نقشه جنجالی تقسیم جهان میان آمریکا، روسیه و چین
الکساندر دوگین در آستانه نشست دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ در شنژن نقشهای را بازنشر کرد که جهان را به سه حوزه نفوذ آمریکا، روسیه و چین تقسیم میکند و ایران را در محدوده روسیه قرار میدهد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از دنیای اقتصاد، انتشار نقشهای که جهان را میان سه قدرت آمریکا، روسیه و چین تقسیم میکند، بار دیگر بحث درباره آینده نظم جهانی و سرنوشت کشورهای مستقل در رقابت قدرتهای بزرگ را داغ کرده است. به گزارش دنیای اقتصاد، در این تصویر، ایران نیز در محدوده حوزه نفوذ روسیه قرار گرفته؛ تصویری که اگرچه صرفاً یک نقشه اینترنتی و فاقد هرگونه اعتبار سیاسی و حقوقی است، اما این پرسش را پیش میکشد که آیا در نظم جهانی مورد نظر قدرتهای بزرگ، جایی برای استقلال و نقشآفرینی کشورهایی مانند ایران باقی میماند؟
الکساندر دوگین، نظریهپرداز اوراسیایی روسیه، این نقشه را در آستانه نشست دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ در شنژن بازنشر کرده است. نقشهای که یادآور نظریههای قدیمی تقسیم جهان به حوزههای نفوذ است؛ ایدهای که جورج اورول نیز در رمان مشهور «۱۹۸۴» با ترسیم جهانی متشکل از سه ابرقدرت به تصویر کشیده بود.
فلوریان لویی، تحلیلگر فرانسوی، در مقالهای در نشریه «لو گراند کنتینان» به همین موضوع پرداخته است.
جزئیات نقشه سهقطبی
فلوریان لویی در نشریه فرانسوی Le Grand Continent نوشت: الکساندر دوگین، ایدئولوگ اوراسیایی روسیه، روز ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ نقشهای از جهان را در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد و مدعی شد آن را در اینترنت پیدا کرده است. او در توضیح انگلیسی همراه این تصویر، آن را سندی بهموقع در آستانه «اجلاس جهان سهقطبی» توصیف کرد؛ اشارهای به دیداری که روز پنجشنبه ۱۹ نوامبر، در حاشیه اجلاس اپک در شنژن، میان ولادیمیر پوتین، شی جینپینگ و دونالد ترامپ در حال برگزاری است.
این نقشه که با هوش مصنوعی تولید شده، جهان را به سه حوزه نفوذ تقسیم کرده است. در این تصویر، آمریکا بر قاره آمریکا، گرینلند و ژاپن تسلط دارد؛ روسیه علاوه بر قلمرو خود، اروپا، آفریقا و خاورمیانه را در اختیار گرفته و چین نیز بر سراسر جنوب آسیا نفوذ دارد. خطاهای تصویری نقشه، از جمله مشخص شدن بخشهایی از خاک روسیه با دو رنگ قرمز و آبی، احتمال تولید آن با هوش مصنوعی را تقویت میکند. عنوان نقشه نیز به زبان پرتغالی نوشته شده است.
تصور تقسیم جهان میان شمار محدودی از قدرتهای بزرگ، یکی از نظریههای شناختهشده ژئوپلیتیک در قرن بیستم است. این ایده طی دهههای گذشته بارها با شکلهای مختلف مطرح شده و تنها تعداد قدرتها و هویت کشورهایی که قرار است جهان را میان خود تقسیم کنند، متناسب با شرایط سیاسی و دیدگاه نظریهپردازان تغییر کرده است.
ریشه نظری تقسیم جهان
ریشه نظری این طرحها را باید در اندیشه دو چهره محوری جریان انقلاب محافظهکار آلمان جستوجو کرد: کارل اشمیت، حقوقدان و نظریهپرداز سیاسی، و کارل هاوسهوفر، نظریهپرداز و مروج ژئوپلیتیک.
هر دو با جهانشمولگرایی مخالف بودند و معتقد بودند برای جلوگیری از سلطه یک قدرت بر سراسر جهان، باید کره زمین میان چند قدرت بزرگ تقسیم شود؛ قدرتهایی که هر یک بر قلمروی بهاندازه کافی گسترده حکومت کنند تا بتوانند نیازهای اقتصادی خود را تأمین کنند، به خودکفایی برسند و در کنار یکدیگر به همزیستی مسالمتآمیز ادامه دهند.
