روستاهای کرمان در انتظار کتابخانه سیار؛ عدالت فرهنگی کجاست؟
در حالی که ۱۳۵ کتابخانه عمومی و ۱۶۵ نقطه ارائه خدمات کتابخانهای در استان کرمان فعال است، ۱۵ روستای سیرجان در انتظار کتابخانه سیار هستند و برخی واحدهای سیار در کرمان، جیرفت و بردسیر هنوز به مرحله خدمترسانی نرسیدهاند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از تابناک، دسترسی به کتاب همچنان برای بخشی از جمعیت روستایی استان کرمان با محدودیت روبهروست. در حالی که ۱۳۵ کتابخانه عمومی و ۱۶۵ نقطه ارائه خدمات کتابخانهای در استان فعال است، ۱۵ روستای سیرجان در انتظار راهاندازی کتابخانه سیار هستند و در شهرستانهای کرمان، جیرفت و بردسیر نیز برخی واحدهای سیار هنوز به مرحله خدمترسانی نرسیدهاند؛ موضوعی که ضرورت شفافسازی درباره پوشش واقعی مناطق روستایی و زمان بهرهبرداری از این امکانات را مطرح میکند.
پراکندگی جمعیت و فاصله روستاها از مراکز شهری، دسترسی به خدمات کتابخانهای را در استان پهناور کرمان دشوار کرده است. در چنین شرایطی، کتابخانه سیار میتواند بخشی از خلأ نبود کتابخانه ثابت را جبران کند؛ البته به شرط آنکه خدمات آن مستمر و بر اساس برنامه زمانی مشخص ارائه شود.
وضعیت کتابخانههای سیار در چهار شهرستان
به گزارش تابناک، بر اساس اظهارات «احمد وفایی»، مدیرکل کتابخانههای عمومی استان کرمان، ۱۵ روستای سیرجان در برنامه پوشش یک کتابخانه سیار قرار دارند. این موضوع نشان میدهد بخشی از جمعیت روستایی این شهرستان همچنان برای دسترسی به منابع مطالعاتی به راهاندازی این واحد وابسته است.
با این حال، زمان آغاز فعالیت کتابخانه سیار و تعداد دفعات مراجعه آن به هر روستا مشخص نیست؛ در حالی که صرف پیشبینی یک خودرو، به معنای دسترسی مستمر ساکنان روستاها به کتاب نیست.
طبق گزارش عملکرد ارائهشده از سوی مدیرکل کتابخانههای عمومی استان، چهار وسیله نقلیه برای توسعه خدمات کتابخانهای در شهرستانهای کرمان، سیرجان، جیرفت و بردسیر در نظر گرفته شده است؛ اما وضعیت این واحدها یکسان نیست.
در سیرجان، یک کتابخانه سیار برای پوشش ۱۵ روستا پیشبینی شده است. در شهرستان کرمان نیز قرار است یک کامیونت چهار تنی پس از تبدیل به کتابخانه سیار، به روستاهای اطراف کرمان، شهرک صنعتی، اللهآباد، چترود، هوتک و سرآسیاب خدمات ارائه کند.
در جیرفت، تأمین وسیله نقلیه برای راهاندازی کتابخانه سیار در جریان است و در بردسیر نیز وسیله مورد نیاز تهیه شده، اما آمادهسازی آن برای آغاز فعالیت باقی مانده است.
این وضعیت نشان میدهد میان اختصاص خودرو، تجهیز آن و آغاز خدمترسانی فاصله وجود دارد. آنچه برای ساکنان مناطق هدف اهمیت دارد، زمان دقیق بهرهبرداری و برنامه منظم مراجعه این کتابخانههاست؛ موضوعی که هنوز نیازمند شفافسازی است.
آمار کتابخانهها بدون تفکیک شهری و روستایی
بر اساس آمارهای اعلامشده از سوی ادارهکل کتابخانههای عمومی استان کرمان، ۱۳۵ کتابخانه عمومی در استان فعال است و خدمات کتابخانهای در ۱۶۵ نقطه ارائه میشود.
این ارقام از گستردگی شبکه کتابخانههای عمومی حکایت دارد، اما بهتنهایی نمیتواند نشان دهد چه میزان از جمعیت استان، بهویژه در مناطق روستایی و کمبرخوردار، امکان استفاده از این خدمات را دارند.
برای ارزیابی دقیقتر وضعیت دسترسی، باید مشخص شود چه تعداد روستا فاقد کتابخانه ثابت هستند، چند روستا از طریق کتابخانههای سیار پوشش داده میشوند و چه میزان از جمعیت روستایی همچنان خارج از محدوده خدمات کتابخانهای قرار دارند.
