مراقبت از نوزادان نارس؛ از انآیسییو تا حمایت پس از ترخیص
همزمان با روز جهانی نوزاد نارس در ۱۷ نوامبر، مادری از تجربه بستری دوقلوهای نارسش در بخش مراقبتهای ویژه و یک فوقتخصص نوزادان از ضرورت مراقبت بارداری و پیگیری پس از ترخیص میگویند.

گالری تصویری
۴ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، روز جهانی نوزاد نارس که هر سال ۱۷ نوامبر گرامی داشته میشود، یادآور نیازهای ویژه نوزادانی است که پیش از کامل شدن دوره بارداری متولد میشوند؛ نوزادانی که ممکن است برای تنفس، تغذیه و حفظ دمای بدن به مراقبتهای تخصصی نیاز داشته باشند و پس از ترخیص نیز باید با برنامهای منظم از نظر رشد، بینایی، شنوایی و تکامل بررسی شوند. این روز همچنین فرصتی است تا تجربه خانوادهها، بهویژه مادرانی که دوره بستری نوزادشان در بخش مراقبتهای ویژه را پشت سر گذاشتهاند، شنیده شود.
برای مادری که نوزادش زودتر از موعد متولد شده، روزهای نخست میتواند با ترس و پرسشهای بیپاسخ همراه باشد: نوزاد تا چه زمانی در بخش مراقبتهای ویژه میماند؟ وضعیت جسمی او چگونه خواهد بود؟
تجربه مادر دوقلوهای نارس
مهنوش، مادر ۳۶ ساله دوقلوهای نارس، تجربه خود را با همین نگرانیها آغاز میکند؛ نگرانیهایی که به گفته او با بستری شدن فرزندانش در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان، یا همان انآیسییو، پررنگتر شد. او میگوید: «اولین احساسم ترس بود؛ اینکه فرزندانم باید در انآیسییو بستری شوند و مشخص نیست چه مدت باید آنجا بمانند. نگران سختیهایی بودم که قرار بود نوزادانم بکشند.»
به گفته او، دوران بستری فقط با نگرانی درباره وضعیت جسمی کودک همراه نیست و فشار روحی و جسمی مراقبت نیز میتواند برای مادر دشوار باشد؛ مادری که باید هم نگران فرزندش باشد و هم با نیازهای جسمی خود پس از زایمان کنار بیاید، درحالیکه ممکن است به اندازه کافی از سوی خانواده و اطرافیان حمایت نشود. او اضافه میکند دوران بستری از نظر روحی دشوار است و مادر که خود به استراحت نیاز دارد، باید از سوی خانواده و اطرافیان حمایت شود، اما گاهی این حمایت وجود ندارد و مادر ناچار است کارها را بهتنهایی انجام دهد.
بستری نوزاد در بخش مراقبتهای ویژه معمولاً به معنای حضور مداوم مادر در کنار او نیست، اما در عمل مادر بخش بزرگی از روزهای این دوره را در رفتوآمد میان خانه و بیمارستان، پیگیری وضعیت نوزاد و تلاش برای تأمین نیازهای او میگذراند. این مادر میگوید خانوادهاش تا حد توان کمک کردهاند، با این حال بخش عمده سختیها بر دوش مادر بوده است: «خانوادهام در حد توان کمک میکنند، اما بیشترین سختی روی مادر است؛ چون باید تنها در انآیسییو باشد.» او در عین حال از خدمات درمانیای که دریافت کرده رضایت دارد و میگوید هزینههای خدمات بیمارستانی و بهداشتی خانواده را با چالش جدی روبهرو نکرده و بیمارستانی که فرزندانش در آن بستری بودند از نظر تخصص و حمایت، خدمات مناسبی ارائه میداد.
این مادر خطاب به خانوادههایی که در شرایط مشابه قرار میگیرند، میگوید: «کاملاً قابل درک است که نگران باشید و استرس داشته باشید؛ چون وضعیت نوزادتان برایتان مهم است. اما باید امید و صبوری زیادی داشته باشید. این روزها میگذرد و شیرینیها میماند.» او معتقد است آغاز دشوار زندگی با نوزاد نارس ممکن است نگاه والدین به فرزندپروری را تغییر دهد؛ تجربهای که گرچه پرتنش است، اما میتواند پیوند عاطفی خانواده با کودک را عمیقتر کند. او همچنین میگوید: «انتظار داریم جامعه نگاهش را به نوزادان نارس عوض کند. گاهی پس از یک سال هم با نوزادی که زودتر از موعد به دنیا آمده، متفاوت برخورد میشود و تبعیض وجود دارد. در کنار مسئولان، مادران نوزادان نارس هم باید از حمایت طبیعی و اجتماعی برخوردار باشند.» او تأکید میکند حمایت نباید به زمان بستری محدود بماند و پس از ترخیص نیز ادامه پیدا کند.