هر دو نظریهپرداز به دکترین مونرو استناد میکردند؛ دکترینی که در سال ۱۸۲۳ از سوی جیمز مونرو، رئیسجمهوری وقت آمریکا، مطرح شد و در سال ۱۹۰۴ با رویکرد تئودور روزولت گسترش یافت. اساس این دکترین آن بود که یک قدرت بزرگ میتواند فراتر از مرزهای سرزمینی خود، حوزه نفوذ انحصاری و گستردهای داشته باشد؛ در مورد آمریکا، این حوزه نفوذ عملاً سراسر قاره آمریکا را دربرمیگرفت.
اشمیت و هاوسهوفر میخواستند همین الگو را به دیگر مناطق جهان تعمیم دهند؛ به این معنا که هر منطقه تحت سلطه انحصاری یک قدرت بزرگ قرار بگیرد. در این میان، آلمان نیز باید از امتیاز داشتن حوزه نفوذ اختصاصی خود در بخشهایی از اروپا و آفریقا برخوردار میشد.
از نگاه کارل اشمیت، صلح جهانی از طریق تقسیم جهان به چند «فضای بزرگ» (Grossraum) تضمین میشد؛ فضاهایی که هر یک تحت سلطه انحصاری یک قدرت بزرگ قرار داشتند. کارل هاوسهوفر در مقابل، اصطلاح «فضای حیاتی» (Lebensraum) را ترجیح میداد و بر ضروری بودن مناطق پیرامونی برای رشد، شکوفایی و امنیت قدرتهای بزرگ تأکید میکرد.
تعداد این حوزههای نفوذ و مرزهای جغرافیایی آنها در طول زمان تغییر میکرد. این بیثباتی تا حد زیادی از فراز و نشیبهای دیپلماسی آلمان در فاصله دو جنگ جهانی ناشی میشد. برای مثال، پیمان آلمان و شوروی امکان شکلگیری یک حوزه نفوذ گسترده تحت سلطه روسیه را مطرح کرد؛ اما این احتمال در ژوئن ۱۹۴۱، زمانی که دو کشور وارد جنگ شدند، از میان رفت.
در اندیشه هاوسهوفر، طرح بازترسیم نقشه جهان از مطالعه دیدگاههای ریچارد نیکلاس گراف فون کودنهوف-کالِرگی، از مدافعان وحدت اروپا، نیز تأثیر پذیرفته بود. نقشهای که کارل هاوسهوفر در کتاب «ژئوپلیتیک ایدههای پان» در سال ۱۹۳۱ منتشر کرد، جهان را به پنج قطب قدرت تقسیم کرده بود: پاناروپا با قلمرویی گسترده در آفریقا، پانآمریکا، امپراتوری بریتانیا، روسیه و شرق آسیا.
هاوسهوفر با تأثیر از نظریه هالفورد مکیندر، جغرافیدان بریتانیایی، از یکپارچگی اوراسیا تحت سلطه آلمان دفاع میکرد. هدف او شکلگیری یک «بلوک قارهای» اوراسیایی بود که بتواند در برابر قدرتهای دریامحور آنگلوساکسون ایستادگی کند. از این منظر، اندیشه او به نظریههای الکساندر دوگین شباهت پیدا میکند که از تحکیم اوراسیا تحت رهبری روسیه سخن میگوید. هدف اصلی این طرح، تضعیف ایالات متحده از طریق قطع ارتباط واشنگتن با متحدان آمریکا در اروپای غربی و شرق آسیاست.
نقشه تبلیغاتی آلمان به زبان انگلیسی که در ۱۰ آوریل ۱۹۴۱ در نشریه Facts in Review منتشر شد، جهان را به چهار حوزه نفوذ تقسیم کرده بود: قاره آمریکا تحت سلطه ایالات متحده، اورآفریقا تحت سلطه آلمان، جنوب آسیا تحت سلطه ژاپن و قلمروی چین و روسیه.
