ادبیات فاطمی نیازمند روایتهایی فراتر از سوگواری است
حمیدرضا سهیلی، نویسنده و منتقد ادبی، با اشاره به جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س) در ادبیات معاصر گفت ایشان را نباید تنها در وفات و شهادت خلاصه کرد و ادبیات دینی باید زمینه شناخت عمیقتر را فراهم کند.
به گزارش ایسنا، حمیدرضا سهیلی با اشاره به جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س) در ادبیات معاصر و چگونگی بازنمایی شخصیت ایشان در آثار شاعران و نویسندگان، اظهار کرد: «حضرت زهرا(س) شخصیتی با ابعاد بسیار گسترده دارند و نباید ایشان را تنها در وفات و شهادت خلاصه کرد.» به گفته وی، اگر آثار ادبی صرفا به سوگواری و بیان مصائب ایشان بپردازند، بخش عمدهای از وجود و ویژگیهای شخصیتی ایشان نادیده گرفته میشود.
وی ادامه داد روایتهای دینی اگر تنها در احساسات شعاری و مناسبتمحور محدود بمانند، نمیتوانند ارتباط واقعی و عمیقی با مخاطب امروز، بهویژه نسل جوان، برقرار کنند. به گفته سهیلی، ادبیات دینی زمانی میتواند اثرگذار باشد که از سطح بیان احساسات فراتر برود و زمینه شناخت و درک عمیقتر شخصیتهای دینی را فراهم کند.
این نویسنده با بیان اینکه شخصیت حضرت زهرا(س) تنها به بعد معنوی و عاطفی محدود نمیشود، اضافه کرد زندگی روزمره، نقشهای اجتماعی، رفتارهای انسانی و ایستادگی فکری ایشان، همگی ظرفیتهایی هستند که میتوانند در آثار ادبی مورد توجه قرار گیرند. به گفته وی، حضرت زهرا(س) در کنار جایگاه معنوی خود، در زندگی خانوادگی و اجتماعی نیز الگویی قابل تأمل ارائه میدهند.
حرکت از سوگواری محض به بازآفرینی انسانمحور
سهیلی بیان کرد: «ادبیات باید از سوگواری محض به سمت بازآفرینی انسانمحور حرکت کند.» منظور از این رویکرد آن است که نویسنده به جای تکرار توصیفها و عبارتهای آشنا، به سراغ ابعاد چندلایه زندگی حضرت زهرا(س) برود و تصویری زنده و قابل درک ارائه دهد. وی تاکید کرد تنها در این صورت میتوان از کلیشههای رایج فاصله گرفت و شخصیتی واقعی، چندبعدی و ماندگار را معرفی کرد.
وی درباره چگونگی بازآفرینی ادبی شخصیت حضرت فاطمه(س) خاطرنشان کرد نویسنده امروز اگر بخواهد ایشان را برای مخاطب معاصر زنده و باورپذیر کند، باید در شیوه روایت تجدیدنظر کند. به گفته سهیلی، یکی از نخستین گامها، فاصله گرفتن از سوگ صرف و حرکت از مرثیهسرایی به سمت روایت لحظههای تصمیم، مسئولیت و کشمکشهای انسانی است.
این نویسنده ادامه داد به جای صحبت همیشگی درباره ویژگیهای کلی شخصیت حضرت، میتوان به موقعیتهایی پرداخت که ایشان در آنها تصمیم میگرفتند و مسئولیتهای مختلفی را بر عهده داشتند. به گفته وی، گاهی حتی سکوتها و موقعیتهایی که در روایت مستقیم کمتر به آنها توجه شده است، ظرفیت بیشتری برای انتقال معنا دارند.
جزئیات حسی و تغییر زاویه دید
سهیلی با تاکید بر اهمیت توجه به جزئیات در نگارش آثار ادبی آیینی، اضافه کرد یکی دیگر از راههای فاصله گرفتن از کلیشهها، جایگزین کردن جزئیات حسی و روزمره به جای صفتهای انتزاعی است. وی گفت به جای سخن گفتن تنها از مفاهیمی مانند عصمت و ایثار، میتوان به دستهای خسته از کار، نگاه نگران به مردم و رفتار حضرت با فرزندان توجه کرد.
