کتابداران مشهد؛ راهنمایان خاموش دنیای مطالعه

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، کتابداران معتقدند انتخاب کتاب مناسب برای هر فرد، نیازمند شناخت علاقه‌مندی‌ها، روحیات و سطح آگاهی اوست و صرفا معرفی آثار پرفروش یا شناخته‌شده نمی‌تواند پاسخگوی نیاز همه مخاطبان باشد.

به گزارش ایسنا، در این گزارش چهار کتابدار در مشهد از تجربه فعالیت خود، تغییر سلیقه مخاطبان، ضرورت مطالعه مستمر برای معرفی درست آثار و اقداماتی می‌گویند که می‌تواند زمینه ارتباط نزدیک‌تر مردم با کتاب را فراهم کند. از سوی دیگر، گسترش شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای هوش مصنوعی، شیوه جست‌وجو و انتخاب کتاب را تغییر داده، اما همچنان تجربه و شناخت کتابدار می‌تواند در ارائه راهنمایی دقیق‌تر به خوانندگان نقش مهمی داشته باشد.

کتابدار باید راهنما باشد، نه صرفا عرضه‌کننده کتاب

مهدی کمالی، کتابدار با اشاره به سابقه حدود ۱۳ سال فعالیت خود در این حوزه اظهار کرد: از ابتدا به کتاب و مطالعه علاقه داشتم و همین علاقه باعث شد وارد این حرفه شوم. وی افزود در حال حاضر در یکی از شعب انتشارات وابسته به آستان قدس رضوی فعالیت می‌کند.

وی با اشاره به موضوعات مورد علاقه مراجعه‌کنندگان افزود: بیشتر مخاطبان به دنبال کتاب‌هایی در حوزه ادبیات، رمان‌های ایرانی و خارجی و همچنین روان‌شناسی و خودیاری هستند که در این میان آثار روان‌شناسی و رمان‌های خارجی با استقبال بیشتری مواجه می‌شوند.

این کتابدار با تأکید بر اهمیت راهنمایی مخاطبان بیان کرد: «تلاش ما این است که صرفا عرضه‌کننده کتاب نباشیم، بلکه نقش راهنما را برای مخاطبان ایفا کنیم.» به گفته او، فردی که برای انتخاب کتاب مراجعه می‌کند، به تجربه و شناخت کتابدار اعتماد کرده و انتظار دارد اثری به او معرفی شود که برایش مفید باشد.

کمالی ادامه داد معرفی کتاب باید متناسب با روحیات و نیاز هر فرد انجام شود و ممکن است کتابی برای یک نفر جذاب باشد اما همان اثر فرد دیگری را از ادامه مطالعه دلسرد کند. وی خاطرنشان کرد هدف نباید صرفا درآمد حاصل از فروش باشد و معرفی نادرست یک اثر ممکن است مخاطب را از کتاب‌خوانی فاصله دهد.

وی مطالعه مستمر و شناخت محتوای آثار را مهم‌ترین عامل جلب اعتماد مخاطبان دانست و گفت اگر معرفی کتاب صرفا با هدف فروش اثری گران‌تر انجام شود، مخاطب به‌تدریج اعتماد خود را از دست می‌دهد. او همچنین اظهار کرد امروزه بسیاری از افراد پیش از مراجعه، از طریق شبکه‌های اجتماعی و ابزارهایی مانند چت‌جی‌پی‌تی درباره کتاب‌ها اطلاعات به دست می‌آورند و با شناخت اولیه بیشتری مراجعه می‌کنند.

کتابداری؛ شغلی آمیخته با آرامش

علی روشن‌کلاتی، کتابدار با سابقه ۱۲ سال فعالیت در مجموعه بوستان کتاب واقع در زیرگذر بوستان ملت مشهد، اظهار کرد: «در شغل کتابداری آرامشی وجود دارد که آن را در سایر مشاغل تجربه نکرده‌ام.»

وی با اشاره به موقعیت مکانی این مجموعه در مقابل دانشگاه فردوسی مشهد افزود: بخش قابل توجهی از مراجعه‌کنندگان را دانشجویان و استادان دانشگاه فردوسی و همچنین اعضای هیأت علمی و دانشجویان سایر دانشگاه‌ها تشکیل می‌دهند. به گفته او، از آنجا که زمینه تخصصی این مجموعه عرضه کتاب‌های زبان‌های خارجی و منابع آموزش زبان است، زبان‌آموزان و آموزشگاه‌های زبان نیز از مراجعه‌کنندگان همیشگی هستند.