از برنهام تا اورول
نظریههای آلمانی درباره تقسیم جهان خیلی زود در میان شماری از اندیشمندان آمریکایی نیز طرفدارانی پیدا کردند. یکی از آنها جیمز برنهام، نظریهپرداز آمریکایی و تروتسکیست سابق، بود. او در کتاب «انقلاب مدیریتی» (The Managerial Revolution) که در سال ۱۹۴۱ منتشر شد، از ضرورت بازآرایی نقشه سیاسی جهان دفاع کرد.
برنهام معتقد بود کاهش چشمگیر شمار دولتهای مستقل میتواند کارآمدی سیاسی و اقتصادی کشورهای باقیمانده را افزایش دهد و وجود شمار زیادی از دولتهای مستقل با نیازهای اقتصادی و اجتماعی جهان مدرن سازگار نیست. او بر این باور بود که دولت مدرن برای اداره مؤثر خود باید بر یک فضای اقتصادی یکپارچه و گسترده تسلط داشته باشد.
او در کتاب خود مینویسد: «دولتهای مستقل متعدد جای خود را به شمار محدودی از کشورهای بزرگ یا ابرکشورها خواهند داد که جهان را میان خود تقسیم میکنند. برخی از کشورهایی که عملاً از میان میروند، ممکن است در ظاهر به حیات خود ادامه دهند؛ آنها بهعنوان واحدهای اداری حفظ میشوند، اما حاکمیتشان را از دست میدهند. تنها همین چند ابرکشور از حاکمیت واقعی برخوردار خواهند بود. نمیتوان از پیش تعداد این ابرکشورها را مشخص کرد؛ با این حال، مسیر کلی این تحول و نتیجه نهایی آن تا حد زیادی روشن است. صنایع پیشرفته در سه منطقه، و فقط سه منطقه، از جهان متمرکز شدهاند: ایالات متحده، بهویژه مناطق شمالشرق و شمالمرکز این کشور؛ اروپا، بهخصوص بخشهای شمالی و مرکزی آن شامل آلمان، هلند، بلژیک، شمال فرانسه و انگلستان؛ و جزایر ژاپن به همراه بخشهایی از شرق چین. نقشه اقتصادی جهان بهروشنی نشان میدهد که نظام سیاسی آینده احتمالاً از سه ابرکشور اصلی تشکیل خواهد شد که هر یک بر یکی از این سه منطقه صنعتی پیشرفته تکیه دارند.»
این پیشبینی از چشم جورج اورول دور نماند. او در سال ۱۹۴۶ در نقدی بر کتاب برنهام، ایده اصلی او را مورد توجه قرار داد و چند سال بعد، در رمان مشهور «۱۹۸۴» که در سال ۱۹۴۹ منتشر شد، جهانی را به تصویر کشید که میان سه ابرقدرت تقسیم شده است: اقیانوسیه، اوراسیا و شرقآسیا.
خیالپردازیهای نقشهمحور الکساندر دوگین سابقهای طولانی در تاریخ اندیشه ژئوپلیتیک دارند و با تصویر مطلوب او از نظم جهانی نیز همخوان هستند؛ جهانی که در آن اوراسیای تحت سلطه روسیه، در کنار چین، یکی از قطبهای اصلی قدرت باشد. با این حال، در شرایطی که قرار است نشست سهجانبه شنژن برگزار شود، این خیالپردازیها بیش از هر چیز به تقویت این توهم در میان روسها کمک میکنند که کشورشان همچنان یک ابرقدرت جهانی و همتراز با چین و ایالات متحده است.
طنز تلخ ماجرا آنجاست که یک نظریهپرداز امپراتوریگرای روس، کشوری را تصور میکند که قرار است بر اروپا، آفریقا و خاورمیانه مسلط شود؛ در حالی که ارتش همین کشور طی چهار سال جنگ هنوز نتوانسته اوکراین را فتح کند. حتی در اشتباه گرافیکی هوش مصنوعی، که نیمی از خاک روسیه را به رنگ قرمز درآورده است، میتوان نشانهای دید؛ در نقشهای که دوگین آن را بهعنوان الگویی از نظم جهانی مطلوب خود معرفی میکند، رنگ قرمز نماد حوزه نفوذ امپراتوری چین است.
منبع: donya-e-eqtesad.com

توافق بغداد و کتائب حزبالله برای تحویل جرف الصخر





