دانشمندان کمبریج بافت آسیب‌دیده قلب را ترمیم کردند

به گزارش عصر ایران، نارسایی قلبی و آسیب‌های ناشی از حملات قلبی همواره چالشی درمان‌ناپذیر در طب مدرن به شمار می‌رفتند، اما یک دستاورد تازه ژنتیکی امیدهای نوینی برای ترمیم بافت آسیب‌دیده قلب به ارمغان آورده است. دانشمندان دانشگاه کمبریج در این پژوهش نشان داده‌اند می‌توان سلول‌های خفته قلب را که پس از دوران کودکی تقسیم سلولی خود را متوقف کرده‌اند، دوباره فعال کرد.

هم‌اکنون در سراسر جهان میلیون‌ها انسان با عارضه نارسایی قلبی زندگی می‌کنند؛ وضعیتی که در آن عضلات قلب چنان سفت یا ضعیف می‌شوند که دیگر قادر به پمپاژ موثر خون در سراسر بدن نیستند. تا پیش از این، علم پزشکی هیچ روش موثری برای بازسازی این عضلات فرسوده در دست نداشت، اما یافته‌های جدید اثبات کرده است مداخله ژنتیکی هدفمند قادر است پروتئین‌های کلیدی احیاکننده سلولی را در پستانداران دوباره فعال سازد.

سازوکار روش درمانی تجربی

سازوکار این روش درمانی تجربی از طریق تزریق کدهای ژنتیکی موقت به داخل بافت قلب عمل می‌کند. این دستورالعمل‌ها به سلول‌های قلبی آموزش می‌دهند تا تولید و فعالیت پروتئین‌های ترمیم‌کننده بافت را آغاز کنند. نتایج اولیه این آزمایش روی موش‌هایی که دچار حمله قلبی شده بودند، نشان داد ضربان قلب این موجودات قوی‌تر شد و میزان جریان خون آن‌ها تا ۱۰ درصد بهبود پیدا کرد. پژوهشگران اکنون در حال برنامه‌ریزی برای آزمایش این تکنیک بر روی پستانداران بزرگ‌تر و سپس آغاز کارآزمایی‌های بالینی انسانی هستند.

این راهکار درمانی شباهت ساختاری به نحوه عملکرد واکسن‌های مبتنی بر mRNA دارد؛ واکسن‌هایی که با ارائه دستورالعمل ساخت پروتئین‌های ویروسی، سیستم ایمنی بدن را آموزش می‌دهند. در این پژوهش، دستورالعمل‌های ژنتیکی موجب فعال‌سازی دو پروتئین کلیدی به نام‌های «مایک» (Myc) و «سایکلین تی۱» (Cyclin T1) می‌شوند؛ عواملی که مسئولیت کنترل تقسیم، تکثیر و تمایز سلولی را در پستانداران بر عهده دارند. این فرآیند سبب بیداری دوباره سلول‌های عضله قلب شده و آن‌ها را وادار می‌کند تا مجددا تقسیم شوند و شکاف‌ها و بافت‌های مرده را ترمیم کنند.

اظهارات پژوهشگر دانشگاه کمبریج

دکتر کاترین ویلسون، دانشیار دپارتمان داروشناسی و موسسه گوردون در دانشگاه کمبریج، درباره این دستاورد اعلام کرد: «این نتایج حقیقتاً هیجان‌انگیز هستند. در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای نارسایی قلبی وجود ندارد و رویکرد ابداعی ما می‌تواند به شکل بالقوه کیفیت زندگی میلیون‌ها انسان را در سراسر کره زمین ارتقا دهد. ما در این روش صرفاً به دنبال کاهش علائم ظاهری بیماری نیستیم؛ بلکه به دنبال هدایت قلب برای ترمیم و بازسازی کامل خویشتن هستیم.»

وضعیت بازسازی طبیعی سلول‌های قلب

سلول‌های عضلانی قلب انسان پس از سپری شدن دوران کودکی تقریباً قدرت بازسازی خود را از دست می‌دهند؛ به‌گونه‌ای که در ۲۵ سالگی سالانه تنها یک درصد از این سلول‌ها نوسازی می‌شوند و این میزان تا سن ۷۵ سالگی به ۰.۴۵ درصد کاهش می‌یابد. در تمام طول عمر یک انسان، کمتر از نیمی از سلول‌های اولیه عضله قلب جایگزین می‌شوند. هنگامی که یک انسان بالغ دچار سکته قلبی می‌شود، قلب ممکن است تا یک میلیارد سلول عضلانی خود، معادل ۲۵ تا ۳۳ درصد کل عضله، را از دست بدهد. از آنجا که این سلول‌های تخریب‌شده به صورت طبیعی جایگزین نمی‌شوند، بافت همبند فیبروزی یا جای زخم تشکیل می‌گردد، قدرت انقباضی قلب کاهش می‌یابد و پیامد آن نارسایی مزمن قلبی و مرگ خواهد بود.

داروها و روش‌های بالینی کنونی صرفاً بار کاری قلب را کاهش می‌دهند یا روند پیشروی نارسایی را کند می‌کنند، اما هیچ ابزاری برای جبران بافت ازدست‌رفته در اختیار ندارند.