ماجرای آسیب سریال بامداد خمار به مدرسه ابراهیمیه قزوین
سردر مدرسه تاریخی ابراهیمیه قزوین در محله آخوند در جریان تصویربرداری سریال «بامداد خمار» دستخوش تغییر و رنگآمیزی شد؛ رخدادی که انتقاد فعالان میراث و پاسخ مدیرکل میراثفرهنگی استان را به دنبال داشت.

گالری تصویری
۵ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، سردر مدرسه مسجد علمیه ابراهیمیه در محله تاریخی آخوند قزوین، بنایی شاخص و موقوفهای کهنسال، در پی عملیات طراحی صحنه سریال «بامداد خمار» دستخوش تغییرات، رنگآمیزیهای غیرمتعارف و پوشانده شدن نامها و کاشیهای تاریخی شده و این رخداد موجی از نگرانی را در میان پژوهشگران تاریخ و اهالی فرهنگ برانگیخته است.
به گزارش ایرنا، پروژه تولید سریال تاریخی بامداد خمار به کارگردانی نرگس آبیار و تهیهکنندگی محمدحسین قاسمی که از اردیبهشتماه سال ۱۴۰۲ کار خود را در قزوین آغاز کرد، ساخت صفر تا ۱۰۰ آن در بیش از ۱۰ بنای ارزشمند از جمله مسجد جامع عتیق، حسینیه تاریخی امینیها، خانه زعیم، خانه حکیمافضل، خانه شهیدیها و کاروانسرای سعدالسلطنه برنامهریزی شد.
شهر تاریخی قزوین با پیشینهای از دوران ساسانی و سلجوقی تا عصر پایتختی در دوره صفویه، با صدها اثر ملی، محلههای تاریخی، مدارس علمیه، مساجد و خانههای قاجاری در سالهای اخیر توجه گروههای هنری و تولیدکنندگان آثار سینمایی را جلب کرده است. ورود هنر هفتم به شهرها برای بازنمایی تاریخ در نگاه نخست میتواند فرصتی برای رونق اقتصاد شهری و گردشگری فرهنگی باشد، با این حال مرز باریکی میان بهرهبرداری ضابطهمند فرهنگی و تخریب و فرسایش هویت کالبدی وجود دارد.
این استقرار طولانیمدت عوامل صحنه و تجهیزات تولید در ماههای اخیر با انتقادهای جامعه دانشگاهی و کنشگران میراث فرهنگی همراه بوده است؛ انتقادهایی که از ایجاد تیرگی و پاشیدن مواد به اصطلاح دوده پاکشونده بر آجرهای شبستان مسجد عتیق آغاز شد، با کوبیدن میخ و منگنه به ستونهای گچی تا دیوارهای تاریخی حسینیه امینیها تداوم یافت و در ایام نوروز امسال حتی به محدودیت در ورود مسافران و گردشگران نوروزی به برخی بناهای تاریخی نیز انجامید.
بناهای تاریخی قزوین شهرک سینمایی نیست
مرتضی میرزاحسینی، قزوینپژوه، نویسنده و فعال فرهنگی با ابراز تاسف از رویکرد حاکم بر پروژههای سینمایی در مواجهه با آثار کهن قزوین اظهار کرد: «مدرسه ابراهیمیه که در حافظه تاریخی مردم این دیار به مدرسه نو نیز مشهور است، یکی از مهمترین و اصیلترین پایگاههای علمی و حوزوی در قلب محله تاریخی آخوند به شمار میرود.»
وی ادامه داد این مجموعه توسط مرحوم حاج محمدابراهیم با نیت ترویج دانش و اخلاق بنیان گذاشته شد و با داشتن عمارتی در ۲ طبقه، ۱۸ حجره طلبهنشین، کتیبههای نفیس و موقوفات ارزشمند، هویت مذهبی و اجتماعی شهر را بازگو میکند.
این قزوینپژوه افزود: «آنچه در روزهای اخیر بر پیکره سردر و فضاهای ورودی مدرسه ابراهیمیه رخ داده، مصداق آشکار دستاندازی به شناسنامه شهر است» و تشریح کرد عوامل صحنه محراب را به درگاه ورودی تبدیل کردهاند، درها و پنجرههای چوبی را با رنگهای نامتناسب پوشاندهاند و کاشیهای فیروزهای و معرق سردر منقوش به نام مبارک حضرت امیرالمومنین علی (ع) را زیر لایهای از رنگ مدفون ساختهاند؛ افزون بر آن، تابلوی تاریخی کوچه مطیعی متعلق به سال ۱۳۰۷ نیز با گل و پوشش ناهمگون پنهان شده است.
وی یادآور شد جامعه فرهنگی قزوین ماجرای آغشته کردن دیوارهها و شبستان سلجوقی مسجد جامع عتیق به رنگهای تیره و شکستن بخشی از ستون گچی زیرزمین حسینیه تاریخی امینیها و الحاقات داربستها را فراموش نکرده و تکرار این موارد نشان میدهد نگاهی شهرکسینماییانگارانه قزوین را لوکیشنی بیدفاع تصور کرده است.
فقدان نظارت بازدارنده میدان را برای رفتارهای غیرحرفهای گشوده است
سعید زارعپور، فعال حوزه میراث فرهنگی قزوین ضمن هشدار درباره عادیسازی آسیب به آثار تاریخی تحت پوشش هنر، اظهار کرد: «رخداد تلخی که در سردر مسجد مدرسه تاریخی ابراهیمیه متعلق به ادوار صفویه و قاجار شاهد بودیم، نمونهای آشکار از رفتارهای غیرعلمی و بیمبالاتی در حفاظت از گنجینههای هویتی است.»
