نبرد هرمز چگونه هزینههای جنگ را به اقتصاد آمریکا و جهان منتقل کرد؟
به گزارش گروه حکمرانی اقتصاد خبرگزاری صدا و سیما؛ در برنامه امروز میز اقتصاد، با حضور داود منظور، عضو هیئت علمی دانشگاه و بابک اسماعیلی، کارشناس اقتصاد بینالملل از طریق ارتباط تلفنی، آثار و پیامدهای نبرد هرمز بر اقتصاد جهانی و انتخابات آمریکا بررسی شد.
افزایش هزینههای انرژی و فشار بر معیشت خانوارهای آمریکایی، پیامدهای اختلال در تنگه هرمز و تعارض منافع میان شرکتهای بزرگ نفتی و مصرفکنندگان آمریکایی، از محورهای اصلی این برنامه بود.
افزایش قیمت انرژی و انتقال هزینههای جنگ به اقتصاد آمریکا
داود منظور، عضو هیئت علمی دانشگاه، در این برنامه با اشاره به سابقه روابط ایران و آمریکا و سیاستهای دولتهای مختلف این کشور در قبال جمهوری اسلامی ایران، گفت: تحریمها، مداخلات سیاسی و اقدامات نظامی آمریکا در سالهای گذشته، بیانگر تداوم رویکرد خصمانه این کشور در قبال ایران بوده است.
وی با اشاره به نتایج انتخابات میاندورهای آمریکا و تغییر ترکیب کنگره و سنا اظهار کرد: نتایج انتخابات نشاندهنده نارضایتی بخشی از جامعه آمریکا از سیاستهای اقتصادی، خارجی، نظامی و تعرفهای دولت ترامپ است؛ چراکه مردم آمریکا بیش از هر چیز نسبت به معیشت و افزایش هزینههای زندگی حساس هستند.
منظور با بیان اینکه ترامپ با وعده بهبود وضعیت اقتصادی و کاهش تورم وارد رقابتهای انتخاباتی شده بود، افزود: برخلاف این وعدهها، تورم و نرخ بهره در آمریکا افزایش یافته، بدهیهای دولت بیشتر شده و روابط اقتصادی این کشور با سایر کشورها نیز تحت تأثیر سیاستهای تعرفهای قرار گرفته است.
وی ادامه داد: جنگ در منطقه خلیج فارس و اختلال در تنگه هرمز، بازارهای جهانی انرژی را با شوک مواجه کرده و قیمت نفت در بازارهای مالی به حدود ۱۲۰ تا ۱۲۵ دلار و در بازارهای واقعی به حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ دلار در هر بشکه رسیده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه با اشاره به افزایش هزینه بیمه و حملونقل دریایی و گسترش نااطمینانی در بازارهای جهانی تصریح کرد: این تحولات علاوه بر افزایش قیمت انرژی، هزینه تولید محصولات غذایی و کشاورزی را نیز بالا برده و اقتصاد جهانی را با خطر رکود تورمی مواجه کرده است.
منظور با تأکید بر اینکه اقتصاد جهان بههمپیوسته است، گفت: نمیتوان در بخشی از جهان بحران ایجاد کرد و انتظار داشت آثار آن به سایر مناطق منتقل نشود؛ به همین دلیل افزایش قیمت سوخت و هزینه حملونقل، فشار مستقیمی بر زندگی خانوارهای آمریکایی وارد کرده است.
وی درباره تأثیر تغییر ترکیب کنگره و سنا بر سیاستهای دولت آمریکا نیز اظهار کرد: تغییر ترکیب مجالس این کشور به معنای تغییر فوری سیاستهای دولت نیست، چراکه رئیسجمهور آمریکا اختیارات گستردهای در حوزه نظامی دارد؛ با این حال، نظارت کنگره و سنا و محدودیتهای قانونی میتواند آزادی عمل دولت را کاهش دهد.
