الجزیره: آیا جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران منجمد شده است؟
خبرگزاری الجزیره در گزارشی جنگ ۹ ماه اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران را که از ماه فوریه آغاز شد، از منظر تبدیل شدن به یک «مناقشه منجمد» بررسی کرده است.

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، خبرگزاری الجزیره در گزارشی جنگ ۹ ماه اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران را از زاویه تبدیل شدن به یک «مناقشه منجمد» بررسی کرده است که به گزارش عصر ایران بازتاب یافته، در این گزارش آمده است که درگیری گسترده متوقف شده یا بهشدت کاهش یافته اما هیچ توافق صلح یا راهحل سیاسی حاصل نشده است.
بر اساس این تعریف که حقوقی دقیق ندارد، مسائل منجر به جنگ حلنشده باقی میمانند و خطوط مقدم یا موازنه کنترل به واقعیتی تثبیتشده تبدیل میشوند. در مورد کنونی، این وضعیت شامل محاصره بنادر ایران توسط ایالات متحده و در مقابل، هدف قرار دادن کشتیها در تنگه هرمز توسط ایران که به گفته تهران مجوز عبور ندارند، یا شلیک موشک به سمت داراییهای ایالات متحده در کشورهای همسایه است.
معنای «مناقشه منجمد» و وضعیت کنونی
هر دو طرف نیروهای خود را در مواضعشان حفظ میکنند، در حالی که اغلب با یک خط آتشبس یا منطقه حائل جدا شدهاند. آنها ممکن است بر سر ترک مخاصمه یا آتشبسهای موقت توافق کنند بدون آنکه رسما به خصومتها پایان دهند، نظیر تفاهمنامهای که در ماه ژوئن در اسلامآباد پاکستان امضا شد اما ظرف چند هفته از هم پاشید.
عبارت «جنگ منجمد» در دهههای ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ برای توصیف مناقشات در قلمرو اتحاد جماهیر شوروی سابق رواج یافت، از جمله درگیریها در ترانسنیستریا در مولداوی، آبخازیا و اوستیای جنوبی در گرجستان و قرهباغ کوهستانی. یک مناقشه منجمد لزوما صلحآمیز نیست؛ درگیریهای پراکنده، محاصرهها، جنگ اقتصادی و شعلهور شدنهای گاهبهگاه در آن رایج است و ویژگی تعیینکننده آن است که هیچیک از طرفین نمیتوانند نتیجهای قاطع تحمیل کنند و حاضر به امتیازدهی برای صلح پایدار نیستند.
از تفاهم اسلامآباد تا بازگشت محاصره
این جنگ در ماه فوریه با حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران آغاز شد. مذاکراتی که در ماه آوریل در پاکستان انجام شد به امضای تفاهمنامهای در ماه ژوئن انجامید که موجب توقف درگیریها و رفع موقت محاصره ایالات متحده شد. این آتشبس اندکی بعد عمدتا به دلیل اختلافنظر بر سر کنترل تنگه هرمز فروپاشید و واشنگتن در ۱۴ ژوئیه مجددا محاصره دریایی خود را اعمال کرد.
«مهند سلوم»، استادیار مطالعات امنیتی انتقادی در موسسه تحصیلات تکمیلی دوحه میگوید: «از نظر دیپلماتیک، ما هماکنون در چنین وضعیتی قرار داریم؛ وضعیتی که از ماه ژوئیه - یعنی زمانی که تفاهمنامه آن ماه از هم پاشید - آغاز شده است.» با این حال او افزود که این انجماد همزمان با محاصره دریایی آمریکا، حملات به کشتیرانی در اطراف هرمز که بیش از یک بار در روز انجام میشود و حملات رفت و برگشتی است.
