هیئت ایرانی در تاجگذاری نیکلای دوم؛ عکسی از ۱۸۹۶ مسکو
تصویری کمتر شناختهشده، هیئت ایرانی حاضر در مراسم تاجگذاری نیکلای دوم، امپراتور روسیه، در ۲۶ مه ۱۸۹۶ میلادی در مسکو را نشان میدهد که در آن شاهزادگان قاجار و رجال سیاسی ایران حضور داشتند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از تابناک، در یکی از عکسهای کمتر شناختهشده تاریخ دیپلماسی ایران، ده مرد با لباسهای رسمی و تشریفاتی نظامی در برابر دوربین عکاس ایستاده و نشستهاند. شمشیرهای آویخته، سردوشیها و نشانهای نظامی و آرایش رسمی اعضا، فضای یک مأموریت سلطنتی در اواخر قرن نوزدهم را نشان میدهد.
به گزارش تابناک، این تصویر متعلق به هیئت ایرانی حاضر در مراسم تاجگذاری نیکلای دوم، امپراتور روسیه است؛ مراسمی که در ۲۶ مه ۱۸۹۶ میلادی در مسکو برگزار شد. در این عکس، شاهزادگان قاجار و شماری از رجال و مأموران سیاسی ایران دیده میشوند که برای حضور در یکی از مهمترین مناسبتهای سلطنتی اروپا به روسیه سفر کرده بودند. این عکس سندی از مناسبات سیاسی ایران و روسیه در دورهای است که امپراتوری تزاری نفوذ خود را در ایران گسترش میداد.
افراد حاضر در عکس چه کسانی هستند؟
مشخصات این تصویر در مجموعه سلطنتی بریتانیا، Royal Collection Trust، با عنوان «نمایندگان ایران در مراسم تاجگذاری نیکلای دوم» نگهداری میشود و برای افراد حاضر در تصویر مشخصات جداگانه ارائه شده است.
بر اساس اطلاعات این آرشیو، در ردیف ایستاده از سمت چپ میرعلیقلیخان، سرهنگ بلگارد (Colonel Belgard)، شاهزاده حاجی امانالله میرزا و میرزا حسنخان و در ردیف نشسته از سمت چپ محمدابراهیمخان، ژنرال گلنیشچف کوتوزوف (Golenistcheff-Koutousoff)، شاهزاده محمدمیرزا امیرتومان، شاهزاده عباسمیرزا ملکآرا و میرزا رضاخان، سفیر ایران، معرفی شدهاند.
حضور سرهنگ بلگارد و ژنرال گلنیشچف کوتوزوف در میان اسامی نشان میدهد که دستکم بخشی از افراد حاضر در قاب به ساختار نظامی و تشریفاتی روسیه تعلق داشتهاند. بنابراین عنوان عکس معرف هیئت ایرانی است، اما لزوما به این معنا نیست که تکتک افراد حاضر تابعیت ایرانی داشتهاند. همچنین نام برخی افراد در منابع انگلیسی با املای متفاوت ثبت شده است.
عباسمیرزا ملکآرا؛ از تبعید تا دربار تزار
شاید جالبترین چهره این عکس عباسمیرزا ملکآرا باشد. او فرزند محمدشاه قاجار و برادر ناتنی ناصرالدینشاه بود. محمدشاه لقب نایبالسلطنه را به او داده بود، اما با به سلطنت رسیدن ناصرالدینشاه، او به بغداد فرستاده شد و نزدیک به ۲۷ سال از عمر خود را در تبعید گذراند. بعدها به ایران بازگشت و لقب ملکآرا گرفت و مناصبی مانند حکومت زنجان و قزوین و وزارت تجارت را تجربه کرد.
