پژوهش جدید: اختلال ساعت زیستی بدن با زیرگروهی از افسردگی مرتبط است

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، برخی افراد مبتلا به افسردگی بسیار بیشتر از حد معمول می‌خوابند، صبح‌ها با خستگی از خواب بیدار می‌شوند، عادت دارند شب‌ها دیر بخوابند و با تغییر فصل‌ها نوسان‌های خلقی را تجربه می‌کنند. پژوهشی تازه نشان می‌دهد که این نشانه‌ها ممکن است در قالب زیرگروهی متمایز از افسردگی قرار بگیرند که با ساعت زیستی بدن ارتباط دارد.

به گزارش عصر ایران به نقل از زومیت و لایو‌ساینس، پژوهشگران علوم اعصاب این الگو را «افسردگی شبانه‌روزی» نامیده‌اند. از مدت‌ها پیش، پژوهش‌ها اختلال در ریتم شبانه‌روزی بدن را با خطر ابتلا به اختلالات خلقی مرتبط دانسته‌اند؛ اما پژوهشگران اکنون پیشنهاد می‌کنند که این اختلال‌ها ممکن است مشخصه نوع خاصی از افسردگی باشند.

افسردگی شبانه‌روزی چیست

مفهوم افسردگی شبانه‌روزی نخستین بار در سال ۲۰۲۱ مطرح شد و پژوهشگران تخمین می‌زنند که این زیرگروه احتمالی حدود یک نفر از هر چهار فرد مبتلا به افسردگی شدید، عودکننده یا پایدار را دربر بگیرد.

امیلیانا تونینی، عصب‌شناس دانشگاه سیدنی و از نویسندگان پژوهش، می‌گوید: «افسردگی شبانه‌روزی زیرگروهی است که تعریف آن بر پایه سازوکارهای زیستی انجام می‌شود. برخلاف زیرگروه‌هایی که عمدتاً براساس نشانه‌ها تعریف می‌شوند، ویژگی اصلی اینجا اختلال در سامانه شبانه‌روزی بدن است که داروهای ضدافسردگی رایج ممکن است نتوانند به‌طور کامل برطرفش کنند.»

مطالعه روی بیش از ۱۱ هزار نفر چه نشان داد

تونینی و همکارانش داده‌های ۱۱ هزار و ۳۸۰ بزرگسال ۱۸ تا ۹۰ ساله را بررسی کردند که در مطالعه ژنتیک افسردگی استرالیا (AGDS) شرکت داشتند. این پژوهش نقش ژن‌ها و تجربه‌های زندگی را در افسردگی و واکنش به درمان بررسی می‌کند.

پژوهشگران افرادی را در گروه پیشنهادی افسردگی شبانه‌روزی قرار دادند که دست‌کم سه مورد از این شش ویژگی را داشتند: نوسان‌های خلقی فصلی، برنامه خواب دیرهنگام، جت‌لگ اجتماعی (ناهماهنگی برنامه خواب در روزهای کاری و تعطیل)، عادت به شب‌بیداری، پرخوابی و خستگی هنگام بیدارشدن.

در مجموع، ۲۶۰۴ نفر این معیارها را داشتند. این افراد در مقایسه با سایر شرکت‌کنندگان، جوان‌تر بودند و افسردگی در سن پایین‌تری در آن‌ها آغاز شده بود: حدود ۱۹ سالگی در برابر حدود ۲۳ سالگی در سایر افراد.

در این گروه، زنان سهم بیشتری داشتند. شرکت‌کنندگان همچنین پریشانی روان‌شناختی بیشتر، افکار خودکشی مکررتر و شکایت‌های جسمانی بیشتری گزارش کردند. برخی از آن‌ها در دوره‌های افسردگی افزایش وزن را تجربه کرده بودند یا نشانه‌هایی شبیه هیپومانیا داشتند؛ حالتی که با افزایش خلق و انرژی همراه است، اما شدت آن از مانیا کمتر است.

بااین‌حال، برانت هَسلر، روان‌شناس و پژوهشگر خواب در دانشگاه پیتسبرگ که در مطالعه مشارکت نداشت، هشدار می‌دهد که وجود این مجموعه نشانه‌ها لزوماً به معنای اختلال در ساعت زیستی بدن نیست. پژوهشگران الگوهای خواب را براساس گزارش خود شرکت‌کنندگان ارزیابی کردند؛ درحالی‌که این گزارش‌ها تنها همبستگی محدودی با سنجش‌های مستقیم زمان‌بندی ریتم شبانه‌روزی، مانند اندازه‌گیری ملاتونین در بزاق، دارند.