وی بیان کرد وقتی شخصیتهای مقدس تنها از طریق مجموعهای از صفتهای کلی معرفی میشوند، ممکن است مخاطب نتواند ارتباط ملموسی با آنها برقرار کند، اما زمانی که زندگی و رفتارهای روزمره آنها در متن روایت قرار میگیرد، امکان درک بهتر ویژگیهای انسانی فراهم میشود.
این نویسنده تغییر زاویه دید را از دیگر راهکارهای نوآوری دانست و افزود نویسندگان میتوانند روایت را از زبان یک کودک همسایه، یک تاجر غیرمسلمان یا حتی یک زائر غریبه پیش ببرند. به گفته سهیلی، در این شیوه عظمت شخصیت ایشان نه از طریق توصیف مستقیم، بلکه از دل مشاهده رفتارها و تجربه انسانی دیگران آشکار میشود.
طرح پرسش و توجه به بُعد اجتماعی و فکری
وی با اشاره به ضرورت تغییر ساختار روایت ادامه داد نویسنده باید به جای ارائه پاسخهای آماده، زمینه طرح پرسش و اندیشه را فراهم کند. برای مثال، پرسش «اگر حضرت زهرا(س) امروز حضور داشتند، چه میکردند؟» میتواند مخاطب را به تأمل درباره نسبت میان سیره ایشان و مسائل زندگی امروز دعوت کند.
این نویسنده اضافه کرد چنین پرسشهایی میتوانند حضرت زهرا(س) را از شخصیتی صرفا تاریخی که تنها در مناسبتهای مذهبی درباره ایشان سخن گفته میشود، به شخصیتی تبدیل کنند که اندیشه و سیرهاش همچنان قابل گفتوگو و تأمل است.
سهیلی بر ضرورت پرداختن به بُعد اجتماعی و فکری شخصیت حضرت فاطمه(س) تاکید کرد و گفت خطبه فدکیه یکی از ظرفیتهای مهم برای بازآفرینی ادبی شخصیت ایشان است. به گفته وی، این خطبه تنها یک سند تاریخی نیست، بلکه تصویری از زنی کنشگر در عرصه دفاع فکری از حق را نشان میدهد.
پژوهش و شناخت منابع معتبر
این نویسنده با اشاره به اهمیت پژوهش خاطرنشان کرد پیش از نوشتن درباره حضرت فاطمه(س)، لازم است نویسندگان سیره ایشان را از منابع معتبر بشناسند. سهیلی گفت نمیتوان بدون شناخت کافی از زندگی و اندیشه یک شخصیت، اثری ماندگار درباره او خلق کرد و باید از تکیه صرف بر شنیدههای مجالس که گاهی با غلو و کلیشه همراه هستند، پرهیز کرد.
وی ادامه داد شناخت درست منابع تاریخی و دینی به نویسنده کمک میکند میان واقعیتهای مستند و برداشتهای شخصی تفاوت قائل شود. وی با تاکید بر اینکه ادبیات آیینی برای ارتباط با نسل جدید نیازمند نگاه تازه و پژوهشمحور است، اضافه کرد هدف از نوآوری فاصله گرفتن از جایگاه و شأن معنوی ایشان نیست.
این نویسنده تصریح کرد تنها با شناخت درست سیره حضرت زهرا(س)، توجه به ابعاد فکری، اجتماعی و انسانی ایشان و فاصله گرفتن از روایتهای کلیشهای میتوان آثاری خلق کرد که علاوه بر حفظ جایگاه معنوی این شخصیت، برای مخاطب امروز نیز واقعی، باورپذیر و ماندگار باشند.
منبع: www.isna.ir
قنات قصبه گناباد؛ شاهکار ۲۵۰۰ ساله انتقال آب بدون پمپ






