چرا طرح «دروازه آهنین» ترامپ علیه ایران به نتیجه نمیرسد؟
«کاظم غریبآبادی» و «اسماعیل بقائی» تاکید دارند طرح آمریکا موسوم به «دروازه آهنین» برای محاصره ایران به نتیجه نمیرسد و شماری از تحلیلگران بینالمللی نیز به موانع جغرافیایی و سیاسی آن اشاره کردهاند.

گالری تصویری
۵ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، تجاوز نظامی علیه ایران در اسفند ۱۴۰۴ به عنوان یکی از مهمترین ناکامیهای نظامی ایالات متحده حداقل در یک دهه اخیر ثبت خواهد شد و «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا و مجری اصلی این ناکامی در تلاش است تا از ابزارهای نه چندان مطمئن دیگری برای مقابله با این ناکامی بهره بگیرد. رسیدن به تفاهم با ایران به معنای پذیرش خواستههای تهران است، بنابراین ترامپ راه دیگری را برگزیده که جدید نیست و آزمون خود را پس داده اما نام آن را «دروازه آهنین» گذاشته و امیدوار است در پشت این دروازه رویای خود برای «تسلیم ایران» را محقق شده بیابد.
«کاظم غریبآبادی» معاون حقوقی و بینالملل وزیر امور خارجه شامگاه یکشنبه ۲۴ آبانماه در گفتوگویی که به گزارش ایرنا منتشر شد، تاکید کرد: «برنامه عملیاتی دروازه آهنین برای کنترل کریدورهای شمال و خزر قطعاً به نتیجه نمیرسد». پیش از آن هم «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری ۱۸ آبان ماه تصریح کرد که اصل این ایده موسوم به «دروازه آهنین» از سوی آن دسته از نظامیان آمریکایی مطرح شده است که تلاش میکنند بهنحوی شکست خود را جبران کنند؛ بهویژه در شرایط پس از انتخابات که باید به دلیل سوءمحاسبه، راهبری بسیار پرتبعات و هدایت آمریکا به این جنگ غیرقانونی و جنایتکارانه پاسخگو باشند.
سخنگوی دستگاه دیپلماسی ۲۳ آبان هم در توییتی در واکنش به ادعای وزیر خارجه آمریکا درباره اهداف محاصره اقتصادی و تحمیل گرسنگی بر ایران، تاکید کرد: «آمریکا پس از چند دهه سیاست تهدید، تحریم، تروریسم و تجاوز، همچنان همان اشتباهات را تکرار میکند و فقط هر بار آنها را در قالب نامهایی تازه بستهبندی میکند. این روند، نمونهای روشن از نابخردی است که باربارا تاکمن در کتاب سیر نابخردی توصیف کرده است: دولتی که بر مسیری فاجعهبار اصرار میورزد، از شکستهای خود درس نمیگیرد و هر شکستی صرفا باعث اصرار بیشتر بر ادامه اشتباهاتش میشود».
ایرانی که ترامپ نمیشناسد
افسانه «دروازه آهنین» ترامپ گرچه به دنبال انسداد مرزهای ایران در شمال و جنوب است اما خود با سدهای متنوعی از جغرافیا و ژئوپلتیک تا سیاست و فرهنگ و تاریخ روبروست. ترامپ در آغاز تجاوز نظامی خود به ایران، تسلط تهران بر تنگه هرمز و تبعات آن را با ضریب پایین در محاسبات خود لحاظ کرده بود و اکنون هم هزاران کیلومتر مرزهای آبی و خاکی و نیز همسایگان ایران را در طرح موسوم به دروازه آهنین، مورد توجه کافی قرار نداده است.
معاون حقوقی و بینالملل وزیر امور خارجه با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی ایران کشوری پهناور با ظرفیتها و منابع غنی است، یادآوری کرد که ما ۱۵ همسایه آبی و خاکی داریم. به گفته او کشوری با چنین ظرفیتهای گسترده، منابع غنی، نیروی انسانی متخصص و ۱۵ همسایه را نمیتوان با تحریم و فشار به تسلیم وادار کرد و این سیاست از همین الان سیاستی شکستخورده است.
