اهداف ترامپ، پوتین و شی از نشست سهجانبه شنژن چیست؟
دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین روز پنجشنبه در شهر شنژن چین در حاشیه اجلاس اپک دیدار سهجانبه برگزار میکنند؛ دیداری که نخستین نشست میان رهبران سه ارتش قدرتمند جهان توصیف شده است.

به گزارش تبریز فوری به نقل از الجزیره، دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، شی جینپینگ، رییسجمهور چین و ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه روز پنجشنبه در شهر شنژن در جنوب چین دیدار سهجانبه برگزار میکنند.
به گزارش الجزیره (Al Jazeera)، این دیدار در حاشیه اجلاس سران همکاری اقتصادی آسیا-پاسفیک (اپک) برگزار میشود که چین روزهای ۱۸ و ۱۹ نوامبر در شنژن میزبانی میکند. ترامپ پس از شرکت در نشست اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) در مانیل به چین سفر کرده است.
این نشست با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه شده است؛ نشستی که در آن آمریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی وقت درباره نظم پس از جنگ توافق کردند. تحلیلگران میگویند سه رهبری که روز پنجشنبه دیدار میکنند با اهداف بسیار متفاوت وارد نشست میشوند و انتظار نتایج مشخص کمی وجود دارد.
زمینه نشست و مقایسه با یالتا
کاخ سفید اعلام کرده ترامپ قصد دارد جنگ با ایران و همچنین توافق سهجانبه احتمالی درباره تسلیحات هستهای را با شی و پوتین مطرح کند. انتظار نمیرود اوکراین در دستور کار رسمی باشد، زیرا شی تمایلی به ورود به موضوعی که آن را مساله اروپا میداند ندارد.
این دیدار در شرایطی برگزار میشود که ترامپ روابط با متحدان سنتی آمریکا را دچار تنش کرده و در مواردی از خروج نیروها از کره جنوبی و کاهش کمک به ژاپن سخن گفته است، در حالی که دولت او همچنان چین را رقیب اصلی ژئوپلیتیک واشنگتن توصیف میکند.
ووک ووکسانوویچ، مدرس سیاست خارجی در بخش مطالعات جنگ کینگز کالج لندن، درباره مقایسه این اجلاس با تقسیم جدید نظم جهانی هشدار داد و گفت: «این با یالتای جدید فاصله زیادی دارد.» به گفته او، در یالتا ایدهای درباره چگونگی جهان و خط مرزبندی احتمالی میان ابرقدرتها وجود داشت و در حال حاضر چنین چیزی حتی در حد کلیات هم شکل نگرفته است.
در کنفرانس یالتا در فوریه ۱۹۴۵، فرانکلین دی روزولت، رییسجمهور آمریکا، وینستون چرچیل، نخستوزیر بریتانیا و ژوزف استالین، رهبر شوروی، در کریمه دیدار کردند تا درباره نظم پس از جنگ تصمیم بگیرند و درباره تقسیم آلمان و زمینه نفوذ شوروی بر اروپای شرقی توافق کردند.
ترامپ به دنبال چیست؟
ترامپ روز چهارشنبه وارد شنژن شد و شی در فرودگاه از او استقبال کرد. این سومین دیدار حضوری آنهاست از زمانی که اواخر سال گذشته جنگ تجاری تلخ خود را متوقف کردند. در اوج این جنگ، تعرفههای تجاری آمریکا بر کالاهای چینی به ۱۴۵ درصد رسید و چین با تعرفه ۱۲۵ درصدی بر کالاهای آمریکایی پاسخ داد، پیش از آتشبس موقتی که در اکتبر ۲۰۲۵ در بوسان کره جنوبی توافق شد و تعرفهها کاهش یافت.
شی همچنین با توقف محدودیتهای جدید بر صادرات برخی فلزات خاکی کمیاب موافقت کرد که برای تولید فناوری از تلفنهای هوشمند تا جنگندهها حیاتی هستند. پس از آن ترامپ محدودیت فروش برخی تراشههای رایانهای مرتبط با هوش مصنوعی انویدیا به چین را کاهش داد. این آتشبس تا ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ تمدید شده تا گفتوگوهای تجاری گستردهتر ادامه یابد.