نارس بودن؛ از تعریف تا پیامدها
دکتر جواد حکیمالهی، متخصص بیماریهای کودکان و فوقتخصص نوزادان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی قم، درباره تعریف نوزاد نارس میگوید نوزاد نارس به نوزادی گفته میشود که پیش از موعد معمول و مورد انتظار به دنیا آمده باشد. به گفته او، نوزادانی که با سن بارداری کمتر از ۳۷ هفته متولد میشوند، نارس محسوب میشوند؛ درحالیکه دوره ترم یا رسیده بودن نوزاد از ۳۷ هفته کامل تا پایان ۴۱ هفتگی در نظر گرفته میشود.
این پزشک توضیح میدهد همه نوزادان نارس وضعیت یکسانی ندارند و ممکن است نوزادی در هفته ۳۶ بارداری متولد شود و نوزاد دیگری در هفته ۲۸؛ میان این دو، از نظر میزان نارس بودن و احتمال بروز عوارض تفاوت قابل توجهی وجود دارد و به طور کلی، هرچه سن بارداری هنگام تولد کمتر باشد، احتمال بروز عوارض و شدت مخاطرات نیز بیشتر میشود. وی عفونتها را یکی از مخاطرات مهم میداند، زیرا دستگاه ایمنی این نوزادان هنوز بهطور کامل رشد نکرده است. خونریزیها نیز از دیگر عوارضی است که ممکن است در برخی از نوزادان نارس رخ دهد و نیازمند مراقبت و بررسی پزشکی باشد.
به گفته حکیمالهی، بخشی از مشکلات احتمالی به دوره پس از نوزادی محدود نمیشود و بررسیها نشان داده است که برخی پیامدها، از جمله بیشفعالی، در گروههایی از افرادی که بهصورت نارس متولد شدهاند، ممکن است بیشتر از جمعیت عمومی مشاهده شود؛ با این حال، پیامدها برای همه یکسان نیستند و وضعیت هر کودک به میزان نارس بودن، شرایط سلامت او و مراقبتهای دریافتی بستگی دارد.
پیشگیری از زایمان زودرس از مراقبتهای پیش از تولد آغاز میشود. حکیمالهی تأکید میکند مراقبت مستمر مادر باردار زیر نظر پزشک و رعایت توصیههای ارائهشده از سوی مراکز بهداشتی، در پیشگیری یا کاهش برخی خطرها نقش مهمی دارد. وی ابتلا به بعضی عفونتها را از عواملی میداند که ممکن است زمینه زایمان زودرس را فراهم کند و میگوید کنترل نکردن مناسب فشار خون یا قند خون نیز میتواند خطر را افزایش دهد و گاهی فعالیت بدنی بیش از حد توصیهشده، بهویژه در ماههای پایانی بارداری و متناسب نبودن فعالیت با شرایط مادر، نیز ممکن است در بروز زایمان زودهنگام مؤثر باشد. او میگوید: «شاهکلید، مراقبت کامل است؛ هم مادر باید نکات لازم را رعایت کند و هم توصیههای پزشک و مراکز مراقبت سلامت را جدی بگیرد.» به گفته او، مادر باردار باید بهطور مستمر تحت نظر باشد تا وضعیت مادر و جنین پیگیری شود و در صورت مشاهده عوامل خطر، اقدامات لازم زودتر انجام گیرد.
مراقبت پس از ترخیص و ارتباط عاطفی
نیازهای نوزاد نارس در بخش مراقبتهای ویژه بر اساس وضعیت او متفاوت است. حکیمالهی میگوید بسیاری از این نوزادان برای تنفس به حمایت دستگاهی نیاز دارند و باید از نظر تغذیه نیز با دقت مراقبت شوند و در برخی موارد، با توجه به شرایط نوزاد، تغذیه ابتدا از راه وریدی انجام میشود و سپس بهتدریج تغذیه با شیر مادر آغاز میشود؛ شیری که به گفته این متخصص، باید در اولویت قرار گیرد. محافظت از نوزاد در برابر عفونت، آسیبهای پوستی و مشکلات احتمالی مربوط به سیستم عصبی و تکاملی، از دیگر محورهای مراقبت در این بخش است و این مراقبتها در مراکز درمانی قم نیز انجام میشود.
