جنگ افغانستان و پاکستان؛ از تیتیپی تا بنبست دیپلماتیک
به گزارش عصر ایران به قلم یلدا آذرپی، روابط افغانستان و پاکستان پس از استقبال اسلامآباد از بازگشت طالبان در سال 2021 از همکاری به تقابل کشیده شد و در اکتبر 2025 و فوریه 2026 به درگیری مرزی و حملات هوایی رسید.

گالری تصویری
۸ تصویرپاکستان در سال 2021 از بازگشت طالبان به قدرت استقبال کرد. اسلامآباد تصور میکرد استقرار حکومتی همسو در کابل میتواند نفوذ هند را در افغانستان محدود کند و به نگرانیهای امنیتی پاکستان در مرزهای غربی پایان دهد. اما تحولات چهار سال بعد نشان داد پیروزی طالبان به معنای تحقق انتظارات پاکستان نیست.
طالبان افغانستان بهرغم روابط تاریخی و ایدئولوژیک با پاکستان، پس از بازگشت به قدرت، استقلال عمل بیشتری نشان داد. مجادله بر سر «خط دیورند»، پناهگاههای گروههای مسلح و افزایش حملات در خاک پاکستان، بهتدریج روابط دو طرف را از همکاری به تقابل کشاند.
از نگاه اسلامآباد، کابل در مهار گروههایی که از خاک افغانستان برای حمله به پاکستان استفاده میکنند، کوتاهی کرده است. حکومت طالبان این اتهام را رد میکند و ناامنی پاکستان را مسئلهای داخلی میداند.
این اختلاف در اکتبر 2025 به درگیریهای گسترده مرزی انجامید. تلاشهای قطر و ترکیه برای برقراری آتشبس موقتا از شدت خشونتها کاست، اما مذاکرات بعدی در استانبول و سایر نشستهای دیپلماتیک نتوانستند اختلافات بنیادین را برطرف کنند.
در فوریه 2026، حملات هوایی پاکستان به مواضعی در افغانستان و واکنش نظامی طالبان، بحران را به مرحله خطرناکتری رساند. وزیر دفاع پاکستان در 27 فوریه وضعیت را «جنگ آشکار» توصیف کرد که نشاندهنده تغییر سطح تقابل میان دو کشور بود.
تیتیپی در مرکز مناقشه
در مرکز مناقشه، گروهی قرار دارد که با طالبان افغانستان پیوندهای ایدئولوژیک و تاریخی دارد، اما سازمانی جداگانه محسوب میشود. «تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی)» از سال 2007 با هدف سرنگونی دولت پاکستان و استقرار نظامی مبتنی بر قرائت خاص از شریعت شروع به فعالیت کرده و مسئولیت حملات متعدد به نیروهای امنیتی و اهداف دولتی پاکستان را بر عهده گرفته است.
اسلامآباد میگوید رهبران و اعضای این گروه پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، آنسوی مرز پناه گرفتهاند و از خاک این کشور برای سازماندهی حملات استفاده میکنند. مقامهای پاکستانی بارها از کابل خواستهاند فعالیت تیتیپی را متوقف کند و مانع عبور نیروهایش به پاکستان شود. حکومت طالبان میگوید اجازه استفاده از خاک افغانستان علیه کشورهای دیگر را نمیدهد و ادعای پاکستان را نمیپذیرد.
پیچیدگی مسئله در پیوندهای دو گروه نهفته است. طالبان افغانستان و تیتیپی از نظر سازمانی یکسان نیستند و اهداف سیاسی متفاوتی دارند، اما اشتراکات فکری، سابقه همکاری و روابط شخصی برخی اعضا، برخورد کابل با این گروه را دشوار میکند. فشار بیش از حد به تیتیپی ممکن است به شکاف در نیروهای مسلح همسو با طالبان با پیوستن بخشی از آنها به گروههای تندروی رقیب منجر شود. از سوی دیگر، ادامه فعالیت این گروه در افغانستان میتواند بهانهای برای حملات بیشتر پاکستان فراهم کند.
مهمترین عامل تنش بین دو کشور از دید غالب تحلیلگران، حضور و فعالیت تیتیپی است. طالبان افغانستان تمایل چندانی به رویارویی مستقیم با گروهی ندارد که از نظر تاریخی و ایدئولوژیک به آن نزدیک است. پاکستان اما اقدام تضمینشده و قابلسنجش کابل را شرط اصلی کاهش تنش میداند.