ایالات متحده پس از فروپاشی یادداشت تفاهم اسلامآباد حملات محدودی انجام داده، از جمله علیه سامانههای پدافند هوایی ایران در جزیره قشم. ایران نیز به نفتکشهایی حمله کرده که از مسیرهایی استفاده میکردند که ایران آنها را «غیرمجاز» میخواند. به گفته شرکت اطلاعات تجاری کپلر، در روز ۷ نوامبر تنها پنج کشتی حامل کالا از این تنگه عبور کردند و روز بعد هیچ کشتیای از آن نگذشت، در حالی که ایالات متحده مدعی بود کشتیها را در عبور همراهی میکند. سلوم گفت: «جنگ تغییر شکل داده و از یک کارزار هوایی به یک محاصره تبدیل شده است؛ و محاصرهها زمانی پایان مییابند که طرف محاصرهشده یا تسلیم شود و یا راهی برای خروج از محاصره بیابد.»
بنبست سیاسی در واشنگتن و تهران
برای ترامپ، تشدید جدی تنشها با ریسکهای سیاسی سنگینی همراه است. در ماه اکتبر نظرسنجی شورای شیکاگو در امور جهانی نشان داد که نزدیک به ۷۰ درصد آمریکاییها معتقدند این جنگ ارزش جنگیدن را ندارد و نظرسنجیها بهطور مداوم حاکی از مخالفت شدید با اعزام نیرو به ایران بودهاند. پس از شکست در انتخابات میاندورهای که منجر به از دست رفتن کنترل کنگره آمریکا توسط جمهوریخواهان و واگذاری آن به حزب دموکرات شد، جی دی ونس معاون ترامپ در شبکه اجتماعی ایکس نوشت هر کسی که معتقد است این جنگ ارزش آن را دارد که «سنا را برای ۶ سال آینده از دست بدهیم»، باید آشکارا از این دیدگاه دفاع کند. سلوم گفت: «با توجه به اینکه تنها ۳۱ درصد از جنگ حمایت میکنند و کنگره نیز بهتازگی از دست رفته است، انجام یک عملیات زمینی تقریبا غیرممکن به نظر میرسد.»
با این حال پایان دادن به جنگ با شرایط فعلی نیز برای ایالات متحده مطلوب نیست. لغو محاصره دریایی بنادر ایران که با هدف توقف صادرات نفت و فلج کردن اقتصاد ایران طراحی شده بود و رها کردن تنگه هرمز تحت کنترل ایران، باعث میشود ترامپ پس از هشت ماه جنگ هیچ دستاوردی نداشته باشد، در حالی که پیش از جنگ این تنگه برای تمامی کشتیها کاملا آزاد بود. بر اساس گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، ترامپ اذعان کرده که کنار کشیدن از جنگ در حالی که دولت فعلی ایران همچنان بر سر کار است به معنای «شکست» خواهد بود.
«طلحه عبدالرزاق»، پژوهشگر موسسه استراتژی و امنیت در دانشگاه اکستر میگوید: «از قضا، هیچ راهکار نظامیای وجود ندارد که شامل یک مولفه زمینی نباشد.» ترامپ تمایلی به اعزام نیروهای زمینی ندارد و افکار عمومی نیز نسبت به تکرار تجربهای همچون عراق یا افغانستان بدبین است. در نتیجه به گفته او «این مناقشه به درازا خواهد کشید، چرا که هیچیک از طرفین حاضر نیستند از مواضع مذاکراتی خود کوتاه بیایند.» ترامپ خواهان توافقی بسیار فراتر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ با ایران در دوران باراک اوباما موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک است که در آن ایران به محدودیت غنیسازی اورانیوم و بازرسیهای منظم تن داده بود، اما او در نخستین دوره ریاستجمهوری ایالات متحده را از برجام خارج کرد و به گفته عبدالرزاق عملا فضای مانور سیاسی برای پذیرش توافقی مشابه ندارد و ایرانیها نیز حاضر نیستند حتی همان شرایط قبلی را پیشنهاد دهند. عبدالرزاق افزود هرگونه تشدید جدی به ابتکار ایالات متحده به احتمال زیاد طی دو ماه آینده یعنی پیش از آنکه کنگره رسما تحت کنترل دموکراتها درآید رخ خواهد داد، چرا که تا ماه ژانویه جمهوریخواهان اکثریتی شکننده دارند و سه گروه رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا احتمالا تا پایان دسامبر در منطقه میمانند. سلوم هشدار داد که کشته شدن نیروهای آمریکایی، شوک در تنگه هرمز منجر به افزایش قیمت سوخت، یا اطلاعاتی درباره جابهجایی ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا توسط تهران میتواند به این وضعیت پایان دهد.