در واقع، تعداد کتابخانهها زمانی میتواند شاخص مناسبی برای سنجش عدالت فرهنگی باشد که موقعیت جغرافیایی مراکز، جمعیت تحت پوشش و میزان دسترسی مناطق دورافتاده نیز مشخص شود.
امانت کتاب و سهم نامشخص روستاها
آمار عملکرد یکساله ادارهکل کتابخانههای عمومی استان که در برنامههای هفته کتاب ارائه شده، نشان میدهد طی یک سال گذشته بیش از یک میلیون جلد کتاب به امانت رفته و یک میلیون و ۶۰۰ هزار مراجعه به کتابخانهها ثبت شده است.
همچنین به گفته مدیرکل کتابخانههای عمومی استان، طرح «پیک کتاب» در ۵۴ کتابخانه اجرا میشود و طی یک سال گذشته ۳۱ هزار جلد کتاب از این طریق به متقاضیان و مراکز مختلف رسیده است.
این آمارها از ظرفیت شبکه کتابخانههای عمومی حکایت دارد، اما سهم مناطق روستایی از این خدمات همچنان روشن نیست. مشخص نیست چه تعداد از کتابهای امانترفته یا منابع توزیعشده از طریق پیک کتاب به روستاهای فاقد کتابخانه رسیده است.
بدون تفکیک آمار خدمات شهری و روستایی، نمیتوان ارزیابی دقیقی از میزان موفقیت برنامهها در کاهش فاصله دسترسی به منابع مطالعاتی داشت.
در بخش دیگری از آمارهای ارائهشده در هفته کتاب اعلام شده است که ۱۰۲ کتابخانه عمومی استان دارای بخش کودک هستند و بیش از ۳۰۰ هزار جلد کتاب کودک در این بخشها نگهداری میشود.
این ظرفیت در شرایطی اهمیت دارد که دسترسی کودکان به کتاب در سالهای نخست زندگی، نقش مهمی در شکلگیری عادت مطالعه دارد؛ اما وجود بخش کودک در کتابخانههای عمومی لزوماً به معنای دسترسی کودکان روستایی به این منابع نیست.
برای کودکانی که در روستاهای فاقد کتابخانه زندگی میکنند، کتابخانه سیار میتواند یکی از معدود مسیرهای دسترسی به کتابهای متناسب با سن آنها باشد. بنابراین، برنامه حرکت این واحدها باید بهگونهای تنظیم شود که کودکان و نوجوانان مناطق دورافتاده نیز سهم مشخصی از خدمات کتابخانهای داشته باشند.
انتظار برای شفافسازی زمانبندی خدمات
گسترش کتابخانههای عمومی، افزایش منابع مطالعاتی و اجرای طرحهایی مانند پیک کتاب، اقداماتی قابل سنجش در توسعه خدمات فرهنگی هستند؛ اما میزان موفقیت این برنامهها را باید با دسترسی واقعی مردم در نقاط مختلف استان ارزیابی کرد.
در استانی با وسعت جغرافیایی کرمان، عدالت فرهنگی زمانی معنا پیدا میکند که محل زندگی افراد، بهویژه ساکنان روستاهای دورافتاده، مانعی برای دسترسی به کتاب نباشد.
از این منظر، انتظار میرود ادارهکل کتابخانههای عمومی استان درباره تعداد دقیق روستاهای فاقد کتابخانه، جمعیت تحت پوشش خدمات سیار، زمان بهرهبرداری از خودروهای پیشبینیشده و جدول زمانبندی مراجعه به روستاها اطلاعرسانی کند.
همچنین انتشار آمار تفکیکی امانت کتاب و اجرای طرح پیک کتاب در مناطق شهری و روستایی میتواند تصویر روشنتری از میزان تحقق عدالت فرهنگی در استان ارائه دهد.
هفته کتاب فرصتی برای مرور عملکرد کتابخانههای عمومی و برنامههای ترویج مطالعه است؛ اما در کرمان، مسئله اصلی فقط تعداد کتابخانهها و جلدهای امانترفته نیست، بلکه باید مشخص شود چه تعداد از مردم استان همچنان برای دسترسی به یک کتابخانه یا دریافت یک کتاب، چشمانتظار رسیدن خدمات فرهنگی به محل زندگی خود هستند.
منبع: tabnak.ir

مدیرکل ارشاد فارس: ترویج کتابخوانی از ساخت کتابخانه ضروریتر است