خط دیورند و مدیریت مرز
اختلاف امنیتی تنها عامل بحران نیست. مرز مشترک دو کشور، موسوم به «خط دیورند» از زمان ترسیم در سال 1983 در دوره استعمار بریتانیا یکی از مسائل مناقشهبرانگیز در روابط افغانستان و پاکستان بوده است. این خط سرزمینهای پشتوننشین را میان دو کشور تقسیم میکند؛ موضوعی که در افغانستان همواره با حساسیت سیاسی و تاریخی همراه بوده است. پاکستان دیورند را مرز رسمی و بینالمللی خود با افغانستان میداند، اما افغانستان این مرزبندی را بهطور کامل به رسمیت نمیشناسد.
این اختلاف، مدیریت مرز را دشوارتر میکند. پاکستان در سالهای گذشته بخشهای زیادی از مرز را حصارکشی کرده و کنترل رفتوآمد را افزایش داده است؛ اقداماتی که بارها با اعتراض ساکنان مرزی و نیروهای طالبان روبهرو شده است. این مرز برای جوامع محلی، مسیر رفتوآمد خانوادگی، تجارت، دسترسی به زمینهای کشاورزی و پیوندهای قومی و اجتماعی است. در نتیجه، تشدید کنترل مرزی میتواند به نارضایتی و درگیری تازه منجر شود.
با افزایش حملات مسلحانه در پاکستان، اسلامآباد نیز به عملیات نظامی در خاک افغانستان روی آورده است. مقامهای پاکستانی این حملات را اقدامی دفاعی علیه پایگاههای گروههای مسلح میدانند. از نظر کابل اما چنین اقدامی نقض حاکمیت ملی افغانستان و حمله به مناطق مسکونی است. در اول اکتبر 2026، حملات هوایی پاکستان به مناطقی از ولایتهای کنر و هلمند، دستکم 9 کشته و 11 زخمی برجای گذاشت و ناآرامی هنوز ادامه دارد.
بنا به گزارشهای سازمان ملل، پیامدهای انسانی درگیریها به مناطق مرزی محدود نیست. کمیته کمکرسانی سازمان ملل در افغانستان اعلام کرده در سال 2026، بیش از ۱۱۰۰ مورد مرگ و جراحت غیرنظامیان در ارتباط با خشونتهای فرامرزی ثبت شده است. این آمار، گویای ابعاد انسانی بحرانی است که در روایتهای رسمی طرفین، غالبا در سایه ادعاهای نظامی قرار میگیرد. درگیریهای اواخر اکتبر نیز حاکی از آناند که آتشبسهای موقت نتوانستهاند مانع تکرار خشونت شوند.
تداوم چنین حملاتی، خطر گسترش درگیری به مناطق پرجمعیت را افزایش میدهد. حتی اگر پاکستان بتواند برخی مواضع گروههای مسلح را هدف قرار دهد، عملیات هوایی بهتنهایی قادر به ازبینبردن شبکههای محلی، انگیزههای سیاسی و زمینههای اجتماعی شکلگیری خشونت نیست. در مقابل، حملات مکرر به خاک افغانستان میتواند موضع طالبان را در برابر مذاکره سختتر کند و حمایت داخلی از پاسخ نظامی را افزایش دهد.
میانجیگریهای ناکام و رقابت منطقهای
از زمان آغاز درگیریهای گسترده، چندین کشور برای مهار بحران سعی در میانجیگری داشتهاند. قطر و ترکیه در اکتبر 2025 در برقراری آتشبس نقش داشتند و عربستان هم میزبان مذاکراتی میان دو طرف بود. چین نیز در آوریل 2026 گفتوگوهایی را در شهر ارومچی میزبانی کرد، ولی این تلاشها به توافق پایدار منجر نشدند.
مشکل اصلی این است که طرفین حتی درباره صورتمسئله نیز توافق ندارند. پاکستان خواهان سازوکاری قابل راستیآزمایی برای جلوگیری از فعالیت تیتیپی در افغانستان است. طالبان در مقابل این اتهام را رد میکند و مداخله نظامی پاکستان را نقض حاکمیت خود میداند. بدون توافق بر سر نحوه شناسایی تهدیدها، تبادل اطلاعات و نظارت بر اجرای تعهدات، هر آتشبس به وقفهای کوتاه در درگیری تبدیل خواهد شد.
در نشست هشتم «فرمت مسکو» که پلتفرمی منطقهای برای حل مناقشه افغانستان است و در تاریخ پنجم اکتبر 2026 برگزار شد، اختلاف بر سر نحوه اشاره به گروههای مسلح مانع انتشار بیانیه مشترک شد. این نشست با حضور نمایندگان کشورهای منطقه از جمله پاکستان، افغانستان، چین، هند، ایران و روسیه برگزار شد، ولی نتوانست موضع مشترکی درباره مسئله تروریسم و امنیت مرزی ایجاد کند.