منظور با اشاره به نظرسنجیهای منتشرشده در آمریکا افزود: در نظرسنجی مورد اشاره در برنامه، ۶۲ درصد پاسخدهندگان از عملکرد ترامپ ابراز نارضایتی کردهاند، ۷۰ درصد خواستار نظارت کنگره و سنا بر رئیسجمهور بودهاند و ۹۰ درصد نیز هزینههای زندگی را مهمترین عامل تصمیمگیری انتخاباتی خود اعلام کردهاند.
تعارض منافع شرکتهای نفتی و مصرفکنندگان آمریکایی
در ادامه برنامه، بابک اسماعیلی، کارشناس اقتصاد بینالملل، با تشریح ابعاد اختلال در تنگه هرمز گفت: پیش از جنگ، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام، میعانات و فرآوردههای نفتی از این تنگه عبور میکرد که معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی نفت و نزدیک به ۲۵ درصد تجارت دریایی نفت جهان بود.
وی افزود: حدود ۸۰ درصد نفت عبوری از تنگه هرمز به مقصد کشورهای آسیایی صادر میشد و اختلال در این مسیر، یکی از بزرگترین شوکهای تاریخی را به بازار جهانی انرژی وارد کرده است.
اسماعیلی با اشاره به کاهش عرضه نفت پس از بستهشدن تنگه هرمز اظهار کرد: این تحولات علاوه بر تأثیر بر ذخایر راهبردی نفت جهان، اقتصاد کشورهای مختلف را نیز تحت فشار قرار داده و ترکیب افزایش تورم ناشی از رشد هزینه انرژی و کاهش رشد اقتصادی ناشی از افت قدرت خرید، سرمایهگذاری و تولید، خطر رکود تورمی را افزایش داده است.
این کارشناس اقتصاد بینالملل با بیان اینکه پیامدهای جنگ به بازار نفت محدود نمانده است، گفت: اختلال در صادرات گاز طبیعی مایعشده (الانجی)، بهویژه در قطر و امارات، موجب افزایش قیمت گاز در اروپا و هزینه تولید برق در کشورهای واردکننده شده و صنایع شیمیایی، فولاد، سیمان و پتروشیمی را تحت تأثیر قرار داده است.
وی ادامه داد: افزایش قیمت انرژی و مواد اولیه، هزینه تولید محصولات کشاورزی را بالا برده و با کاهش حاشیه سود کشاورزان، قیمت غلات، برنج و سایر محصولات غذایی را افزایش داده است؛ موضوعی که فشار تورمی بیشتری بر خانوارهای کمدرآمد در اروپا و آمریکا وارد میکند.
در همین زمینه، منظور با اشاره به تعارض منافع میان شرکتهای بزرگ نفتی و مصرفکنندگان آمریکایی اظهار کرد: افزایش قیمت نفت از یک سو هزینه زندگی شهروندان آمریکایی را بالا برده و از سوی دیگر، سود قابل توجهی برای شرکتهای تولیدکننده نفت به همراه داشته است.
وی افزود: بر اساس ارقام مطرحشده در برنامه، پنج شرکت بزرگ نفتی در سهماهه تابستان ۵۶ میلیارد دلار سود کسب کردهاند که سهم شرکت اکسونموبیل آمریکا از این رقم ۱۵ میلیارد دلار بوده است.
منظور با اشاره به نقش شرکتهای بزرگ نفتی و صاحبان سرمایه در ساختار اقتصادی و سیاسی آمریکا گفت: افزایش قیمت نفت برای برخی سهامداران و شرکتهای بزرگ سودآور بوده، در حالی که میلیونها شهروند آمریکایی هزینههای بیشتری برای سوخت، حملونقل و مواد غذایی پرداخت میکنند.
وی تأکید کرد: این تعارض منافع یکی از عوامل مؤثر در تصمیمگیریهای مربوط به ادامه یا پایان جنگ است و باید در تحلیل سیاستهای دولت آمریکا مورد توجه قرار گیرد.