طرح «دروازه آهنین» در شمال و دریای خزر به سد روابط دیرین ایران با کشورهای این حوزه به ویژه روسیه خواهد خورد. «لوک کافی» پژوهشگر ارشد مرکز اروپا و اوراسیا در موسسه هادسن معتقد است اگرچه تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» در راستای تکمیل محاصره دریایی آمریکاست اما اجرای آن با موانع جغرافیایی و ژئوپلیتیکی جدی روبهرو خواهد بود. او تاکید میکند که مهمترین چالش واشنگتن، نه لزوماً مرزهای زمینی طولانی و صعبالعبور ایران بلکه مسیرهای دریایی خزر است؛ زیرا ایران و روسیه سالها از این دریا برای انتقال کالا، از جمله محمولههایی که با هدف دورزدن تحریمها جابهجا میشوند، استفاده کردهاند. به نوشته او، دریای خزر به نقطه تلاقی دو چالش ژئوپلیتیکی آمریکا، یعنی جنگ اوکراین و تقابل با ایران، تبدیل شده است، با این حال نیروی دریایی آمریکا امکان فعالیت مستقیم در این پهنه محصور در خشکی را ندارد.
«آندریاس کریگ» دانشیار مطالعات دفاعی و امنیتی دانشگاه کینگز کالج لندن در گفتوگو با الجزیره، مسئله اصلی طرح ترامپ را نه توان فنی آمریکا برای رصد مسیرها، بلکه نبود همکاری سیاسی کشورهای همسایه ایران دانسته است. به گفته او ترکیه تمایلی ندارد مرز خود با ایران را به کانون تقابل تبدیل کند؛ ترکمنستان نیز به دلیل ملاحظات بیطرفی و روابط با روسیه و چین، بعید است همکاری گستردهای داشته باشد.
غریبآبادی با تاکید بر اینکه ایران، ونزوئلا نیست که با بازداشت رئیسجمهور آن تصور شود میتوان یک کشور را به تسلیم وادار کرد، معتقد است: ایران همچنین کوبا نیست که بتوان با محاصره اقتصادی کامل، تمام مسیرهای ورود و خروج آن را مسدود کرد. «تام واریک» پژوهشگر ارشد غیرمقیم در اندیشکده Atlantic Council نیز تصریح میکند که ایران خم میشود اما نمیشکند و فشار اقتصادی میتواند هزینههای سنگینی برای تهران ایجاد کند، اما تا زمانی که هر دو طرف خواهان آن باشند که دیگری شکستخورده و تحقیرشده دیده شود، راهحل دیپلماتیک دشوارتر میشود.
آزمونی که ایران سالها با آن آشناست
کارزار تحریمهای ایالات متحده علیه تهران گرچه با اسامی و توصیفات متفاوت در طول سالهای گذشته علیه مردم ایران اعمال شده اما همگی در یک نکته مشترک هستند؛ اعمال فشار اقتصادی با هدف تضعیف و تسلیم ایران. غریبآبادی با اشاره به اینکه ترامپ تحریمهای اقتصادی را ابزار کارآمدی علیه جمهوری اسلامی ایران میداند، گفت آمریکا از ابتدای انقلاب تحریم اقتصادی را علیه ایران آزمایش کرده و این موضوع تازگی ندارد و تنها نام آنها تغییر میکند، اما در واقع همان سیاستهای شکستخورده پیشین است.
به گفته او، خود ترامپ در دور اول ریاستجمهوری، سیاست فشار حداکثری را علیه جمهوری اسلامی ایران اعمال کرد اما هیچ نتیجهای نگرفت، طرد اقتصادی در دوره جدید نیز سرنوشت مشابهی داشته است و برنامه عملیاتی جدید موسوم به «دروازه آهنین» برای کنترل حملونقل و کریدورهای ایران در شمال، حوزه آسیای مرکزی و همچنین حوزه خزر نیز قطعاً به هیچ نتیجهای نخواهد رسید.
«سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه هم در واکنش به ادعاهای وزیر خارجه آمریکا درباره تحمیل فشار اقتصادی برای تسلیم ایران، تاکید کرده بود: «هشت سال پیش، یک شخصیت کارتونی مانند پمپئو میگفت ایرانیها اگر میخواهند چیزی برای خوردن داشته باشند، باید از دستورات کاخ سفید تبعیت کنند. امروز، فردی مانند روبیو، که هموطنان کوباییاش قربانی همین سیاست هستند، همان مهملات را تکرار میکند. فارغ از غیرانسانی بودن این سیاست، همین قبیل توهمات و تصورات واهی هستند که به شکست سیاستهای آمریکا منجر میشوند.»
مرکز مطالعات شرقی لهستان (OSW) نیز در تحلیلی ضمن تاکید بر تاثیر تحریمها بر زندگی مردم، تصریح کرده است: سابقه چند دهه تحریم آمریکا نشان داده است که این سیاست نتوانسته رفتار سیاسی ایران را تغییر دهد و ایران در طول زمان توانایی قابل توجهی برای سازگاری با محدودیتها و دور زدن تحریمها ایجاد کرده است.
هدف فشار اقتصادی و نقشه راه ایران
محاصره اقتصادی ایران در پی تصمیمی آغاز شد که هیئت حاکمه آمریکا برای ادامه جنگ گرفت. با توجه به اینکه حدود ۸۰ درصد واردات ایران از طریق مسیرهای دریایی و بهوسیله کشتیها و کانتینرها انجام میشود، آمریکا تصور میکرد محدودسازی این مسیرها میتواند بر اقتصاد ایران فشار وارد کند. با این حال واشنگتن متوجه شد که تهران در حال یافتن مسیرهای جایگزین از طریق مرزهای زمینی با همسایگان شرقی، غربی و شمالی و گسترش روابط تجاری با این کشورهاست.
در چارچوب طرح موسوم به «دروازه آهنین»، آمریکا ابزارهایی از جمله پهپادها را برای کنترل و نظارت مرزها و مسیرهای تجاری در کنار فشار بر همسایگان در نظر دارد. پاکستان، ترکیه و عراق از جمله کشورهایی هستند که واشنگتن تلاش دارد آنها را به اعمال کنترلهای شدیدتر بر مرزهای مشترک با ایران وادار کند. پاکستان بهعنوان کشوری که سالانه کمکهایی از آمریکا دریافت میکند، یکی از اهداف این فشارهاست. از سوی دیگر پرداخت درآمدهای نفتی عراق در حسابی تحت کنترل آمریکاست و این مسئله میتواند زمینه فشار بر بغداد را فراهم کند، با این حال فشارها بر روسیه به دلیل نوع رابطه با آمریکا و ایران کارساز نخواهد بود.
هدف فشار اقتصادی آمریکا بر ایران همواره ایجاد نارضایتی در میان مردم بوده و در طرح دروازه آهنین هم همین هدف پیگیری میشود. مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا اخیرا درباره نیاز مردم ایران به غذا و تلاش برای ایجاد کمبود در کشور به عنوان یکی از راههای مقابله با تهران اشاره کرده است. به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران هدف آمریکا آن است که فشارهای اقتصادی و کمبود کالا به اعتراضات داخلی منجر شود و سپس واشنگتن درباره چگونگی پیشبرد مرحله بعدی تصمیمگیری کند و احتمال اجرای آنچه طرح نهایی آمریکا نامیده میشود، از طریق یک حمله نیز مطرح شده است.
در نهایت غریبآبادی با تاکید بر ضرورت آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای مواجهه با سناریوهای مختلف، گفت: «دولت و وزارت امور خارجه دیپلماسی فعالی را در پیش گرفتهاند. ایران با تمام همسایگان خود در سطوح مختلف، از رؤسای جمهور و وزرای امور خارجه گرفته تا وزرای تخصصی دولتها، در ارتباط است» و کشور برای سه وضعیت دیپلماتیک، مقابله با محاصره اقتصادی و مقابله با هرگونه اقدام نظامی احتمالی آمریکا و ازسرگیری جنگ آمادگی دارد.
منبع: www.irna.ir

خطبه تاریخی آیتالله وحید خراسانی خطاب به شاه: مردک خر نمیفهمی!