روسیه نیز در هفتههای اخیر نشانههایی از تمایل به میانجیگری بروز داده است. «ضمیر کابلوف» (نماینده ویژه مسکو در امور افغانستان) اعلام کرده روسیه در صورت درخواست دو طرف، آماده کمک به روند صلح است. اما هنوز روشن نیست مسکو تا چه حد میتواند بر تصمیمات اسلامآباد و کابل تأثیر بگذارد. تجربه ناکامی میانجیگریهای پیشین نشان میدهد حضور یک قدرت منطقهای بهتنهایی برای حل اختلافی که ریشههای ژرف امنیتی و سیاسی دارد کافی نیست.
روابط افغانستان و پاکستان از رقابت دیرینه اسلامآباد و دهلینو تأثیر میپذیرد. پاکستان همواره نگران این بوده که هند با توسعه روابط با کابل، نفوذش را در همسایگی غربی پاکستان افزایش دهد. پس از بازگشت طالبان به قدرت، دهلینو با وجود تعطیلی سفارت و کاهش حضور دیپلماتیک در سالهای نخست، بهتدریج تماس با مقامهای افغانستان را از سر گرفت.
اسلامآباد هند را به حمایت از گروههای مسلح مخالف پاکستان متهم میکند و با این حال، گسترش روابط هند و طالبان، نگرانیهای امنیتی پاکستان را تشدید کرده و به این کشور انگیزه بیشتری برای اعمال فشار بر کابل داده است.
از سوی دیگر، افغانستان برای خروج از انزوای سیاسی و اقتصادی به روابط متنوع با همسایگان نیاز دارد. طالبان نمیخواهد همه مسیرهای ارتباطیاش را به پاکستان محدود کند و نزدیکی به هند، ایران، چین و روسیه میتواند بخشی از سیاست خارجی متوازنتر کابل باشد. همین تلاش برای استقلال دیپلماتیک، از منظر اسلامآباد کاهش نفوذ سنتی پاکستان در افغانستان تلقی میشود.
هزینه تداوم بحران
تداوم بحران برای هر دو کشور هزینهزاست. پاکستان با چالشهای اقتصادی، ناامنی داخلی و فشارهای سیاسی روبهروست و گسترش عملیات نظامی در مرزهای غربی میتواند منابع بیشتری از دو کشور را درگیر کند. افغانستان هم پس از سالها جنگ، با بحران اقتصادی، محدودیتهای بینالمللی و مشکلات انسانی دستوپنجه نرم میکند. بستهشدن گذرگاههای مرزی و اختلال در تجارت، فشار بر مردم عادی و اقتصاد شکننده این کشور را افزایش میدهد.
ادامه وضعیت «نه جنگ و نه صلح» و بستهماندن مسیرهای تجاری میتواند نیازهای بشردوستانه افغانستان را تشدید کند. وابستگی بخش مهمی از تجارت افغانستان به مسیرهای پاکستان، این کشور را در برابر هرگونه محدودیت مرزی آسیبپذیر کرده است. خروج از بحران به توافقی فراتر از آتشبس موقت نیاز دارد. باید سازوکاری مشترک برای بررسی حملات، تبادل اطلاعات امنیتی، تعهد قابلسنجش و تضمین احترام به حاکمیت دو کشور پدید آید. چنین توافقی بدون مشارکت بازیگران منطقهای و نظارت بیطرفانه دشوار است.
ولی در شرایط کنونی، دو کشور نشانه روشنی برای عقبنشینی از مواضع اصلی نشان ندادهاند. پاکستان خواهان ختم تهدیدهای امنیتی از خاک افغانستان است و طالبان حاضر نیست مسئولیت ناامنی داخلی پاکستان را بپذیرد یا زیر فشار حملات نظامی امتیاز بدهد. این بنبست، خطر تکرار درگیریها را زنده نگه میدارد.
اگر بحران مهار نشود، گروههای مسلح از خلأ امنیتی و بیاعتمادی میان دو دولت بهره میبرند و دامنه فعالیتشان را گسترش میدهند. بدیهی است در چنین شرایطی تنش از مرز دو کشور فراتر میرود و جنگی فرسایشی شکل میگیرد که هیچیک از دو طرف توان یا امکان پیروزی در آن را ندارد.
منبع: www.asriran.com

اختلال مایکروسافت پلیس و اطلاعات استرالیا را هم گرفتار کرد