این کتابدار بیان کرد یکی از کارهایی که معمولا مخاطبان از جزئیات آن اطلاع ندارند، هماهنگی با استادان دانشگاه برای تهیه کتاب‌هایی است که به‌عنوان منابع درسی معرفی می‌کنند. وی درباره نقش کتابدار گفت با توجه به تخصصی بودن بخش قابل توجهی از کتاب‌ها، صرفا ارائه کتاب درخواستی کافی نیست و باید توضیحاتی درباره محتوای کتاب، سطح آموزشی و کاربرد آن ارائه شود.

روشن‌کلاتی ادامه داد بارها پیش آمده است که مراجعه‌کنندگان پس از دریافت مشاوره، کتاب دیگری را به جای عنوان اولیه انتخاب کرده‌اند. او برخورداری از اطلاعات کافی درباره آثار و آگاهی از نیاز مراجعه‌کننده را از مهم‌ترین عوامل جلب اعتماد دانست.

معرفی کتاب فراتر از پاسخ به درخواست مخاطب

سیدمحمد مرتضوی، کتابدار با حدود ۱۳ سال سابقه فعالیت در این حوزه، اظهار کرد: از سال ۱۳۹۲ وارد این حرفه شدم و پیش از آن نیز به کتاب علاقه داشتم. وی افزود بخش قابل توجهی از مراجعه‌کنندگان به دنبال کتاب‌هایی برای اصلاح رفتار، افزایش مهارت‌های فردی و اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی هستند و کتاب‌های روان‌شناسی و کسب‌وکار از جمله موضوعات مورد استقبال است.

وی با بیان اینکه فعالیت در این حوزه تنها به چیدن و عرضه کتاب محدود نمی‌شود، ادامه داد بررسی و دسته‌بندی کتاب‌ها، معرفی آثار در فضای مجازی، رسیدگی به سفارش‌های اینترنتی، بسته‌بندی و ارسال، حضور در نمایشگاه‌ها و برگزاری تورهای کتاب‌گردی از دیگر فعالیت‌هاست.

مرتضوی با تأکید بر اهمیت معرفی کتاب اظهار کرد: «شاید تنها حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد مراجعه‌کنندگان از ابتدا کتاب موردنظر خود را انتخاب کرده باشند.» به گفته او بخش زیادی از مخاطبان انتظار دارند با توجه به نیازشان کتاب مناسبی به آن‌ها معرفی شود.

وی بیان کرد گاهی افراد به دلیل استقبال از یک کتاب در شبکه‌های اجتماعی خواهان خرید آن می‌شوند، در حالی که ممکن است محتوای اثر با نیازشان هماهنگ نباشد. او مطالعه و تسلط بر محتوای آثار را از عوامل اصلی اعتمادسازی دانست و گفت مخاطب زمانی اعتماد می‌کند که احساس کند با فردی اهل مطالعه و آشنا با محتوای کتاب‌ها روبه‌روست.

شناخت محتوا؛ شرط راهنمایی درست خوانندگان

محمد دانایی‌فر، کتابدار با هفت سال سابقه فعالیت در این حوزه، اظهار کرد: از روی علاقه وارد این حرفه شدم. وی افزود بیشتر مخاطبان به دنبال کتاب‌های دانشگاهی و کتاب‌های آموزش زبان‌های خارجی هستند.

این کتابدار درباره نقش خود در معرفی آثار بیان کرد در صورتی که مراجعه‌کننده به راهنمایی نیاز داشته باشد، توضیحات لازم درباره کتاب در اختیار او قرار می‌گیرد. وی خاطرنشان کرد بارها پیش آمده است که فردی با درخواست یک کتاب وارد مجموعه شده، اما در نهایت کتاب دیگری را انتخاب کرده است.

دانایی‌فر برخورداری از اطلاعات کافی درباره آثار را مهم‌ترین عامل جلب اعتماد مخاطبان دانست و گفت هر اندازه کتابدار شناخت بیشتری از کتاب‌ها داشته باشد، بهتر می‌تواند به پرسش‌های مخاطب پاسخ دهد.

در مجموع، تجربه کتابداران در مشهد نشان می‌دهد که راهنمایی خوانندگان برای انتخاب آگاهانه آثار، شناخت تفاوت سلیقه‌ها و نیازهای مطالعاتی و تسلط بر محتوای کتاب‌ها از مهم‌ترین ظرفیت‌های انسانی در ترویج فرهنگ مطالعه است. تقویت جایگاه کتابداران، توجه به آموزش و افزایش دانش تخصصی آن‌ها و فراهم کردن فرصت ارتباط نزدیک‌تر مخاطبان با آثار، می‌تواند به گسترش فرهنگ کتاب‌خوانی کمک کند؛ فرهنگی که تحقق آن تنها به عرضه کتاب وابسته نیست و به راهنمایی درست و ایجاد علاقه‌ای پایدار به مطالعه نیاز دارد.