مسیرهای جایگزین تنگه هرمز پاسخگوی نیاز بازار جهانی نیست
در بخش دیگری از برنامه، کارشناسان درباره امکان بازگشت بازار جهانی انرژی به شرایط پیش از جنگ و ظرفیت مسیرهای جایگزین انتقال نفت بحث کردند.
منظور با بیان اینکه حتی پایان جنگ نیز به معنای بازگشت فوری آرامش به بازار انرژی نیست، گفت: کاهش سرمایهگذاری در بخشهای توسعهای و بالادستی نفت، بهویژه در منطقه خلیج فارس، موجب شده است بازسازی ظرفیت تولید و بازگشت اعتماد سرمایهگذاران به زمان نیاز داشته باشد.
وی افزود: شرکتهای بزرگ نفتی بهجای اختصاص بخش عمده سود خود به سرمایهگذاری مجدد در توسعه میدانهای نفتی، بخشی از منابع را صرف بازخرید سهام و بازپرداخت بدهیهای خود کردهاند که این موضوع از تداوم نااطمینانی در بازار حکایت دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه با اشاره به محدودیت ظرفیت خطوط لوله جایگزین عربستان و امارات تصریح کرد: مسیرهای جایگزین حداکثر میتوانند بخشی از کاهش عرضه نفت را جبران کنند و پاسخگوی تمام ظرفیت عبوری از تنگه هرمز نخواهند بود.
اسماعیلی نیز در این باره گفت: ظرفیت خطوط لوله جایگزین عربستان و امارات برای دور زدن تنگه هرمز حدود ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز برآورد میشود که در مقایسه با اختلال حدود ۲۰ میلیون بشکهای در جریان انتقال نفت، ظرفیت محدودی است.
وی با تأکید بر اینکه حتی استفاده از مسیرهای جایگزین نیز نمیتواند تمام مشکلات بازار را برطرف کند، افزود: کاهش ذخایر انرژی جهان، اختلال در زنجیره تأمین و افزایش هزینه بیمه و حملونقل، از جمله عواملی هستند که بازگشت بازار به شرایط عادی را دشوار میکنند.
این کارشناس اقتصاد بینالملل خاطرنشان کرد: حتی در صورت توقف جنگ، بازسازی ذخایر نفتی جهان ممکن است به ۶ ماه تا یک سال زمان نیاز داشته باشد و تثبیت قیمت انرژی، کاهش هزینه بیمه و رفع اختلال در زنجیرههای تأمین نیز میتواند ماهها و حتی سالها طول بکشد.
منظور نیز با تأکید بر اینکه مسئله اصلی بازار جهانی انرژی صرفاً دسترسی فیزیکی به نفت نیست، بلکه دسترسی اقتصادی و امکان تأمین آن با هزینه رقابتی است، گفت: افزایش هزینه حملونقل نفت به حدود ۳۵ تا ۴۰ دلار برای هر بشکه، نشان میدهد مسیرهای جایگزین نیز با هزینههای سنگینی همراه هستند و نمیتوانند در کوتاهمدت و میانمدت جایگزین کاملی برای تنگه هرمز باشند.
وی در جمعبندی مباحث برنامه اظهار کرد: ادامه شرایط فعلی، تورم جهانی را تشدید میکند، نرخ بهره را افزایش میدهد و رکود اقتصادی را در کشورهای مختلف فراگیرتر خواهد کرد؛ از این رو، تداوم بحران انرژی هزینههای سنگینی برای اقتصاد جهان به همراه خواهد داشت.
منظور همچنین با اشاره به پیامدهای سیاسی و اقتصادی جنگ برای دولت آمریکا گفت: تغییر ترکیب کنگره میتواند تصمیمگیریهای یکجانبه دولت ترامپ را دشوارتر کند، اما میزان تأثیر این تغییرات به چگونگی مواجهه گروههای ذینفع در ادامه یا توقف جنگ بستگی دارد.
منبع: www.irib-news.ir
نهایی شدن سه جلد پایانی مجموعه دوازدهجلدی «تفسیر معاصرانه قرآن کریم