ایران نیز هفت شرط برای آتشبس رسمی، بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات تعیین کرده شامل لغو محاصره دریایی، کاهش تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و پایان خصومتها در تمامی جبههها از جمله اقدامات اسرائیل در لبنان و خصومتها علیه متحدان ایران در یمن و عراق. قالیباف اظهار داشته که تنگه هرمز میتواند پس از توافق بازگشایی شود اما هرگز به وضعیت پیش از جنگ که عبور بدون پرداخت عوارض بود باز نخواهد گشت. مرکز آمار ایران گزارش داده اقتصاد در بازه مارس تا ژوئن نسبت به سال قبل ۱۰.۱ درصد کوچکتر شده، بانک مرکزی تورم سالانه سپتامبر را ۸۳.۸ درصد اعلام کرد و ارزش ریال بارها به پایینترین سطح تاریخی رسید. عبدالرزاق گفت گزینه اصلی تهران توسل به دیپلماسی از طریق میانجیهای منطقهای نظیر قطر است اما ایران حاضر نیست بر اساس شرایط آمریکا توافق کند و تلاش برای وابستگی به خرید نفت توسط چین با مانع محاصره دریایی روبهروست. سلوم از «فرمول قطر» سخن گفت که همزمان با رفع محاصره، بازرسان به سایتهای بمبارانشده بازگردند و از «راهکار سادات» یعنی جنگی محدود برای اجبار به مذاکره مانند اقدام مصر در ۱۹۷۳ یاد کرد.
تجربه مناقشات منجمد قبلی
منازعات منجمد قبلی نشان میدهد چنین بنبستهایی میتوانند دههها ادامه داشته باشند. جنگ کره در ژوئیه ۱۹۵۳ با آتشبس پایان یافت اما معاهده صلح امضا نشد و بیش از ۷۰ سال بعد دو کره با منطقه غیرنظامی جدا ماندهاند. پس از الحاق کریمه به روسیه در ۲۰۱۴، درگیری دونباس شرقی اوکراین آغاز شد و توافقات مینسک آتشبس آورد اما توافقی حاصل نشد و برای نزدیک به هشت سال خط مقدم به سختی حرکت کرد تا اینکه در فوریه ۲۰۲۲ با حمله تمامعیار روسیه پایان یافت. آتشبس ۱۹۹۴ ناگورنو-قرهباغ میان ارمنستان و آذربایجان یک ربع قرن ماند، سپس آذربایجان در ۲۰۲۰ جنگ را شعلهور کرد و در ۲۰۲۳ کل منطقه را پس گرفت.
تحلیلگران معتقدند بنبستهای ارضی مانند کره و روسیه-اوکراین برای این جنگ مناسب نیستند. سلوم نمونه نزدیکتر را عراق بین ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۳ دانست که از جنگ و ۱۲ سال تحریم و حملات دورهای جان سالم به در برد. عبدالرزاق به جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ و «جنگ نفتکشها» اشاره کرد که هر طرف سعی در فلج کردن صادرات نفت طرف دیگر داشت. بیشتر درگیریهای منجمد حول سرزمین مورد مناقشه است اما رویارویی آمریکا و ایران از طریق خطوط کشتیرانی، تحریمها و بازارهای انرژی جریان دارد و به گفته سلوم مهار صدام در خاک عراق بود در حالی که این مورد در آبراهی است که قبل از جنگ حدود یک پنجم نفت و گاز جهان را حمل میکرد. این امر حفظ انجماد پایدار را دشوارتر میکند و بیشتر شبیه دونباس پیش از ۲۰۲۲ است. کشورهای خلیج فارس، شرکتهای حملونقل و واردکنندگان انرژی در معرض خطرند و میانجیگرانی مانند قطر و پاکستان به شکستن بنبست علاقه دارند، اما هم واشنگتن و هم تهران اصرار دارند زمان به نفع آنهاست.
منبع: www.asriran.com

مکزیک از عصر جدید همکاری با چین خبر داد