اما ترخیص از بیمارستان به معنای پایان پیگیریهای پزشکی نیست. نوزاد نارس پس از بازگشت به خانه باید از نظر تغذیه و وزنگیری بهطور منظم ارزیابی شود و خانواده باید توصیههای مربوط به نوع و حجم تغذیه را رعایت کند. بررسی سلامت چشم نیز از پیگیریهای مهم پس از تولد است، زیرا شبکیه چشم نوزادان نارس ممکن است در برابر اکسیژنی که دریافت میکنند آسیبپذیر باشد و لازم است این نوزادان در چند نوبت معاینه شوند. برخلاف نوزادان رسیده که معمولاً غربالگری تیروئید برای آنان در یک نوبت انجام میشود، نوزادان نارس ممکن است به چند نوبت بررسی هورمون تیروئید نیاز داشته باشند. ارزیابی سلامت قلب در درمانگاه قلب کودکان نیز باید در فواصل تعیینشده انجام شود و چنانچه احتمال خونریزی مغزی وجود داشته باشد، ممکن است انجام سونوگرافی مغز، حتی پس از ترخیص، ضرورت پیدا کند. برخی نوزادان برای بررسی دقیقتر، در دوره شیرخوارگی یا در سنین بعد به مراکز ارزیابی تکامل ارجاع میشوند.
حکیمالهی مهمترین حمایت از نوزاد نارس را همراهی پدر و مادر، بهویژه مادر، میداند و میگوید هرچه مادر بیشتر در کنار نوزاد باشد، حتی هنگام بستری، این حضور میتواند در روند بهبود او اثرگذار باشد. او از خانوادهها میخواهد در صورت فراهم بودن شرایط و با رعایت دستورالعملهای درمانی، با نوزاد تماس پوستی برقرار کنند و او را لمس کنند؛ ارتباطی که تنها به آرامش نوزاد محدود نیست و میتواند در روند درمان جسمی و تکامل سیستم عصبی او نیز اثر داشته باشد، البته چگونگی و زمان آن باید با هماهنگی کادر درمان انجام شود.
بانک شیر مادر از دیگر ظرفیتهایی است که میتواند به تغذیه نوزادان نارس کمک کند، بهخصوص زمانی که مادر نوزاد شیر کافی ندارد. حکیمالهی میگوید در بیمارستان کودکان خیرین سلامت نکوییـفوقانی قم، مادرانی که شیر اضافه دارند میتوانند آن را در اختیار بانک شیر قرار دهند و شیر اهدایی پس از فرایندهای مربوط به پاستوریزه شدن، عفونتزدایی و بررسیهای لازم، در اختیار نوزادانی قرار میگیرد که به آن نیاز دارند. او با تأکید بر اهمیت شیر مادر اضافه میکند شیر مادر در سلامت نوزادان نارس بسیار مؤثر است و با شیر خشک تفاوت قابل توجهی دارد. با وجود ارائه بسیاری از خدمات در مراکز استان، بعضی نوزادان که به لیزردرمانی برای مشکلات چشمی نیاز دارند، به مرکز فارابی تهران اعزام میشوند و او ابراز امیدواری میکند با پیگیریهای بیشتر، امکان ارائه این خدمت نیز در قم فراهم شود تا خانوادهها ناچار به سفر و ارجاع به تهران نباشند.
روز جهانی نوزاد نارس، به گزارش ایسنا، در کنار تأکید بر پیشگیری و درمان، یادآور این نکته است که مراقبت از نوزاد به دیوارهای بیمارستان محدود نمیشود و پیگیریهای پس از ترخیص، دسترسی به خدمات تخصصی، تغذیه مناسب، تماس والدین با نوزاد و حمایت از مادر، همگی در کنار یکدیگر میتوانند مسیر رشد کودک را هموارتر کنند.
منبع: www.isna.ir

تنهایی؛ چالش پنهان سالمندان و ضرورت توجه به سلامت اجتماعی