او در خاطرات خود با عنوان «شرح حال عباسمیرزا ملکآرا» بخشهایی از وقایع دربار ناصرالدینشاه را ثبت کرده است؛ کتابی که به کوشش عبدالحسین نوایی منتشر شده است. او در ۱۸۹۶ به همراه پسرش محمدمیرزا به روسیه رفت و در یک سند آرشیوی بریتانیایی مربوط به رجال ایران تصریح شده که محمدمیرزا پدرش ملکآرا را در سفر تاجگذاری تزار همراهی کرده است. عباسمیرزا ملکآرا در ۱۸۹۷ درگذشت؛ یعنی کمتر از یک سال پس از سفر به روسیه.
ارفعالدوله؛ دیپلماتی آشنا به روسیه
چهره مهم دیگر عکس میرزا رضاخان ارفعالدوله است. او در سال ۱۸۹۵ به مقام وزیرمختاری ایران در دربار روسیه منصوب شده بود و پیش از آن در دستگاه دیپلماسی ایران در تفلیس و سنپترزبورگ فعالیت داشت و به دلیل آشنایی با زبان روسی و مناسبات سیاسی قفقاز از مأموران باتجربه محسوب میشد.
درباره زندگی او کتاب «Memories of a Bygone Age: Qajar Persia and Imperial Russia ۱۸۵۳–۱۹۰۲» بر اساس خاطراتش تدوین شده که اطلاعاتی درباره دربار ناصرالدینشاه، سفرهای اروپایی شاه و ساختار دیپلماسی قاجار ارائه میکند. ارفعالدوله در سال ۱۹۰۰ به دربار عثمانی منتقل شد.
تاجگذاری نیکلای دوم در سایه ترور در تهران
نیکلای دوم در سال ۱۸۹۴ پس از مرگ پدرش الکساندر سوم به سلطنت رسید و آخرین امپراتور روسیه از خاندان رومانوف بود. مراسم رسمی تاجگذاری او و همسرش الکساندرا فیودورونا در ۱۴ مه ۱۸۹۶ بر اساس تقویم ژولیانی روسیه برگزار شد که برابر با ۲۶ مه در تقویم میلادی است. در آرشیو سلطنتی بریتانیا مجموعهای از تصاویر هیئتهای خارجی از جمله ایران، بریتانیا، آلمان، اتریشـمجارستان، دانمارک و یونان نگهداری میشود. نسخه موجود از عکس ایران یک فتوگراور متعلق به سال ۱۸۹۹ است که از روی عکس اصلی سال ۱۸۹۶ تهیه شده و عکاس آن ناشناس معرفی شده است.
زمان حضور هیئت ایرانی با ترور ناصرالدینشاه در اول مه ۱۸۹۶ در حرم حضرت عبدالعظیم در شهرری به دست میرزا رضا کرمانی همزمان بود. امینالسلطان، صدراعظم وقت، خبر مرگ شاه را برای مدتی پنهان نگه داشت تا مقدمات انتقال قدرت به مظفرالدینمیرزا فراهم شود. دانشنامه ایرانیکا توضیح میدهد که پس از قتل ناصرالدینشاه، نیروی قزاق تحت فرماندهی کلنل کوسوگوفسکی در حفظ نظم نقش داشت. مظفرالدینشاه سرانجام در ۸ ژوئن ۱۸۹۶ در تهران به سلطنت رسید.
مراسم تاجگذاری نیکلای دوم با فاجعه خودینکا همراه شد؛ جایی که جمعیت عظیمی برای دریافت هدایای یادبود گرد آمده بودند و در جریان هجوم جمعیت شمار زیادی زیر دستوپا ماندند. آمار رسمی از مرگ ۱۳۸۹ نفر حکایت داشت. نیکلای دوم در سالهای بعد با شکست در جنگ با ژاپن، انقلاب ۱۹۰۵، جنگ جهانی اول و انقلاب ۱۹۱۷ روبهرو شد، از سلطنت کنارهگیری کرد و در سال ۱۹۱۸ به همراه خانوادهاش کشته شد.
منبع: tabnak.ir

ترامپ: برای تصمیمگیری درباره ایران عجله ندارم





