چگونه لندن، توکیو و لسآنجلس بر آلودگی هوا غلبه کردند؟
هر سال از پاییز تا پایان زمستان چندین کلانشهر کشور با شاخصهای قرمز و بنفش و غیرحضوری شدن مدارس و ادارات مواجه میشوند؛ بحرانهایی که پیشتر در شهرهایی مانند لندن، توکیو و لسآنجلس تجربه و حل شدهاند.

گالری تصویری
۸ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، هر سال مخصوصا از پاییز تا آخر زمستان، چندین کلانشهر کشور به مرحلهای میرسند که نه از باران خبری هست و نه از باد؛ فقط اخطارهای پیدرپی، شاخصهای قرمز و بنفش و اخباری مبنی بر غیرحضوری شدن کلاسها و مشاغل اداری. نشانههای وضعیت اضطرار وارد برنامهریزی روزانه مردم شدهاند، بخشی که هیچ شهری در دنیا آن را جزئی طبیعی از زندگی نمیداند.
به گزارش عصر ایران، آسمان یکدست و شفافی که امروز در تصاویر مدرنترین پایتختهای جهان دیده میشود، آسان به دست نیامده است. در این مطلب مروری بر مسیر ۹ کلانشهر خواهد بود که تا لبه پرتگاه خفگی رفتند، اما توانستند با تغییر قواعد بازی، ورق را برگردانند؛ از فاجعه مرگبار لندن و دادگاههای ژاپن تا تخریب اتوبانها در سئول برای احیای رودخانههای مدفونشده.
مهدود بزرگ لندن و قیمتگذاری بر هوای کثیف
تا اواسط قرن بیستم، لندن نماد جهانی انقلاب صنعتی بود و دود غلیظ زغالسنگ بخشی از هویت بصری شهر به شمار میرفت. ساکنان لندن به این هوای سنگین عادت کرده بودند و آن را سوپ نخود (Pea soupers) مینامیدند. اما در دسامبر ۱۹۵۲ سرمای شدید مردم را وادار کرد شومینههایشان را با زغالسنگ بیشتری تغذیه کنند و همزمان پدیده وارونگی دمایی مانند درپوشی عظیم روی شهر قرار گرفت.
دود هزاران شومینه خانگی و دودکش کارخانهها در سطح خیابانها حبس شد و فاجعهای با نام «مهدود بزرگ» رقم خورد. برای پنج روز، غلظت دود چنان بود که سینماها تعطیل شدند و حملونقل عمومی به جز مترو از حرکت ایستاد. دولت وقت تعداد جانباختگان را حدود ۴ هزار نفر اعلام کرد، اما تحقیقات مدرن اپیدمیولوژیک تعداد واقعی قربانیان را حدود ۱۲ هزار نفر برآورد کرد و بیش از ۱۰۰ هزار نفر با ریههای آسیبدیده راهی بیمارستانها شدند. در همان چند روز، غلظت آلایندهها به سطحی رسید که امروز آن را ۱۹ برابر حد مجاز میدانند.
این فاجعه باوری عمومی را که آلودگی بهای اجتنابناپذیر پیشرفت اقتصادی است، از بین برد. در سالهای ۱۹۵۶ و ۱۹۶۸، قوانین هوای پاک تصویب شدند. دولت با ایجاد «مناطق کنترل دود» و ممنوعیت سوزاندن زغالسنگ خام، خانوارها و صنایع را مجبور کرد به سوختهای پاکتری مثل گاز و برق روی بیاورند. همچنین استانداردهای سختگیرانهتری برای کورهها وضع شد و ارتفاع دودکش کارخانهها تحت مقررات مشخص قرار گرفت.
در قرن بیستویکم، سیاستهای لندن روی هزینهدار کردن رفتار آلاینده تمرکز کرد. طرح ULEZ یا مناطقی با سطح آلایندگی فوقالعاده پایین اجرا شد؛ خودروهایی که با استانداردهای آلایندگی اروپا همخوانی ندارند، برای ورود به محدوده باید روزانه ۱۲٫۵۰ پوند بپردازند. طبق گزارش جامع سال ۲۰۲۴ شهرداری لندن، غلظت دیاکسید نیتروژن در کنار جادههای مرکز شهر ۵۴ درصد و در مناطق بیرونی ۲۱ درصد کاهش یافت. انتشار ذرات معلق (PM₂.₅) نیز در بخشهای بیرونی حدود ۳۱ درصد کمتر شد. سهم خودروهای منطبق با استانداردها از ۳۹ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۹۶٫۷ درصد در سال ۲۰۲۴ رسید.
ژاپن و لسآنجلس؛ از حکم دادگاه تا مبدل کاتالیستی
در دهه ۱۹۶۰ و در دوره رشد اقتصادی مشهور به «ایزاناگی»، صنایع ژاپن محیطزیست را نادیده گرفتند. در شهر یوکایچی، انتشار گسترده دیاکسید گوگرد و غبار صنعتی از مجتمعهای پتروشیمی و نیروگاهها، موجی از نارساییهای تنفسی شدید ایجاد کرد؛ بیماری مزمنی که بعدها «آسم یوکایچی» نامیده شد. حملات تنفسی قربانیان «وحشتناکتر از مرگ» توصیف میشد.
