۶ شهر ایران در شبکه شهرهای خلاق یونسکو؛ مطالعه تبریز آغاز شد

مدیرعامل انستیتو شهرهای خلاق کشور با تشریح مفهوم شهر خلاق و ظرفیت‌های فرهنگی و اقتصادی شهرهای ایران، اظهار کرد: «شهر خلاق مفهومی است که بر پایه استفاده از هنر، فرهنگ و خلاقیت انسانی برای تولید ثروت و ایجاد چرخه اقتصادی شکل گرفته است.»

وی افزود ایده اصلی شهر خلاق که در دهه ۹۰ میلادی بنیانگذاری شد، این است که انسان بدون دست‌اندازی به منابع طبیعی، ذخایر خدادادی، انرژی و معادن، با تکیه بر هنر، اندیشه و خلاقیت خود ارزش اقتصادی ایجاد کند.

وی با بیان این‌که انسان در ذات خود موجودی خلاق است، ادامه داد: اگر مردم یک شهر یا روستا بتوانند با استفاده از هنر، مهارت و ابتکار خود کسب‌وکار ایجاد کنند، ثروت بیافرینند و چرخه اقتصادی پایداری به وجود آورند، می‌توان آن جامعه را در مسیر تبدیل شدن به یک شهر خلاق دانست.

تجربه روستای محمدآباد در اصفهان

وی برای تبیین این موضوع به تجربه روستای محمدآباد در استان اصفهان اشاره کرد و گفت: این روستا در گذشته منطقه‌ای کم‌جمعیت و بیابانی بود که حدود ۵۰۰ نفر جمعیت داشت و بسیاری از جوانان آن برای یافتن فرصت‌های شغلی به شهرهای بزرگ مهاجرت می‌کردند.

به گفته وی، در آن مقطع کدخدای روستا که نامش یوسف بود، پیشنهاد بازسازی خانه‌های بومی و کاهگلی را مطرح کرد و سپس با مراجعه به تهران و انعقاد قرارداد با آژانس‌های مسافرتی، زمینه میزبانی رایگان از گردشگران را به مدت یک سال فراهم کرد.

رحمتی افزود: این ابتکار به‌تدریج بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد و اکنون حدود ۲۰ سال از آن زمان می‌گذرد و هر هفته نزدیک به ۴۰ دستگاه اتوبوس از تهران، با حدود یک‌هزار و ۵۰۰ گردشگر، برای کویرنوردی و بازدید از این روستا راهی آن منطقه می‌شوند.

وی اظهار کرد: توسعه گردشگری در این روستا زمینه ایجاد هتل‌ها و اقامتگاه‌های بوم‌گردی را فراهم کرد و افرادی که به شهرهای دیگر مهاجرت کرده بودند، دوباره بازگشتند. حتی اهالی با پیگیری از طریق وزارت کشور، نام آن را به روستای مصر تغییر دادند و کدخدای خلاق این منطقه نیز به «یوزارسیف» شهرت پیدا کرد.

وی گفت: در این نمونه، بدون بهره‌برداری از منابع طبیعی و ذخایر خدادادی، تنها با تکیه بر فکر، ابتکار و ظرفیت‌های بومی، زمینه رونق اقتصادی یک منطقه فراهم شد. فرهنگ و هنر ساکنان هر منطقه از عناصر اصلی شکل‌گیری شهر خلاق است.

وی با اشاره به اهمیت برندسازی اظهار کرد: «ابتدا باید شاخصه‌های منحصربفرد هر منطقه شناسایی و به یک برند تبدیل شود تا زمینه جذب گردشگر فراهم آید.» پس از آن با افزایش حضور گردشگران، سرمایه‌گذاران نیز ترغیب می‌شوند و توسعه زیرساخت‌های زیربنایی، اجتماعی و فرهنگی شکل می‌گیرد. وی ادامه داد این چرخه به رونق اقتصادی، ایجاد اشتغال و تقویت اقتصاد مقاومتی منجر می‌شود.

۶ شهر ثبت‌شده ایران در یونسکو

رحمتی با اشاره به شعار یونسکو «شهرهای فردا، شهرهای خلاق هستند»، گفت حرکت به سمت شهر خلاق نه یک انتخاب بلکه ضرورتی برای حضور موثر در دنیای جدید است. یونسکو در سال ۲۰۰۴ شبکه جهانی شهرهای خلاق را راه‌اندازی کرد که در هفت حوزه از جمله موسیقی، صنایع‌دستی، رسانه، ادبیات، خوراک و غذاهای محلی و طراحی شهری فعالیت می‌کند.

وی ادامه داد: تاکنون ۶ شهر ایران در شبکه جهانی شهرهای خلاق یونسکو ثبت شده‌اند که اصفهان و بندرعباس در حوزه صنایع‌دستی، رشت و کرمانشاه در حوزه خوراک و غذاهای محلی، سنندج در حوزه موسیقی و کاشان در حوزه طراحی شهری در این فهرست قرار دارند.

