نشستن طولانی در سفر و خطر لخته خون: علل و راههای پیشگیری
نشستن طولانی در هواپیما، قطار یا خودرو میتواند خطر تشکیل لخته خون در سیاهرگهای عمقی پا را افزایش دهد و گاهی به آمبولی ریه منجر شود. با شناخت عوامل خطر و رعایت چند نکته ساده میتوان این ریسک را کاهش داد.

گالری تصویری
۳ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، سفرهای طولانی با هواپیما، قطار یا خودرو معمولاً با ساعتها نشستن و محدود شدن حرکت همراه هستند؛ شرایطی که میتوانند خطر تشکیل لخته خون در سیاهرگهای عمقی پا را افزایش دهند. این عارضه که ترومبوز سیاهرگی عمقی (DVT) نام دارد، در برخی موارد میتواند به مشکلی جدیتر به نام آمبولی ریه منجر شود.
اگرچه احتمال بروز لخته خون در بیشتر مسافران پایین است، افرادی که سابقه بیماریهای خاص، جراحی اخیر یا عوامل خطر دیگری دارند باید توجه بیشتری داشته باشند. آگاهی از دلیل بروز این عارضه و رعایت چند نکته ساده در طول سفر میتواند به کاهش خطر آن کمک کند.
چرا بیحرکتی طولانی خطرناک است؟
یکی از مهمترین عوامل تشکیل لخته خون، بیحرکتی طولانیمدت است. هنگامی که فرد برای چندین ساعت در هواپیما، خودرو یا قطار مینشیند و پاهای خود را به اندازه کافی حرکت نمیدهد، جریان خون در سیاهرگهای پا کندتر میشود و احتمال تجمع خون و تشکیل لخته در سیاهرگهای عمقی افزایش پیدا میکند.
در پروازهای طولانی، فضای محدود صندلیها نیز میتواند حرکت پاها را دشوارتر کند. فشار لبه صندلی در پشت رانها و زانوها و قرار گرفتن پاها در وضعیت نامناسب برای مدت طولانی ممکن است شرایط گردش خون را نامساعدتر کند.
این مشکل فقط به سفرهای هوایی محدود نیست. سفرهای طولانی با اتوبوس، قطار و خودرو نیز میتوانند همین شرایط را ایجاد کنند. بهطور کلی، هرچه مدت بیحرکتی بیشتر باشد، احتمال بروز ترومبوز افزایش پیدا میکند.
بر اساس اطلاعات مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا، سفرهای بیش از چهار ساعت میتوانند خطر تشکیل لخته خون را افزایش دهند؛ هرچند این خطر برای بیشتر افراد همچنان پایین است و در افرادی که عوامل خطر دیگری دارند اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ترومبوز سیاهرگی عمقی زمانی اتفاق میافتد که یک لخته خون در یکی از سیاهرگهای عمقی بدن، معمولاً در پاها، تشکیل شود. این لخته میتواند جریان طبیعی خون را مختل کند و باعث درد، تورم و التهاب در ناحیه درگیر شود.
خطر اصلی زمانی ایجاد میشود که بخشی از لخته از محل تشکیل خود جدا شود و از طریق جریان خون به ریهها برسد. در این حالت، لخته میتواند یکی از شریانهای ریوی را مسدود کند؛ عارضهای که آمبولی ریه نام دارد.
آمبولی ریه میتواند تنفس و اکسیژنرسانی بدن را مختل کند و در موارد شدید، به افت فشار خون، آسیب قلبی و مرگ منجر شود. به همین دلیل، تشخیص بهموقع علائم لخته خون اهمیت زیادی دارد.
