسازی شده و این روند با رعایت اولویت تاریخی به سمت اسناد دوره پهلوی اول نیز پیش رفته است.
او درباره همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی با دانشگاهها با تأکید بر اینکه ارتباط خوبی با دانشگاهها و وزارت علوم دارند، حوزههایی مانند حفظ و نگهداری و مرمت اسناد، مطالعات تاریخی مبتنی بر اسناد، علوم کتابداری و اطلاعرسانی، مباحث آرشیوی، نسخههای خطی و تاریخ شفاهی را از زمینههای همکاری دانست. او درباره همکاری با نهاد کتابخانههای عمومی کشور نیز اظهار کرد رئیس سازمان و کتابخانه ملی به عنوان عضو حقوقی، عضو هیئت امنای نهاد کتابخانههای عمومی کشور است و ارتباط و تعامل خوبی در حوزههای علمی و تخصصی و تبادل برخی نیروها وجود دارد و بسیاری از کتابخانههای نهاد، بهخصوص کتابخانههای مناطق محروم، میتوانند از بخش مبادله و اهدای کتاب، کتاب و منابع دریافت کنند.
مطالعه در بحران و راهاندازی دوباره کتابخانه سیتیر
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی درباره نقش کتاب و مطالعه در شرایط بحرانی نیز گفت نمیداند رابطه مستقیمی بین اینکه در شرایط بحرانی، بهخصوص شرایط جنگی نیاز به کتاب و کتابخوانی کمتر یا بیشتر میشود وجود دارد یا نه و طبیعی است که در جنگ، فرد درگیر حفظ جان خود باشد و فرصتی ندارد به کتابخانه برود و کتاب بخواند.
او با ابراز امیدواری از اینکه کشورمان درگیر جنگ نشود، گفت: «با تدبیری که مسئولین کشور و همینطور مقاومت قهرمانانه مردم و نیروهای نظامی دارند، دشمن دیگر چنین غلطی نخواهد کرد.» او گفت در تجاوزهایی که دو رژیم شرور در سال گذشته داشتند، امور جاری کشور در حال انجام بود و بسیاری از بخشهای کشور تعطیل نشد، بعضی مغازهها باز بودند و زندگی عادی در بخشهای زیادی جریان داشت. او افزود حتی اگر در شرایط بحران اینترنت قطع باشد یا امکان رفتن به کتابخانه وجود نداشته باشد، بسیاری از مردم در خانههایشان کتاب دارند و اتفاقاً میتواند زمان خوبی باشد که بنشینند و کتابهایشان را بخوانند، بهخصوص اگر موضوع کتاب متناسب با شرایط و امیدبخش باشد. او گفت در ایام جنگ کسانی میآمدند و کتابهایی را معرفی میکردند که موضوعشان امیدبخشی بود یا فیلمهایی را معرفی کردند که دیدنشان در این شرایط مناسب باشد.
امیرخانی با اشاره به وضعیت مطالعه در دوران جنگ جهانی دوم اظهار کرد اطلاعاتی وجود دارد که نشان میدهد در آن بحران جنگ عالمگیر کتابخانهها فعال بودند، مردم کتاب میخواندند و کتاب امانت میگرفتند و حتی بر همین مبنا داستانهایی گفته شده و رمانهایی نوشته شده است. او گفت بنابراین آمار مطالعه در شرایط بحرانی حتی میتواند افزایش پیدا کند، هرچند در این شرایط ممکن است برنامههای روتین مانند چاپ کتاب یا برگزاری مراسم رونمایی تأثیر بگیرد.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی درباره وضعیت ساختمان سیتیر گفت بخشی از ساختمان سیتیر در اختیار وزارت علوم بود که حدود یک سال پیش تخلیه شد و بخشی از آن نیز موزه چاپ بوده و تعدادی از لوازم مربوط به کتابخانه مجلس شورای اسلامی در آنجا قرار داشته که آن بخش نیز در آستانه تخلیه است. او گفت با دانشگاه هنر قرارداد امضا شده و قرار شد با توجه به تخصص و استادانی که این دانشگاه در حوزههای هنری و معماری و بهخصوص طراحی داخلی دارد، از نظرات آنها استفاده شود تا حس و حال تاریخی این ساختمان که اکنون حدود ۹۰ سال قدمت دارد، حفظ شود و کتابخانه دوباره راهاندازی شود.
امیرخانی با تأکید بر اینکه قطعاً این ساختمان دوباره کتابخانه خواهد شد، اظهار کرد کتابخانهای خواهد بود که عموم بتوانند استفاده کنند و با توجه به موقعیت تاریخی این ساختمان که در یکی از نقاط گردشگری تهران قرار دارد، کتابهایی درباره ایران و ایرانشناسی، تاریخ ایران، فرهنگ ایران و ادیان ایرانی در آن قرار خواهد گرفت و همچنین کتابهایی که ایران و دیدنیهای ایران را معرفی میکنند. او گفت منظور از تخصصی بودن این کتابخانه این نیست که عموم مردم نتوانند از آن استفاده کنند؛ بلکه رویکرد آن بیشتر معرفی ایران، تاریخ و فرهنگ ایران و حوزه ایرانشناسی خواهد بود.
امیرخانی همچنین از احتمال ایجاد فضایی برای معرفی چهرههای شاخصی که با این ساختمان ارتباط داشتهاند، خبر داد و گفت احتمالاً بخشهای دیگری نیز در نظر گرفته خواهد شد؛ از جمله شاید بتوان تالار یا محل ویژهای برای مشاهیر ایجاد کرد که نمادها، نشانهها و یادگارهای بزرگان مرتبط با این مکان در آن قرار گیرد. او گفت استاد عبدالله انوار، مرحوم دکتر بیانی که رئیس کتابخانه ملی بوده، استاد دکتر مهدی محقق، مهدی اخوان ثالث، حسن تقیزاده، عباس زریاب، محمود بهآذین، مسعود رجبنیا و مهستی بحرینی و شماری از مترجمان و چهرههای برجسته در این ساختمان کار میکردند و برخی از این افراد عضو کمیته خرید نسخههای خطی بودند.
منبع: www.isna.ir

تصویر آینهای نجمه جودکی در کنار گربهاش با استایل مشکی













