فرونشست زمین در تهران از حاشیه به داخل شهر رسید
رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور هشدار داده است که فرونشست زمین در استان تهران، شهرستانهای شهریار و ورامین جنوبی و بخشهای جنوبی شهر تهران از حاشیه به داخل محدوده شهری پیشروی کرده است. بر اساس آمار رسمی سال جاری، نرخ فرونشست سالانه در تهران ۱۸۰، شهریار ۲۳۰ و ورامین ۲۰۰ میلیمتر است.

به گزارش تبریز فوری به نقل از تابناک، پدیده فرونشست زمین که سالها به عنوان مشکلی در دشتهای کشاورزی حاشیه پایتخت شناخته میشد، اکنون به محدوده شهری تهران رسیده است. به گزارش تابناک، رئیس سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور با هشدار نسبت به این وضعیت اعلام کرده است که فرونشست در استان تهران و شهرستانهای شهریار، ورامین جنوبی و بخشهای جنوبی شهر تهران به دلیل افت زیاد سطح آب و برداشت بیرویه، از حاشیه شهر به داخل محدوده پیشروی کرده است. به گفته وی، مناطقی از جمله شهرری و منطقه ۱۸ و به طور کلی «تمامی مناطق جنوبی شهر تهران به سمت جنوب شرق» درگیر این پدیده هستند.
از دشت تا محله؛ نقشه فرونشست تهران
آمارهای رسمی منتشرشده در سال جاری، ابعاد نگرانکنندهای از این بحران را نشان میدهد. معاون امور فنی سازمان نقشهبرداری کشور نرخ فرونشست سالانه در تهران را ۱۸۰ میلیمتر، شهریار را ۲۳۰ میلیمتر و ورامین را ۲۰۰ میلیمتر اعلام کرده است. این در حالی است که برخی گزارشها از نرخهای بالاتر نیز حکایت دارد؛ رئیس بخش زلزلهشناسی مرکز تحقیقات راه و مسکن از رسیدن بیشینه فرونشست در جنوب تهران به ۳۳ سانتیمتر در سال خبر داده و تأکید کرده که روند فرونشست طی دو سال اخیر سه برابر شده است.
دادههای ماهوارهای نیز سه محدوده بحرانی در استان تهران را شناسایی کردهاند: دشتهای شهریار، اسلامشهر و ورامین که در برخی سالها تا ۲۸ سانتیمتر فرونشست در آنها ثبت شده است. کارشناسان هشدار میدهند که فرونشست از سوی بزرگراه آزادگان به داخل شهر تهران نفوذ کرده و «چیزی نمانده است که به میدان آزادی برسد». بر اساس برآوردها، حدود سه میلیون نفر در پهنه فرونشستی تهران ساکن هستند.
آبخوانهایی که میمیرند
ریشه اصلی این بحران، برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی است. استان تهران سالانه حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب افت آب زیرزمینی دارد که حدود ۸۰ میلیون مترمکعب آن مربوط به دشت ورامین و ۴۰ میلیون مترمکعب مربوط به دشتهای تهران و شهریار است. معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای تهران نیز از کسری سالانه ۱۰۰ میلیون مترمکعبی مخازن آب زیرزمینی استان خبر داده است.
زمانی که سطح آب زیرزمینی برای مدت طولانی افت میکند، فشار لایههای خاک افزایش مییابد و لایههای ریزدانه به تدریج فشرده میشوند. پیامد این فرایند، فرونشست گستردهای است که برخلاف تصور عمومی، لزوماً با یک فروچاله ناگهانی آغاز نمیشود و میتواند مدتها بیصدا پیش برود. کارشناسان هشدار میدهند که در دشت شهریار و ورامین، فرونشست به مرحله «مرگ آبخوان» رسیده است؛ یعنی منافذ خاک به دلیل فشار طبقات فوقانی کاملاً بسته شده و حتی در صورت بارش شدید، زمین دیگر آب جذب نمیکند. این بدان معناست که بخشی از فضای ذخیره آب برای همیشه از دست رفته است.
تهدید زیرساختهای حیاتی؛ از مترو تا راهآهن
فرونشست تنها یک پدیده زمینشناسی نیست؛ تهدیدی مستقیم برای زیرساختهای شهری است. سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران اخیراً نشستی تخصصی با حضور مدیران مترو برگزار کرده و فرونشست را «یکی از مهمترین مخاطرات پیشروی تهران» خوانده است. در این نشست، نتایج پایشهای مستمر اثرات فرونشست بر خطوط و ایستگاههای مترو مبتنی بر دادههای ژئودتیکی و تداخلسنجی راداری ارائه شد و بر ضرورت استمرار رصد و بهرهگیری از فناوریهای نوین تأکید گردید.
خطر فقط محدود به مترو نیست. در اراضی جنوب ورامین و حوالی روستای معینآباد، خطوط راهآهن و سه خط بزرگ فشار قوی برق در معرض مخاطرات فرونشست قرار دارند. همچنین گزارشها حاکی از آن است که در دشت ورامین، برخی دکلهای برق به دلیل فرونشست کج شدهاند. خطر ترکیدگی لولههای گاز و آسیب به سازهها در مناطق جنوبی تهران نیز جدیتر از همیشه توصیف شده است.
نکته حائز اهمیت آن است که خطر اصلی برای ساختمانها، اختلاف سرعت فرونشست در فاصلهای کوتاه است. وقتی دو بخش از زمین با سرعت متفاوت پایین میروند، پی ساختمان، لوله آب یا فاضلاب و مسیر راهآهن ممکن است تحت فشار قرار گیرند. به گفته رئیس سازمان زمینشناسی، نشست در پهنههای جنوبی تهران «همگن» است و در حدی نیست که باعث تخریب ساختمانها شود، اما «زنگ خطر به صدا درآمده و باید تمهیدات خاصی را لحاظ کنیم».
راهکارها و چالشهای پیش رو
کارشناسان تأکید میکنند که فرونشست برخلاف زلزله، در صورت رسیدن به مرحله «مرگ آبخوان» غیرقابل بازگشت است و حل آن نیازمند مدیریت یکپارچه است. مهمترین راهکارها شامل جلوگیری قاطع از برداشتهای غیرقانونی در دشتهای ممنوعه، ممنوعیت کشت محصولات آببر در مناطق بحرانی، ترویج آبیاری قطیرهای، استفاده از پساب تصفیهشده برای آبیاری فضای سبز شهری به جای آب چاه، و هدایت آب باران و سیلابها به داخل زمین برای تغذیه مصنوعی آبخوانهاست.
با این حال، چالش اصلی، تمرکز بالای جمعیت و زیرساختها در پهنههای فرونشستی است. به گفته کارشناسان، انتقال برخی صنایع و مراکز جمعیتی از دشتهای مرکزی به مناطق دیگر میتواند معرضیت را کاهش دهد، اما این اقدام نیازمند برنامهریزی بلندمدت و سرمایهگذاری کلان است. در شرایط فعلی، آنچه مسلم است این است که تهران با یک بحران تدریجی اما فراگیر روبهروست؛ بحرانی که هر روز که برای مهار آن دیر شود، هزینههای جبرانناپذیرتری بر جای میگذارد.
منبع: tabnak.ir

استاندار: وحدت اقوام و ادیان زیر پرچم امام حسین(ع) محقق شد