هسلر می‌گوید: «ممکن است فرد خود را شب‌زنده‌دار بداند و گزارش کند که دیر می‌خوابد، اما زمان‌بندی فیزیولوژیکی ریتم شبانه‌روزی بدنش لزوماً تأخیر چشمگیری نداشته باشد.»

پژوهشگران برای بررسی بیشتر، سراغ سرنخ‌های ژنتیکی رفتند و DNA نمونه‌های بزاق شرکت‌کنندگان را تحلیل کردند. سپس با محاسبه «امتیاز خطر چندژنی»، تأثیر مجموع هزاران گونه ژنتیکی را برای برآورد احتمال ابتلا به بیماری‌های مشخص ارزیابی کردند.

نتایج نشان داد که افراد گروه پیشنهادی افسردگی شبانه‌روزی در مقایسه با سایر شرکت‌کنندگان، از نظر ژنتیکی بیشتر مستعد ابتلا به افسردگی، اضطراب، اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی (ADHD) و اختلال دوقطبی بودند. خطر ژنتیکی بیشتر برای وزن بالاتر، مقاومت به انسولین، التهاب، بی‌خوابی و عادت به دیر خوابیدن نیز در این گروه مشاهده شد.

واکنش ضعیف‌تر به داروهای رایج

پژوهشگران تجربه پیشین شرکت‌کنندگان از مصرف داروهای ضدافسردگی را نیز بررسی کردند. افراد گروه پیشنهادی افسردگی شبانه‌روزی گزارش دادند که از داروهای رایج سود کمتری برده‌اند. این افراد همچنین عوارض جانبی بیشتری، ازجمله خواب‌آلودگی، تهوع، اضطراب و افزایش وزن، گزارش کردند.

روث بنکا، روان‌پزشک و پژوهشگر خواب در دانشکده پزشکی دانشگاه ویک فارست، می‌گوید اگر اختلال ریتم شبانه‌روزی یکی از سازوکارهای زیستی اصلی در این افراد باشد، درمان‌هایی که این اختلال را هدف نمی‌گیرند ممکن است اثربخشی کمتری داشته باشند. بااین‌حال، وی تأکید می‌کند که اختلال ساعت زیستی لزوماً تنها علت واکنش ضعیف‌تر به داروهای رایج نیست. شدت بیشتر بیماری و وجود اختلالات روان‌پزشکی دیگر نیز ممکن است در مقاومت به درمان نقش داشته باشند.

به گفته بنکا، پایش الگوهای خواب، اندازه‌گیری ریتم شبانه‌روزی و بررسی تغییرات فصلی خلق‌وخو می‌تواند به پزشکان در شناسایی زودتر افراد در معرض خطر و انتخاب درمان مناسب‌تر کمک کند. تنظیم برنامه خواب، ایجاد عادت‌های رفتاری منظم و زمان‌درمانی از رویکردهای احتمالی هستند. در زمان‌درمانی، زمان مصرف دارو یا قرارگرفتن در معرض نور را با ریتم بدن هماهنگ می‌کنند.

محدودیت‌ها و مسیر درمان شخصی‌سازی‌شده

بااین‌حال، برای نتیجه‌گیری قطعی درباره درمان‌های احتمالی، به کارآزمایی‌های بالینی نیاز است. یافته‌ها همچنین باید در جمعیت‌های گسترده‌تر تأیید شوند؛ زیرا پژوهش حاضر فقط یک گروه از شرکت‌کنندگان استرالیایی را بررسی کرده و تحلیل ژنتیکی فقط شامل افراد دارای تبار اروپایی بوده است. تونینی در پایان می‌گوید: «پژوهش گامی مهم به‌سوی رویکردی شخصی‌سازی‌شده‌تر در درمان است.»

مقاله در مجله The British Journal of Psychiatry منتشر شده است.

مقاله جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین توصیه‌های پزشکی نیست. افرادی که با نشانه‌های افسردگی یا افکار خودکشی مواجه هستند، باید برای ارزیابی و دریافت کمک حرفه‌ای به متخصص سلامت روان یا خدمات فوریتی خود مراجعه کنند.