برخلاف لندن، تغییر در ژاپن از شکایتهای مردمی و پروندههای قضایی آغاز شد. پیروزی شاکیان در پرونده آلودگی هوای یوکایچی در سال ۱۹۷۲ نقطهعطفی تاریخی بود. این حکم شرکتها را مسئول مطلق سلامت عمومی میدانست. دولت ژاپن در سال ۱۹۷۳ «قانون جبران خسارت سلامت مرتبط با آلودگی» را تصویب کرد که اصل «آلودهکننده میپردازد» (PPP) را به واقعیت مالی تبدیل کرد؛ صنایع بر اساس میزان دودی که وارد هوا میکردند، هزینه نقدی پرداختند که صرف درمان قربانیان تأییدشده میشد. آرشیوهای بنیاد آئوزورا نشان میدهد غلظت دیاکسید گوگرد از دهه ۷۰ به بعد کاهشی چشمگیر یافت.
آلودگی لسآنجلس نه از زغالسنگ، بلکه از خودرو و جغرافیای خاص کالیفرنیا ناشی شد. این شهر در حوضهای فرورفته قرار دارد؛ سه طرف آن با رشتهکوهها بسته شده و وارونگی دما خروج آلودگی را دشوار میکند. در میانه قرن بیستم «مهدود فتوشیمیایی» آسمان را تسخیر کرد؛ مهی تند که چشمها را تحریک میکرد. در اوایل دهه ۱۹۵۰، شیمیدانی هلندی به نام دکتر آرین هاگن-اسمیت کشف کرد مقصر اصلی واکنش نور خورشید با هیدروکربنهای نسوخته و اکسیدهای نیتروژنی اگزوز میلیونها خودروی شخصی است.
بحران در دهه ۱۹۷۰ به اوج رسید. در سال ۱۹۷۴، سطح ازن به ۰٫۵۱ ppm رسید و رونالد ریگان، فرماندار وقت، از مردم خواست رانندگی را محدود کنند. «قانون هوای پاک ۱۹۷۰» تصویب شد و هیئت منابع هوایی کالیفرنیا (CARB) استانداردهای سختگیرانه تعیین کرد. سال ۱۹۷۵ نصب مبدلهای کاتالیستی روی تمام خودروهای جدید اجباری شد؛ اقدامی که حذف سرب از بنزین را به دنبال داشت. در سال ۲۰۲۰، حداکثر غلظت یکساعته ازن به ۰٫۱۸۵ ppm رسید و روزهای دارای هشدار مرحله یک به صفر کاهش یافت. لسآنجلس در میانه دهه ۲۰۲۰ برای جایگزینی کامیونهای بندری با مدلهای بدون آلایندگی اگزوز تا سال ۲۰۳۵ سرمایهگذاری میکند، در حالی که آتشسوزیهای ژانویه ۲۰۲۵ هوای بخشهایی از شهرستان را به سطح ناسالم رساند.
سنگاپور و آلمان؛ از عوارض تراکم تا آسمان آبی روهر
سنگاپور که در محاصره دریاست و فضای گسترش خیابان نداشت، با خیابان و هوا مانند کالای کمیاب رفتار کرد. در سال ۱۹۷۵ اولین طرح قیمتگذاری تراکم جهان با نام «طرح مجوز منطقه» (ALS) معرفی شد. رانندگان برای ورود به منطقه تجاری مرکزی در ساعات شلوغی پول پرداخت میکردند. حجم ترافیک ورودی تقریبا بلافاصله ۴۵ درصد سقوط کرد، تصادفات ۲۵ درصد کاهش یافت و میانگین سرعت دوبرابر شد. این سیستم بعدها به «قیمتگذاری جادهای الکترونیکی» (ERP) تبدیل شد و اکنون نسل تازه ERP 2.0 به ناوبری ماهوارهای مجهز شده است.
مهمترین ابزار سنگاپور سیستم «سهمیهبندی خودرو» (VQS) و «گواهی حق مالکیت» (COE) است. داشتن خودرو حق شهروندی نیست، بلکه امتیازی محدود است که در مزایده خریداری میشود و تنها ۱۰ سال اعتبار دارد. تنها در سال ۲۰۲۳، درآمدهای دولت از مالیات خودرو و فروش COE به بیش از ۷٫۲۶ میلیارد دلار سنگاپور رسید که بخش عمده آن صرف توسعه حملونقل عمومی میشود.
در آلمان، دره روهر (Ruhr) برای دههها مرکز صنعتی اروپا بر پایه زغالسنگ و فولاد بود. در سال ۱۹۶۱، ویلی برانت وعده سیاسی داد: «آسمان روهر باید دوباره آبی شود.» آلمان مجموعه مقررات فنی TA Luft را اجرا کرد و از استخراج و صنایع سنگین به سوی خدمات، گردشگری صنعتی و فناوریهای پاک حرکت کرد. گزارشهای موسسه ووپرال نشان میدهد سایتهای صنعتی متروکه به پارکها و فضاهای عمومی تبدیل شدند. در جنوب، شهر اشتوتگارت در فرورفتگی کاسهمانند با جریان هوای محدود و بادهای کمسرعت قرار گرفته است؛ جایی که گرما و آلایندهها معلق میمانند و «جزیره گرمایی» تشدید میشود. راهکار اشتوتگارت مهندسی شهر بر اساس قوانین طبیعت و تهیه «اطلس اقلیمی» بود.
منبع: www.asriran.com

فرصتها و چالشهای تکفرزندی از نگاه روانشناس