عوامل خطر
اگرچه هر فردی ممکن است پس از بیحرکتی طولانیمدت دچار لخته خون شود، برخی شرایط احتمال بروز این عارضه را افزایش میدهند. مهمترین عوامل خطر عبارتاند از: سابقه لخته خون؛ سن بالاتر؛ اضافه وزن و چاقی؛ جراحی یا آسیبدیدگی اخیر، بهویژه جراحیهای بزرگ، شکستگیها و آسیبهای اندام تحتانی که تحرک فرد را محدود میکنند؛ بارداری و دوره پس از زایمان؛ مصرف داروهای حاوی استروژن مانند برخی قرصهای ضدبارداری و داروهای هورموندرمانی؛ سرطان و درمانهای مرتبط با آن مانند شیمیدرمانی؛ اختلالات ارثی انعقاد خون؛ برخی بیماریهای مزمن مانند نارسایی قلبی و بیماریهای التهابی روده؛ و محدودیت حرکتی ناشی از گچ گرفتگی پا، بیماری یا مشکلات جسمی.
ترکیب چند عامل خطر با یکدیگر اهمیت ویژهای دارد. برای نمونه، فردی که اضافه وزن دارد و همزمان از داروهای حاوی استروژن استفاده میکند، ممکن است در مقایسه با فردی که هیچکدام از این شرایط را ندارد بیشتر در معرض خطر باشد.
چگونه در سفر ریسک را کاهش دهیم؟
با رعایت چند اقدام ساده میتوان احتمال تشکیل لخته خون در طول سفر را کاهش داد. اگر در هواپیما هستید، در صورت امکان از جای خود بلند شوید و چند دقیقه در راهرو قدم بزنید. هنگام سفر با خودرو نیز توقفهای منظم داشته باشید و برای چند دقیقه راه بروید. در قطار و اتوبوس نیز هر زمان شرایط اجازه میدهد، از فرصت حرکت استفاده کنید.
حتی اگر امکان بلند شدن از صندلی را ندارید، میتوانید با چند حرکت ساده به بهبود گردش خون کمک کنید: پاشنه پاها را در حالی که پنجهها روی زمین قرار دارند بالا و پایین ببرید؛ سپس پنجهها را بالا بیاورید و پاشنهها را روی زمین نگه دارید؛ انقباض و رها کردن عضلات ساق پا و حرکت دادن مچ پا نیز مفید است.
لباسهای بسیار تنگ، بهویژه در ناحیه کمر و پاها، ممکن است حرکت را دشوار کنند. بهتر است در سفرهای طولانی لباسهایی انتخاب کنید که امکان تغییر وضعیت و حرکت راحت را فراهم میکنند. قرار دادن کیف و چمدان کوچک زیر صندلی هواپیما نیز ممکن است فضای حرکت پاها را محدود کند؛ بهتر است تا حد امکان فضای کافی برای کشیدن و حرکت دادن پاها داشته باشید.
اگر با هواپیما سفر میکنید، انتخاب صندلی کنار راهرو میتواند بلند شدن و قدم زدن را آسانتر کند. این موضوع بهخصوص برای افرادی که به دلیل محدودیت فضا کمتر حرکت میکنند اهمیت دارد.
در طول سفر به اندازه کافی مایعات بنوشید و از مصرف نوشیدنیهای الکلی خودداری کنید. البته باید توجه داشت که کمآبی بدن به تنهایی بهعنوان دلیل اثباتشده ترومبوز مرتبط با سفر شناخته نشده است؛ بنابراین نوشیدن آب جایگزین حرکت و فعال نگه داشتن عضلات پا نمیشود.
جورابهای فشاری مدرج یکی از گزینههایی هستند که ممکن است برای برخی مسافران در معرض خطر مفید باشند. این جورابها با اعمال فشار کنترلشده، بهویژه در ناحیه مچ پا، به بازگشت خون از اندامهای تحتانی کمک میکنند.
مطالعات نشان دادهاند که استفاده از جورابهای فشاری مناسب میتواند احتمال تشکیل لختههای بدون علامت را در برخی مسافران کاهش دهد. با این وجود، این جورابها برای همه افراد ضروری نیستند و انتخاب نوع و اندازه مناسب آنها اهمیت دارد. افرادی که سابقه ترومبوز، جراحی اخیر، سرطان فعال یا چند عامل خطر همزمان دارند، بهتر است پیش از سفر درباره استفاده از جوراب فشاری با پزشک مشورت کنند.