با این حال اختلافها باقی است. صادرات مواد معدنی خاکی کمیاب چین به آمریکا همچنان حدود ۷۵ درصد کمتر از سطح عادی است. رسوایی شرکت مگاسپید، شرکت مرکز داده مستقر در سنگاپور که متهم به انتقال تراشههای انویدیا به چین برخلاف محدودیتهای صادراتی آمریکاست، و همچنین رسوایی مربوط به روابط خارج از ازدواج جنسن هوانگ، مدیرعامل پیشین انویدیا، از جمله با زنی که آمریکا او را به جاسوسی برای چین متهم کرده، روابط را دچار تنش کرده است. پکن همه اتهامهای جاسوسی را «بیاساس» رد میکند و ترامپ گفته قصد ندارد این موضوع را در این دیدار مطرح کند.
دبورا المز، رییس سیاست تجاری بنیاد هینریش، گفت که یک دست دادن بدون حادثه هم یک پیروزی تلقی میشود.
فرستادگان ویژه ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، روزهای ۱۰ و ۱۱ نوامبر در ابوظبی میان روسیه و اوکراین گفتوگو برگزار کردند که نخستین گفتوگو در قالب مستقیم از فوریه بود. این دو در روزهای اخیر به کییف و مسکو سفر کردهاند. ترامپ پیش از سفر آنها به مسکو گفته بود واشنگتن و مسکو به «توافق بزرگ و زیبایی» نزدیک هستند که نه فقط اوکراین بلکه «کل اروپا» را در بر میگیرد.
لحن ترامپ در برابر پوتین در ماههای اخیر بهطور چشمگیری نرمتر شده، در حالی که در برابر ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهور اوکراین، تندتر شده است؛ او زلنسکی را به هدف قرار دادن تاسیسات انرژی روسیه و بالا بردن هزینه جهانی نفت و گازوئیل متهم کرده، خواستار کنارهگیری او شده و برخی تحریمها علیه نفت روسیه را متوقف کرده است.
برخی تحلیلگران نگراناند که مذاکرهکنندگان آمریکا در برابر صلح، امتیازهایی درباره ناتو به روسیه بدهند، از جمله توافقی که به روسیه اجازه دهد زمینهایی را که در چهار سال گذشته از اوکراین گرفته حفظ کند؛ موضوعی که رهبران اروپا را نگران کرده است.
تحلیلگران میگویند ترامپ بیش از همه مشتاق است با چیزی که بتواند آن را «پیروزی» معرفی کند از این دیدار خارج شود. ووکسانوویچ گفت ترامپ پس از شکست سنگین حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای آمریکا که در آن حزب دموکرات کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست آورد، «از نظر داخلی آسیبدیده» وارد نشست میشود و میراث او با جنگ علیه ایران آسیب دیده است، بهویژه با توجه به وعده او در کارزار انتخاباتی ۲۰۲۴ برای وارد نکردن آمریکا به «جنگ ابدی» دیگر. بنبست کنونی میان آمریکا و ایران از سوی ناظران «جنگ منجمد» توصیف شده است.
ووکسانوویچ گفت ترامپ امیدوار است دستکم درباره چیزی به توافقی سریع برسد تا آن را بهعنوان دستاوردی بزرگ به پایگاه خود بفروشد، اما افزود که تردید دارد ترامپ فراتر از «چیزی بسیار نمادین» به دست آورد، زیرا دستور کار نشست opaque باقی مانده است.
یکی از موضوعهایی که ترامپ ممکن است پیگیری کند توافق سهجانبه درباره تسلیحات هستهای است. پیمان کاهش تسلیحات راهبردی جدید (نیو استارت) میان روسیه و آمریکا در فوریه منقضی شد. این پیمان نخستین بار در سال ۲۰۱۰ امضا شد و زرادخانههای هستهای راهبردی آمریکا و روسیه را محدود میکند. ترامپ پیشنهاد روسیه برای تمدید پیمان پس از انقضا را رد و خواستار توافقی «جدید، بهبودیافته و مدرن» شد که پکن را هم شامل شود، اما شی تمایلی به پیوستن به پیمانی که چین در نگارش آن نقشی نداشته ندارد.