وی گفت در این محل نهتنها رنگپاشی مستقیم بر کاشیهای منقوش و تیرگیهای نامتعارف شکل گرفته، بلکه عوامل صحنه تیرهای برق موجود در معبر را با سیمان و گل به درخت شبیهسازی کردهاند و رنگهای نامتعارفی به درب چوبی ورودی افزودهاند و این اقدامات معمولا بدون حضور متخصصان مرمت صورت میپذیرد.
وی افزود ادارهکل میراث فرهنگی استان از نظارت سخن میگوید اما شواهد میدانی حاکی از غیبت بازدارنده ناظران تخصصی در لحظه اجراست و الگوی تکراری این است که نخست تخریب صورت میگیرد، سپس کنشگران موضوع را افشا میکنند و در مرحله آخر مسوولان برای توجیه و پاکسازی شتابزده وارد میشوند.
وی با انتقاد از ادعای برگشتپذیری رنگها تصریح کرد مسوولان مدعیاند رنگها با آب پاک میشوند اما مشخص نیست گروه فیلمبرداری از متخصصان مرمت بهره میبرد که تضمین دهد ماده شیمیایی به منافذ لعاب کاشی چندصدساله نفوذ نکرده است و استفاده از عناوینی مانند دوده پاکشونده و رنگ قابل شستوشو رویهای توجیهگرایانه است.
سردر ابراهیمیه آسیبی ندید؛ اعاده به وضع سابق انجام شد
مریم مهدوی، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان قزوین با رد ادعاهای مطرحشده مبنی بر وقوع آسیب یا تخریب ماندگار اظهار کرد: «فضاسازیها و حاشیههای اخیر درباره آسیب به کاشیها و کالبد تاریخی مدرسه ابراهیمیه ناشی از دریافت ناکافی اطلاعات است.»
وی گفت عوامل پروژه به دلیل ویژگیهای خاص لوکیشن و با هماهنگی کارشناس مذهبی و تاریخی نیاز داشتند به صورت موقت بخشی از سطح کاشیها را پوشش دهند و این اقدام با استفاده از رنگهای کاملا پایهآب و ۱۰۰درصد پاکشونده صورت گرفت و بلافاصله پس از ضبط با دستمال مرطوب و آب بدون خراش پاکسازی کامل انجام شد و کتیبهها به شرایط اولیه بازگشتهاند.
مهدوی با تاکید بر تشدید تدابیر نظارتی بیان کرد ناظر مقیم به صورت تماموقت در کنار گروه تصویربرداری حضور دارد، تمام فرآیندهای طراحی دکور و الحاقات موقت با تایید مکتوب و نظارت مستقیم ناظر و در صورت لزوم با هماهنگی معاونت میراث و شورای فنی استان پیش میرود و تعهدات حقوقی و مالی سفتوسختی از تهیهکننده اخذ شده که گروه مکلف است اماکن را منطبق بر شرایط روز نخست تحویل دهد.
وی تصریح کرد مدرسه تاریخی ابراهیمیه که تحت نظارت ادارهکل اوقاف قرار دارد، سالیان متمادی در وضعیت نامناسب و متروکه رها شده بود و با حضور این پروژه حجم بالایی از زبالهها و نخالههای ساختمانی تخلیه شد و اقداماتی در حوزه کفسازی حیاط، استحکامبخشی و مرمت پلهها، احیا و اصلاح لنگه دربهای چوبی، شیشهگذاری پنجرهها و بندکشی و مرمت بخشهایی از سقف با هزینه پروژه انجام شد.
وی گفت پویایی کنشگران میراث فرهنگی و رسانهها را گرامی میداریم و اطمینان میدهیم خط قرمز ما صیانت از اصالت بناهای ملی است و در پرونده سردر مدرسه ابراهیمیه هیچگونه تخریبی متوجه کتیبه نام مبارک حضرت علی (ع) نشده است.
لزوم تدوین دستورالعمل جامع برای ساخت فیلم در اماکن تاریخی
پروندههای ماههای اخیر از مسجد جامع عتیق تا حسینیه امینیها و سردر مدرسه ابراهیمیه، زنگ هشداری برای شیوه مدیریت کالبد تاریخی قزوین به شمار میآید و فارغ از مباحثات فنی پیرامون میزان برگشتپذیری رنگها، حضور بلندمدت تیمهای تولیدی در بناهای دارای فرسودگی نیازمند نظامنامهای فراتر از توافقهای اداری مرسوم است.
کارشناسان بر این باورند تدوین یک شیوهنامه جامع استانی با پیوستهای حقوقی، اخذ وثایق مالی، تفکیک دکورهای مجاز از بافتهای دستنیافتنی، محدودسازی ورود تجهیزات آسیبزا به شبستانها و کتیبهها و استقرار کمیته پایش مشترک میتواند بستری ایجاد کند تا هم چرخ صنعت تصویر بچرخد و هم امانت چندصدساله پیشینیان بدون خط و خش به نسلهای آینده سپرده شود.
منبع: www.irna.ir

کتابداران مشهد؛ راهنمایان خاموش دنیای مطالعه