خیر؛ مصرف خودسرانه آسپرین یا داروهای ضدانعقاد برای پیشگیری از لخته خون در سفر توصیه نمیشود. آسپرین بیشتر بر عملکرد پلاکتها و تشکیل لختههای شریانی اثر میگذارد و برخلاف تصور رایج، روش مناسبی برای پیشگیری معمول از ترومبوز وریدی مرتبط با سفر نیست. همچنین داروهای ضدانعقاد میتوانند خطر خونریزی را افزایش دهند.
برخی افراد که به دلیل سابقه لخته خون، جراحی اخیر یا بیماریهای خاص در معرض خطر بسیار بالاتری قرار دارند، ممکن است به پیشگیری دارویی نیاز داشته باشند. در چنین شرایطی، پزشک با توجه به وضعیت فرد و خطر خونریزی درباره استفاده از داروهایی مانند هپارین با وزن مولکولی پایین تصمیم میگیرد. بنابراین، اگر سابقه لخته خون دارید یا چند عامل خطر در شما وجود دارد، بهتر است پیش از برنامهریزی برای سفر طولانی با پزشک مشورت کنید.
علائم و زمان مراجعه
یکی از نکات مهم درباره ترومبوز مرتبط با سفر این است که علائم آن لزوماً بلافاصله پس از پایان سفر ظاهر نمیشوند. گاهی نشانههای بیماری چند روز یا حتی چند هفته بعد بروز میکنند.
علائم شایع ترومبوز سیاهرگی عمقی عبارتاند از: تورم یک پا یا دست، بهویژه در مقایسه با اندام مقابل؛ درد یا حساسیت غیرعادی در ساق پا یا ران؛ احساس گرما در ناحیه درگیر؛ قرمزی یا تغییر رنگ پوست؛ و احساس سنگینی یا ناراحتی در اندام مبتلا. البته همه افراد مبتلا به ترومبوز سیاهرگی عمقی علامت مشخصی ندارند و نبود نشانههای ظاهری نیز لزوماً به معنای نبود لخته خون نیست.
اگر پس از یک سفر طولانی دچار تورم یا درد غیرعادی در پا شدید، باید در اسرع وقت ارزیابی پزشکی انجام دهید. در صورت بروز علائم احتمالی آمبولی ریه، مانند تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه بهخصوص هنگام نفس عمیق، ضربان قلب سریع، سرفه همراه با خون یا غش کردن، باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
سفرهای طولانی به این معنا نیستند که همه مسافران در معرض خطر جدی لخته خون قرار دارند. در بیشتر افراد سالم، احتمال بروز ترومبوز مرتبط با سفر پایین است و معمولاً با رعایت توصیههای سادهای مانند حرکت منظم پاها و پرهیز از بیحرکتی طولانی میتوان خطر را کاهش داد. با این وجود، افرادی که سابقه لخته خون دارند، به تازگی جراحی کردهاند، باردار هستند یا با چند عامل خطر دیگر مواجهاند، بهتر است پیش از سفر وضعیت خود را با پزشک بررسی کنند.
مهمترین نکته این است که در سفرهای چندساعته، بدن را برای مدت طولانی در یک وضعیت ثابت نگه ندارید. بلند شدن، قدم زدن و حتی چند حرکت ساده مچ پا میتوانند به گردش بهتر خون کمک کنند و سفر را برای شما ایمنتر سازند.
اطلاعات موجود در این مطلب تنها برای افزایش آگاهی ارائه شدهاند و جایگزین مشاوره یا درمان پزشکی نیستند. حتماً قبل از هرگونه اقدامی با پزشک مشورت کنید، بهویژه اگر بیماری خاصی دارید یا دارو مصرف میکنید.
منبع: www.asriran.com

سرفه مزمن و تخریب بافت ریه: داستان یک بیمار








