قناتهای آذربایجانغربی؛ سرمایه مغفول گردشگری و توسعه پایدار
عزیز میرزایی، پیشکسوت و کارشناس میراث فرهنگی آذربایجانغربی بر ضرورت شناسایی، حفاظت و احیای قناتهای استان و بهرهگیری از ظرفیت گردشگری آنها برای توسعه پایدار روستایی تأکید کرد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، آب همواره یکی از مهمترین عوامل شکلگیری تمدنها، رونق کشاورزی و پایداری سکونتگاههای انسانی بوده است. در استانی مانند آذربایجانغربی که بخش قابل توجهی از فعالیتهای اقتصادی و معیشت روستاییان به منابع آبی وابسته است، در شرایط خشکسالیهای متوالی، تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب زیرزمینی و برداشتهای بیرویه، توجه به شیوههای سنتی مدیریت آب اهمیت ویژهای دارد.
به گزارش ایرنا، عزیز میرزایی، پیشکسوت و کارشناس حوزه میراث فرهنگی و مرمت و احیای بناهای تاریخی آذربایجانغربی گفت: «قنات تنها یک مسیر انتقال آب نیست، بلکه نمادی از خرد جمعی، سازگاری انسان با طبیعت، مدیریت مشارکتی منابع و توجه به حقوق نسلهای آینده به شمار میرود.» وی افزود این سازهها طی قرنها بدون نیاز به فناوریهای پیچیده و مصرف انرژی قابل توجه، آب را از لایههای زیرزمینی به سطح زمین هدایت کردهاند.
قناتهای قدیمی در معرض فراموشی و تخریب
میرزایی اظهار کرد در شهرستانها و روستاهای مختلف این استان، آثار و بقایای قناتهای قدیمی وجود دارد که هرکدام بخشی از تاریخ زندگی، کشاورزی و فرهنگ مردم منطقه را روایت میکنند. به گفته وی، بسیاری از این قناتها به دلایلی مانند خشکسالی، تغییر شیوه بهرهبرداری از منابع آب، تخریب مادرچاهها و مسیرهای انتقال، فرسودگی تاسیسات، تغییر کاربری اراضی و کاهش توجه به نگهداری سنتی، در معرض نابودی قرار گرفتهاند.
او شناسایی و مستندسازی قناتهای استان را نخستین گام برای حفاظت دانست و گفت دستگاههای مسئول باید با همکاری کارشناسان حوزه آب، جهاد کشاورزی، میراث فرهنگی، دهیاریها و تشکلهای محلی، وضعیت قناتهای موجود را بررسی کنند و بانک اطلاعات جامعی شامل تعداد قناتها در هر شهرستان و روستا، وضعیت فعالیت، میزان آبدهی، شرایط فنی و ظرفیتهای احتمالی برای احیا تهیه شود.
گردشگری قنات؛ ظرفیتی برای رونق اقتصاد روستایی
میرزایی با تاکید بر اینکه ارزش قناتها تنها به تامین آب کشاورزی محدود نمیشود، گفت این سازههای تاریخی میتوانند به جاذبههایی برای گردشگری فرهنگی، تاریخی، طبیعی و آموزشی تبدیل شوند. وی افزود بازدید از قناتها فرصتی برای شناخت دانش مهندسی سنتی، شیوههای مدیریت آب و سازگاری انسان با شرایط طبیعی فراهم میکند.
به گفته وی، میتوان در مجاورت قناتهای واجد ارزش، فضاهایی برای معرفی تاریخچه این سازهها، نمایش ابزارهای سنتی حفر و نگهداری و روایت زندگی مقنیان ایجاد کرد. او ادامه داد فعالیت راهنمایان گردشگری، توسعه اقامتگاههای بومگردی، عرضه صنایعدستی و فروش محصولات محلی از جمله فرصتهایی است که توسعه گردشگری قنات میتواند به همراه داشته باشد، مشروط به رعایت اصول حفاظت از میراث فرهنگی، ایمنی بازدیدکنندگان و حقوق بهرهبرداران محلی.
ضرورت حریم قانونی و طرح جامع احیا
این کارشناس با اشاره به نقش قنات در مدیریت منابع آب زیرزمینی گفت قنات با استفاده از شیب طبیعی زمین، آبهای زیرزمینی را بدون نیاز به مصرف انرژی منتقل میکند، اما نبود نظارت کافی، مشخص نبودن حریم برخی قناتها و گسترش ساختوسازها آسیبهای جدی به این سازهها وارد کرده است. وی تصریح کرد تعیین و تثبیت حریم قانونی، جلوگیری از ساختوسازهای غیرمجاز و نظارت مستمر از اقدامات ضروری است.
میرزایی گفت استانداری آذربایجانغربی میتواند موضوع حفاظت و احیای قناتها را در دستور کار دستگاههای اجرایی قرار دهد و شرکت آب منطقهای، سازمان جهاد کشاورزی، ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، دانشگاهها، فرمانداران، شوراها و دهیاران هرکدام در بررسی منابع آب زیرزمینی، احیای قناتهای کشاورزی، ثبت و معرفی گردشگری و گردآوری اطلاعات محلی نقش دارند. وی پیشنهاد کرد کارگروهی استانی طرحی با عنوان «طرح جامع شناسایی، حفاظت، احیا و توسعه گردشگری قناتهای آذربایجانغربی» را تدوین کند که شامل سرشماری قناتها، ارزیابی فنی و آبدهی، اولویتبندی مرمت، شناسایی ظرفیت گردشگری و مستندسازی دانش مقنیان باشد و هر سال یک شهرستان بهعنوان منطقه پایلوت انتخاب شود.
وی خاطرنشان کرد: «حفاظت از قنات در حقیقت حفاظت از آب، تاریخ، هویت و آینده سرزمین است و نباید اجازه داد این سازههای ارزشمند به دلیل بیتوجهی و نبود برنامهریزی، به خاطرهای از گذشته تبدیل شوند.»
منبع: www.irna.ir

بارش برف ارتفاعات و روستاهای اطراف کلیبر را سفیدپوش کرد