وی با اشاره به تلاش‌های پیشین برای ثبت جهانی تبریز، اظهار کرد: «در سال ۱۳۹۱ پروپوزالی برای ثبت تبریز به‌عنوان نخستین شهر خلاق ایران تهیه کردیم، اما به دلایلی این موضوع به نتیجه نرسید و با وجود ثبت ۶ شهر از کشور در شبکه جهانی یونسکو، هنوز نام تبریز در این فهرست قرار نگرفته است.»

وی افزود تبریز در هر هفت حوزه مورد نظر شبکه شهرهای خلاق یونسکو ظرفیت بررسی و ثبت جهانی دارد و باید این توانمندی‌ها به‌صورت علمی شناسایی، مستندسازی و برای ارائه به مجامع بین‌المللی آماده شود.

آغاز مطالعات تبریز، مراغه و اهر

وی با اشاره به تاسیس انستیتو ملی شهر خلاق در اسفند سال ۱۳۹۱، گفت این مجموعه به‌عنوان یک موسسه علمی و پژوهشی و به‌عنوان یک نهاد غیردولتی و مردمی، پیگیری مطالعات و فرایند ثبت جهانی شهرهای خلاق ایران را بر عهده گرفته است.

وی افزود ابتدا ظرفیت‌ها و شاخص‌های هر شهر در هفت حوزه مورد مطالعه قرار می‌گیرد و پس از تعیین حوزه تخصصی، فرایند آماده‌سازی پرونده و اجرای برنامه‌های مرتبط آغاز می‌شود که حدود ۲ سال زمان می‌برد. در این مدت برنامه‌های مختلفی با مشارکت خود مردم اجرا می‌شود و پس از تکمیل پرونده، زمینه ارسال آن به یونسکو و حضور ارزیابان فراهم می‌شود.

وی با اشاره به آغاز دوباره فعالیت‌ها در تبریز پس از سال‌ها وقفه، اظهار کرد: «امروز پس از حدود ۱۵ سال، دفتر شهر خلاق در آذربایجان شرقی افتتاح می‌شود و در مرحله نخست، تبریز، مراغه و اهر به‌عنوان اولویت‌های بررسی و مطالعه شناسایی شده‌اند.»

وی گفت بر اساس مطالعات مقدماتی، تبریز در حوزه ادبیات، اهر در حوزه صنایع‌دستی و مراغه در حوزه خوراک و غذاهای محلی از ظرفیت‌های لازم برای پیگیری ثبت جهانی برخوردار هستند.

وی بیان کرد ثبت تبریز به‌عنوان شهر خلاق، اعتبار بین‌المللی برای این شهر به همراه دارد و می‌تواند با تقویت برند تبریز، زمینه معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و هنری، جذب گردشگر و سرمایه‌گذار و رونق اقتصاد محلی را فراهم کند.

مدیرعامل انستیتو شهرهای خلاق کشور تاکید کرد: برندسازی و معرفی ظرفیت‌های شهرهای ایران در ابعاد مختلف دیپلماسی اقتصادی و سیاسی اهمیت دارد و به‌خصوص در شرایط جنگی امروز می‌تواند به اصلاح نگاه جهانی به شهرهای کشور کمک کند. وی افزود ثبت جهانی شهرهای خلاق، فرصتی برای عرضه فرهنگ، هنر، ادبیات و داشته‌های بومی ایران به جهان است.

مشارکت مردم شرط تحقق شهر خلاق تبریز

فریدون نعمت‌زاده که در این نشست به‌عنوان مدیر دفتر انستیتو شهر خلاق آذربایجان شرقی معرفی شد، اظهار کرد: «ثبت جهانی تبریز به‌عنوان شهر خلاق تنها با مشارکت و همراهی مردم امکان‌پذیر است.»

وی ادامه داد در استان، علاوه بر تبریز، شهرهای دیگری نیز وجود دارند که از توانمندی‌های ارزشمندی برخوردار هستند و برخی از این ظرفیت‌ها حتی در سطح کشور کم‌نظیر است، اما نام و ویژگی‌های آن‌ها آن‌طور که باید شناخته نشده است.

وی به ظرفیت‌های اقتصادی و مهارتی زنان اشاره کرد و گفت بانوان خانه‌داری در استان حضور دارند که با شناسایی و حمایت می‌توان ظرفیت‌هایی در حد یک بازار اقتصادی ایجاد کرد.

وی اظهار کرد تلاش این مجموعه بهره‌گیری از ایده‌های خلاقانه برای معرفی زیبایی‌ها و ویژگی‌های منحصربفرد شهرهای استان به جهان است و اولویت آن ایجاد ارزش اقتصادی و برندسازی از مسیر شناسایی ظرفیت‌های شهر خلاق است.