کتاب «زن؛ پوشش و پردهنشینی»؛ اجتهادی درباره زن و عقلانیت
کتاب «زن؛ پوشش و پردهنشینی» نوشته محمد سروش محلاتی در یادداشتی از دکتر علیرضا معینی از مهمترین تأملات فقهی معاصر درباره زن، حجاب و نسبت دین با زندگی اجتماعی معرفی شده است.

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، کتاب «زن؛ پوشش و پردهنشینی» نوشته محمد سروش محلاتی اثری دانسته شده که ارزش آن تنها در طرح دوباره مسئله حجاب نیست، بلکه در شیوه طرح مسئله، نوع پرسشگری، گستره نگاه و بازخوانی برخی عادتهای فقهی و اجتماعی است. این اثر خواننده را از پرسش «زن چگونه بپوشد؟» به پرسشهای بنیادیتر میبرد: جایگاه زن در جامعه، مسئولیت مردان در پاسداشت حرمت و امنیت زنان، حدود تبدیل تکلیف شرعی به الزام قانونی و نسبت دین با قالبهای اجتماعی گذشته.
به گزارش عصر ایران، نویسنده این یادداشت دکتر علیرضا معینی است که مسئله زن را در متن زندگی واقعی جامعه ایرانی میبیند؛ جامعهای با دگرگونیهای فرهنگی، اقتصادی، آموزشی و ارتباطی که مناسبات زن و مرد را دگرگون کرده است. از این منظر، سخن گفتن از حجاب بدون سخن گفتن از کرامت زن، حق حضور اجتماعی، اشتغال، استقلال اقتصادی، امنیت، خانواده و تحولات نسل جدید، سخنی ناتمام خواهد بود.
حجاب، مسئولیت دوسویه و کرامت زن
یکی از امتیازهای بنیادین کتاب، تفکیک میان ساحتهای گوناگون مسئله حجاب دانسته شده است. در این نگاه، حجاب نه صرفاً دستور پوششی و نه فقط موضوع صدور فتواست، بلکه با اخلاق، امنیت، کرامت انسانی و مسئولیت اجتماعی پیوند دارد.
در تقریر مؤلف، به نکتهای قرآنی اشاره میشود: قرآن در خطاب به زنان درباره پوشش با لحنی همراه با رفق و مدارا سخن میگوید، اما هنگام سخن از مردان مزاحم و بیماردل، زبان هشدار و تهدید شدت مییابد. در آیات ۳۲ و ۵۹ سوره احزاب، زنان به متانت در گفتار و رعایت پوشش دعوت میشوند و مردانی که در پی آزار زناناند بهشدت مورد تهدید قرار میگیرند. پرسش کتاب این است که چگونه بار اصلی تکلیف بر دوش زنان قرار گیرد، اما مردان دارای نگاه آزارگر و رفتار مزاحمتآمیز از بازخواست متناسب برخوردار نباشند.
از پوشش تا حضور اجتماعی و پردهنشینی
بحث حجاب در این کتاب از مسئله پوشش فراتر میرود و به پرسش خانهنشینی و پردهنشینی زنان میرسد: آیا توصیههای دینی درباره عفاف به معنای محدود کردن حضور زن در عرصه عمومی است و آیا میان حفظ حریم و حذف از اجتماع ملازمهای وجود دارد.
در این بخش به حضور زنان در دانشگاه، مدرسه، بیمارستان، کارخانه، اداره، رسانه و بازار و نقش مشارکت اقتصادی آنان در تأمین هزینههای زندگی و تولید ثروت اشاره میشود. طرح مباحث «خانهنشینی زنان در روایات» و «قرآن و پردهنشینی زنان» مجال بازاندیشی در برداشتهای محدودکننده دانسته شده است.
حکم شرعی، حکومت و ارشاد
کتاب در شش بخش اصلی «ماهیت حجاب»، «حجاب، مسئلهای فقهی ـ اخلاقی است»، «حجاب و عقلانیت»، «قلمرو حجاب»، «حجاب و حکومت» و «حجاب و ارشاد» تنظیم شده است. یکی از ظریفترین امتیازهای آن، تفاوت گذاشتن میان حکم شرعی، مسئولیت اخلاقی، توصیه تربیتی و الزام قانونی است. هر امر شرعی لزوماً با همان صورت قابلیت تبدیل به قانون حکومتی را ندارد و گذار از فقه به قانون نیازمند استدلالی مستقل است.
در بحث امنیت اخلاقی نیز این پرسش مطرح میشود که آیا هر مسئله اخلاقی موضوع مداخله پلیسی است و آیا میتوان با نام امنیت میان بدپوششی و بیعفتی خلط کرد. در بخش حجاب و ارشاد نیز آمده است که امر به معروف و نهی از منکر اگر از دانش، خیرخواهی، شناخت مخاطب و رعایت حرمت انسان جدا شود، ممکن است به ضد خویش بدل گردد. عنوان «جامعه منکرزده؛ منکری به نام نهی از منکر» نشان میدهد که مؤلف ابزارهای ظاهراً مقدس را از نقد اخلاقی معاف نمیداند.
در عین حال یادآوری میشود که مؤلف در بحث «پوشش سر و گردن؛ جواز یا وجوب؟» میان پوشش در حال نماز و پوشش اجتماعی در برابر نامحرم تفکیک میکند و درباره وجوب پوشش سر و گردن در برابر نامحرم موضعی فقهی و مستدل دارد، بنابراین نقد او بر اجبار حکومتی به معنای انکار اصل حکم فقهی پوشش سر و گردن دانسته نشده است. به مباحثی چون فتوای مقدس اردبیلی، دیدگاه سید ضیاء مرتضوی، قلمرو پوشش، استثناهای فقهی و نسبت عرف و حکم شرعی نیز اشاره شده است. گفتارهای سروش محلاتی درباره حضرت فاطمه زهرا(س)، بهویژه اعتراض آن حضرت به تضییع حق، نیز تصویری از زنی اهل اندیشه، داوری و اعتراض ترسیم میکند.
منبع: www.asriran.com

کتابخانهها باید کانون مشارکت فرهنگی و بروز خلاقیتها باشد