پوتین و شی چه میخواهند و چشمانداز چیست؟
چین از زمان حمله تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، که هفتهها پس از اعلام مشارکت «بدون محدودیت» دو کشور رخ داد، به شریک تجاری اول روسیه تبدیل شده است. شی و پوتین در اجلاسی در پکن در ماه مه امسال بیش از ۴۰ توافق همکاری امضا کردند. صادرات نفت روسیه به چین در سهماهه نخست ۲۰۲۶ بر اساس اعلام یک دستیار کرملین ۳۵ درصد افزایش یافت و چین درخواستهای غرب برای توقف تامین قطعات پیشرفته برای صنعت تسلیحاتی روسیه را نادیده گرفته است.
شی جینپینگ پس از گفتوگو با پوتین در حاشیه اجلاس اپک از چین و روسیه خواست «روند حرکت به سوی جهانی چندقطبی را هدایت و پیش ببرند». دو رهبر روز چهارشنبه نیز در شنژن دیدار کردند. پوتین پس از شی در اجلاس سخنرانی کرد و قدرتهای غربی را «هژمونهای پیشین» توصیف کرد و گفت اروپا دچار «افول تحقیرآمیز» شده است.
اسکات لوکاس، استاد سیاست بینالملل در دانشگاه کالج دوبلین، گفت: «این اجلاسِ خودخواهی ترامپ، تاکتیک پوتین و راهبرد چین است.» او گفت ترامپ عمدتا برای «فرصت عکس» آنجاست، اما میان ترامپ و دولت او تفاوت قائل شد که میخواهد جایگاه رهبری خود را درباره چین بازیابد. به گفته او سیاست چین واشنگتن «فاجعه» بوده و جنگ تعرفهای که تعرفهها را تا ۱۴۵ درصد بالا برد، با واکنش پکن از طریق محدود کردن صادرات مواد خاکی کمیاب مواجه شد و آتشبس را تحمیل کرد.
برای پوتین، این دیدار پیش از همه درباره جنگ اوکراین و پایان انزوای روسیه ناشی از تحریمهای اروپا و آمریکاست. لوکاس گفت پوتین و کرملین بهدنبال پوششی برای حمله به اوکراین هستند، میخواهند اردوگاه ترامپ را در کنار خود نگه دارند، سرزمین بیشتری از اوکراین بگیرند و شاهد عقبنشینی واشنگتن از حمایت کییف باشند، در حالی که دستکم حمایت سیاسی پکن را حفظ میکنند. روسیه همچنین میخواهد این تصور را که منزوی است بشکند و پوتین مشتاق است از اجرای لایحه تحریمی آمریکا که ترامپ آن را متوقف کرده و تعرفههای سنگینی بر روسیه و خریداران کالاهای آن از جمله چین اعمال میکند، جلوگیری کند.
به گفته ووکسانوویچ، صرف تصویر نشست برای مسکو یک جایزه است، زیرا روسیه و چین اکنون میتوانند بگویند شکاف قدرت آنقدر زیاد نیست و میتوانند با آمریکا پشت یک میز بنشینند؛ تصویری که بهویژه برای پوتین جذاب است. لوکاس افزود پوتین احتمالا اهرم خود درباره ایران را کنار نمیگذارد و در برابر هر وعده الزامآور به واشنگتن مبنی بر همکاری نکردن مسکو با تهران مقاومت میکند.
