نگاهی به آیندهنگری حضرت زهرا (س) و امیرالمومنین (ع)
محمد سروش محلاتی در سخنانی با اشاره به آیندهنگری حضرت زهرا (س) و امیرالمومنین (ع) گفت کنار گذاشتن حق، جامعه را به سوی استبداد فراگیر و سلب حقوق عمومی میبرد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، محمد سروش محلاتی با پیشبینی سلطه حاکمان ستمگر، تضعیف حقوق اقتصادی مردم و از بین رفتن همبستگی اجتماعی گفت کنار گذاشتن حق و مشروعیت بخشیدن به زور و فشار، صرفا به یک جابهجایی سیاسی محدود نمیشود بلکه میتواند جامعه را در مسیری قرار دهد که سرانجام آن استبداد فراگیر و سلب حقوق عمومی است.
متن سخنرانی محمد سروش محلاتی که به گزارش ایسنا به نقل از شفقنا منتشر شده، به شرح زیر است:
پس از وفات رسول اکرم (ص) در فاصلهای بسیار کوتاه، حضرت فاطمه زهرا (س) به شهادت رسیدند. درباره حوادثی که مقارن با رحلت پیامبر اکرم (ص) اتفاق افتاد، دو پرسش اساسی مطرح است.
دو پرسش درباره حوادث پس از رحلت پیامبر (ص)
پرسش نخست درباره ماهیت این حوادث است؛ پس از وفات پیامبر اکرم، چه اتفاقاتی در جامعه اسلامی رخ داد. پرسش دوم این است که آثار و نتایج آن حوادث چه بود و چه پیامدهایی به دنبال داشت. نخستین کسی که به این مسئله توجه کرد و دریافت این حوادث به کجا خواهد انجامید، حضرت فاطمه زهرا (س) بود. نگاه غالب مردم معطوف به این بود که امروز چه اتفاقی افتاده است، اما نگاه حضرت زهرا (س) از امروز عبور میکرد و متوجه این نکته بود که فردا چه حوادثی در پیش خواهد بود.
بسیاری این رخدادها را حوادثی کوچک میشمردند و تصور میکردند نهایت اتفاق این است که علی بن ابیطالب (ع) با آنکه شایستهترین فرد برای خلافت است، کنار گذاشته شده و شخص دیگری زمام امور را به دست گرفته است. قرآن کریم پیشتر به این احتمال اشاره کرده بود: «أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَیٰ أَعْقَابِکُمْ». از حضرت زهرا (س) دو سخنرانی نسبتا مفصل نقل شده است؛ یکی خطبهای که در مسجد ایراد کردند و مربوط به روزهای نخست پس از رحلت پیامبر است و دیگری سخنانی که در منزل، در دیدار با زنانی بیان فرمودند که برای عیادت ایشان آمده بودند.
خبر از آینده تاریک و سیاه
در آن ملاقات، زنان از حضرت فاطمه (س) پرسیدند حال شما چگونه است. حضرت بهجای سخن از وضعیت جسمی خود، به بازگو کردن وقایع و پیامدهای آن پرداختند و به آینده اشاره کردند و فرمودند: «أَبْشِرُوا بِسَیْفٍ صارِمٍ وَسَطْوَهِ مُعْتَدٍ غاشِمٍ، وَبِهَرَجٍ شامِلٍ وَاسْتِبْدادٍ مِنَ الظّالِمینَ، یَدَعُ فَیْئَکُمْ زَهیداً وَجَمْعَکُمْ حَصیداً؛ فَیا حَسْرَتا لَکُمْ وَأَنّیٰ بِکُمْ؟»
حضرت میخواستند بگویند مسئله صرفا این نیست که علی بن ابیطالب را کنار زدهاند و شخص دیگری جای او را گرفته است، بلکه در آینده دیکتاتوری خونآشام و ستمگر بر جامعه مسلط خواهد شد و هرجومرج و ستم جامعه را فرا خواهد گرفت. در تاریخ، کسی سراغ نیست که بلافاصله پس از وفات رسول اکرم چنین آیندهای را پیشبینی کرده باشد و آن پیشبینیها عینا در دورههای بعد تحقق یافته باشد. البته امیرالمومنین علی (ع) نیز پیشبینیهایی دارند که در نهجالبلاغه نقل شده است، اما بسیاری از آنها مربوط به سالهای بعد و پس از استمرار حوادث است. در طول بیستوپنج سال، خلفای نخست و دوم و سوم روی کار آمدند و انحرافات یکی پس از دیگری خود را نشان داد.
دو گونه آیندهنگری و ضرورت آن
پیشبینی آینده گونههای مختلفی دارد. گاهی اولیای الهی بر اساس ارتباطی غیبی از حوادث آینده خبر میدهند. برای مثال، امیرالمومنین علی (ع) هنگام حرکت برای جنگ نهروان فرمودند در این جنگ پیروز میشویم؛ از خوارج ده نفر جان سالم به در نمیبرند و از سپاهیان ما نیز بیش از ده نفر کشته نخواهند شد. نوع دیگر پیشبینی، بر اساس تحلیل علل و عوامل حوادث است. برای نمونه، امیرالمومنین (ع) در نهجالبلاغه درباره سرنوشت یاران خود در برابر سپاهیان شام و معاویه سخن گفتهاند.
بسیاری از خطبههای نهجالبلاغه مربوط به دوران حکومت پنجساله امیرالمومنین است. حضرت در نهجالبلاغه درباره جنگ صفین به یاران خود وعده پیروزی ندادند، بلکه فرمودند شما در معرض شکست هستید. حضرت برای این سخن دلیل آوردند و فرمودند: «اجْتِماعُهُمْ عَلیٰ باطِلِهِمْ وَتَفَرُّقُکُمْ عَنْ حَقِّکُمْ». حضرت همچنین فرمودند: «صَلاحُهُمْ فی بِلادِهِمْ وَفَسادُکُمْ فی بِلادِکُمْ». در خطبه ۹۸ نهجالبلاغه نیز حضرت درباره وضعیتی سخن گفتند که در آن حاکمان حرامها را حلال میکنند و ظلم فراگیر میشود و کار مردم به جایی میرسد که یاری خواستن یکی از دیگری مانند یاری خواستن برده از مولای خود خواهد بود.
سروش محلاتی همچنین با اشاره به ضرورت شناخت علل و عوامل تحولات اجتماعی و سیاسی، تاکید کرد که آیندهنگری صرفا پیشگویی حوادث نیست، بلکه شناخت پیامدهای طبیعی تصمیمها و رفتارهای امروز است؛ چراکه جامعهای که آینده را نبیند، زمانی متوجه خطر خواهد شد که فرصت چارهاندیشی را از دست داده است. امیرالمومنین هنگامی که از وضع نامطلوب جامعه شکایت میکنند، میفرمایند: «إِنّا قَدْ أَصْبَحْنا فی دَهْرٍ عَنُودٍ» و از جامعهای انتقاد میکنند که آینده را پیشبینی نمیکند تا آنکه حادثه بر سر آن فرود آید: «و لا نتخوف قارعه حتی تحل بنا». محور اصلی هشدار حضرت زهرا (س) شکلگیری نظامی فاسد و ستمگر بود که بر همه مردم ظلم روا خواهد داشت؛ ظلمی که سرانجام به خونریزی گسترده میانجامد.
منبع: www.isna.ir

موزهها پلی میان علم و جامعه هستند/ مقابله با جهل میراثی






