سه تناقض در پرونده گرانی لبنیات و افزایش نرخ شیر خام
انجمن صنایع لبنی اعلام کرد نرخ هر کیلوگرم شیر خام استاندارد در دامداری با توافق کارگروه تنظیم بازار وزارت جهاد کشاورزی ۶۸ هزار تومان تعیین شده است؛ این نرخ یک هفته پس از ابلاغ کتبی مصوبه لازمالاجرا خواهد بود. این افزایش در حالی است که قیمت محصولات لبنی پیش از مصوبه رسمی بالا رفته و گزارشها از تناقضهای قیمتگذاری خبر میدهند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از تابناک، براساس اعلام انجمن صنایع لبنی، قیمت هر کیلوگرم شیر خام کیفی استاندارد در دامداری با توافق کارگروه تنظیم بازار وزارت جهاد کشاورزی ۶۸ هزار تومان تعیین شد و این نرخ یک هفته پس از ابلاغ کتبی مصوبه برای دامداریها و کارخانههای لبنی لازمالاجرا خواهد بود. قیمت قبلی شیر خام کیلویی ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان بود و رقم جدید ۷,۵۰۰ تومان یا حدود ۱۲.۴ درصد بیشتر است. اما مسئله اصلی این است که این مصوبه نه آغاز گرانی است و نه پایان آن؛ بلکه مهر تأییدی بر افزایشی است که ماهها پیش در بازار اتفاق افتاده است.
افزایش ۱۲.۴ درصدی شاید در نگاه اول اصلاح معقول به نظر برسد، اما زمانی معنادار میشود که دیگر اعداد مرتبط با آن کنار هم گذاشته شوند. نرخ رسمی شیر خام از خرداد تا آبان ۱۴۰۵ برابر ۶۰,۵۰۰ تومان بود و نرخ جدید مصوب ۲۷ آبان ۱۴۰۵ به ۶۸,۰۰۰ تومان رسید. در همین حال، قیمت شیر پرچرب بطری یکلیتری در شهریور ۱۴۰۵ برابر ۱۶۰,۰۰۰ تومان بود و در آبان ۱۴۰۵ به ۲۰۷,۹۰۰ تومان رسید. بنابراین قیمت محصول نهایی دو و نیم برابر بیشتر از قیمت مواد اولیهاش رشد کرده است و این رشد پیش از ابلاغ رسمی مصوبه رخ داده است؛ موضوعی که کل منطق قیمتگذاری مبتنی بر بهای تمامشده را زیر سؤال میبرد.
مرور روند تصمیمگیری از خرداد تا آبان
اگر روند تصمیمگیری درباره قیمت شیر از خرداد ماه امسال مرور شود، تصویری از یک بازار آشفته بیرون میآید که نشان میدهد قیمت محصول نهایی پیش از مصوبه بالا رفته و حالا مصوبه تنها آن را قانونی میکند.
- ۱۹ خرداد ۱۴۰۵: نرخ شیر خام درب کارخانه ۶۰,۵۰۰ تومان مصوب شد و چهار قلم لبنیات تنظیمبازاری با همان مبنا قیمتگذاری شدند.
- ۴ مهر ۱۴۰۵: متوسط قیمت هر کیلوگرم شیر خام ۶۰,۵۰۰ تومان اعلام شد.
- ۳ آبان ۱۴۰۵: رئیس انجمن صنفی گاوداران از «توافق» با انجمن صنایع لبنی برای نرخ ۶۸ هزار تومان درب دامداری و ۷۰ هزار تومان درب کارخانه خبر داد — بدون هیچ مصوبه رسمی.
- ۱۳ آبان ۱۴۰۵: مدیرعامل اتحادیه تعاونیهای لبنی رسماً اعلام کرد که «هرگونه افزایش قیمت شیر خام و محصولات لبنی غیرقانونی است» و مبنای محاسبه همان ۶۰,۵۰۰ تومان است.
- ۱۴ تا ۱۸ آبان ۱۴۰۵: گزارشها از افزایش قیمت لبنیات در بازار و حتی رقم کارشناسی ۷۰,۸۰۰ تومان برای شیر خام خبر دادند؛ در حالی که هیچ نرخی رسماً ابلاغ نشده بود.
- ۲۷ آبان ۱۴۰۵: کارگروه تنظیم بازار، همان ۶۸ هزار تومانی را که سه هفته پیش در رسانهها «توافق» نامیده شده بود، رسمی کرد.
تناقض اول: از «غیرقانونی» تا «مصوب»
اولین تناقض این است که در ۱۳ آبان کارگروه تنظیم بازار رسماً اعلام کرد هیچ افزایشی وجود ندارد و هر افزایشی غیرقانونی است، اما در ۲۷ آبان همان کارگروه افزایش ۱۲.۴ درصدی را تصویب کرد. پرسش این است که بین این دو تاریخ چه اتفاقی افتاد یا چه داده اقتصادی جدیدی وارد شد که لزوم افزایش قیمت احساس شد. اگر مبنای افزایش، نرخ ارز و هزینه نهادههای دامی است، این متغیرها در ۱۳ آبان هم وجود داشت.
چانهزنی دو تشکل و غیبت مصرفکننده
مساله دوم این است که نرخ شیر خام حاصل چانهزنی دو تشکل صنفی، یعنی انجمن گاوداران به عنوان فروشنده و انجمن صنایع لبنی به عنوان خریدار، است و کارگروه تنظیم بازار در این ساختار بیشتر نقش ثبتکننده توافق را دارد تا نقش تنظیمگر مستقل. در این معامله طرف سوم، یعنی مصرفکننده، همیشه غایب است و هیچکس در آن جلسه نمایندگی سفره خانوار را بر عهده ندارد. بنابراین وقتی دو طرف مذاکره هر دو از افزایش قیمت پایه منتفع میشوند، منطقی است که نتیجه همیشه افزایش قیمت باشد. ضمن اینکه تاریخچه مصوبات نشان میدهد نرخ شیر خام یکطرفه به سمت صعودی همواره حرکت میکند، حتی وقتی نرخ ارز و نهادهها کاهشی باشد، اما قیمت پایه پایین نیامده است.
ضعف نظارت و تفکیک مسئولیتها
اما وزارت جهاد کشاورزی مدتهاست ابزار نظارتی ندارد و صرفاً مجوز میدهد؛ این وزارتخانه نه سازوکار رصد قیمت در سطح خردهفروشی دارد، نه توان بازرسی روزانه، نه ضمانت اجرایی برای برخورد با گرانفروشی. همچنین گرچه وزارت جهاد قیمت شیر خام را تنظیم میکند، محصول نهایی مانند لبنیات تحت نظارت سازمان حمایت و ستاد تنظیم بازار است که ظاهراً در سمت تولیدکنندگان ایستاده است.
در مجموع، این گزارش سه تناقض را برجسته میکند: افزایش قیمت محصول پیش از مصوبه، تغییر موضع کارگروه تنظیم بازار در فاصله دو هفته و ساختار چانهزنی که در آن مصرفکننده نمایندهای ندارد.
منبع: tabnak.ir

قانون دانشبنیان و حمایت از تولید فناورانه