برای شی که میزبان است، این دیدار فرصتی برای تامین فضا جهت پیگیری منافع بلندمدت چین بدون مداخله است. لوکاس گفت چین فضای پیگیری اهداف سیاسی، اقتصادی و نظامی خود را میخواهد و از نظر شناسایی، اکنون با ترامپ و پوتین در یک سطح است. به گفته او پکن بازگشت به جنگ تعرفهای، مخالفت با مدل اقتصادی جایگزین خود، عدم شناسایی برتریاش در مواد خاکی کمیاب و فناوری، و مخالفت آمریکا درباره تایوان را نمیخواهد؛ جزیرهای که آن را بخشی از قلمرو خود میداند. چین همچنین نمیخواهد کسی حضور نظامی منطقهای آن را به چالش بکشد، از جمله گروه کواد متشکل از آمریکا، ژاپن، هند و استرالیا.
ووکسانوویچ چین را ابرقدرتی در حال خیزش توصیف کرد که «بسیار دروننگرتر» است و بر روند گسترده اصلاحات داخلی تمرکز دارد و ترجیح میدهد صبور و بلندمدت فکر کند تا بهدنبال اقدامی پرزرقوبرق دیپلماتیک باشد. او گفت چین «احتمالا بزرگترین برنده» جنگهای اوکراین و ایران است که واشنگتن را از آسیا-پاسفیک منحرف نگه داشته و نگرانی اصلی پکن خطر فروپاشی بازارهای انرژی است.
ناظران انتظار هیچ پیشرفتی از این دیدار ندارند. درباره ایران، لوکاس گفت دولت آمریکا مایل است پکن «بهطور خصوصی از ایرانیها بخواهد سازش کنند»، اما گفتوگوهای آمریکا و ایران بر سر این موضوع متوقف مانده که نخست تنگه هرمز و مشوقهای مالی برای تهران بررسی شود یا برنامه هستهای آن. ووکسانوویچ گفت «بسیار مشکوک» است که چین نقش میانجی بزرگی بر عهده بگیرد و فراتر از وساطت برای نزدیکی عربستان و ایران در سال ۲۰۲۳، پکن ترجیح داده از نظر لفظی ماهرانه عمل کند بدون آنکه بهعنوان میانجی اصلی مناقشه مطرح شود.
درباره اوکراین، ووکسانوویچ گفت مسکو جنگ را وجودی میداند و باور دارد میتواند از طریق فرسایش پیروز شود و از حداقل خواستههای خود یعنی کنترل کامل دونباس و انصراف اوکراین از درخواست عضویت در ناتو کوتاه نمیآید. او گفت: «فکر نمیکنم این دیدار تاثیری بر نتیجه جنگ اوکراین داشته باشد، جنگی که پشت میز دیپلماسی حل نمیشود بلکه در میدان نبرد حل میشود.»
به گفته لوکاس، روسیه تلاش میکند واشنگتن را بر آنچه کرملین معماری امنیتی سراسر اروپا مینامد متمرکز نگه دارد؛ رویکردی که آتشبس، مساله سرزمینی و تضمینهای امنیتی برای کییف را کنار میگذارد. مسکو و پکن در این موضوع اتفاق نظر دارند که آمریکا باید جاهطلبیهای سلطهجویانه خود را به نیمکره غربی محدود کند، اما او هشدار داد که این اجلاس را نباید تقسیم قدرت میان برابرها دانست.
در نهایت، به گفته لوکاس، دولتها بیش از همه ثبات میخواهند و نمیخواهند ترامپ که با انتخابات میاندورهای تضعیف شده به جنگ تعرفهای با چین بازگردد یا روابط اقتصادی آنها با پکن را مختل کند. اتحادیه اروپا با تصمیمی قریبالوقوع درباره روابط اقتصادی خود با چین روبهروست، در حالی که کانادا تحت نخستوزیری مارک کارنی و کشورهای حاشیه خلیج فارس رویکرد خود را بازتنظیم میکنند. ووکسانوویچ گفت کشورهای جنوب جهانی از گفتوگوی سه قدرت استقبال میکنند، اما با «درجه سالمی از تردید» نگاه میکنند و عمدتا بررسی میکنند آیا نتیجه ملموسی بر منافع آنها از حل مناقشه تا اقتصاد جهانی، انرژی و فناوریهای جدید دارد یا نه.
منبع: www.aljazeera.com

تهدید موشکی حوثیها به سمت ریاض و خسارت مادی در پایتخت عربستان





