زوال تدریجی کرمان کهن؛ بافت تاریخی یکپارچه از بین رفته است
عضو هیات علمی دانشگاه باهنر کرمان در همایش بنیاد ایرانشناسی شعبه کرمان گفت کرمان برخلاف شهرهایی مانند یزد، بافت تاریخی منسجم ندارد و کاملا از گذشته خود جدا شده است.

گالری تصویری
۴ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، کرمان کهن برای نسل جدید کرمانیها تصویری دور و ناآشناست؛ اگر از یک شهروند دهه هفتادی یا هشتادی درباره ساباط، سرا، دولاب، کرمان سلجوقی، کرمان صفوی و محله شاهعادل، محله پامنار و پاکتنگ و محلهشهر پرسیده شود، به اندازه تجربه یک روز زندگی در کره ماه غریب و ناملموس است؛ صحبت از شهری است که از دوران ساسانیان تاکنون بیوقفه سکونتگاه بوده است.
شکلگیری شهر کرمان براساس اسناد در دسترس از قلعهدختر و قلعهاردشیر در شرق آغاز شده و در ادوار بعدی بهمرور به سمت غرب رشد کرده است، به گزارش ایرنا انتظار میرفت شهری که طی هزار سال در روند مستمر تاریخی ساخته شده اکنون بافت تاریخی یکپارچهای مشابه یزد داشته باشد اما کرمان در عصر حاضر نهتنها بافت تاریخی به معنای کلیتی یکپارچه و درهمتنیده ندارد بلکه تکآثار باقیمانده در این شهر ۱۳ هزار هکتاری نیز عموما وضعیت مناسبی ندارند.
از آن ساختار منسجم تاریخی تنها راستهبازار شرقیغربی باقی مانده که آن نیز در بخشهای زیادی دچار فرسودگی و اضمحلال است و معلوم نیست تا چه زمانی بقا و دوام داشته باشد.
از همگسیختگی کرمان کهن
حجت گلچین، دکترای مرمت بناها و بافتهای تاریخی و عضو هیات علمی دانشگاه باهنر کرمان از معدود متخصصانی است که پژوهشهای مستمری درباره شهر کرمان انجام داده است. او بهتازگی در همایش بنیاد ایرانشناسی شعبه کرمان که با موضوع معماری کرمان برگزار شد، نسبت به آنچه بافت تاریخی شهر کرمان نامیده شده انتقاد کرد.
گلچین با اشاره به مفهوم علمی بافت تاریخی که کلیتی منسجم را در برمیگیرد، گفت: «اگر به آنچه که بسیاری از شهرهای ایران از جمله یزد، اصفهان، شیراز، بوشهر و کاشان دارند، منظر یا بافت تاریخی گفته میشود، دیگر نمیتوان به وضعیت امروز کرمان هم که در نهایت شلختگی و از همگسیختگی است، عنوان شهر و بافت تاریخی اطلاق کرد.»
عضو هیات علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان تاکید کرد: «اساسا تعیین محدودهای مجزا از کل شهر و منحصر کردن ارزشهای شهری با اطلاق عنوان بافت تاریخی به آن، مردود است.»
وی با اشاره به مقوله میراث شهری که بافت تاریخی ذیل آن تعریف میشود، افزود: «میراث شهری مطلقا در کرمان درک نمیشود، بافت تاریخی هم یک کلیشه است.» او تصریح کرد: «به فرض اینکه چیزی به اسم بافت تاریخی کرمان داشته باشیم، نباید کلیتی به نام شهر و مفهومی به نام میراث شهری را به جزیرهای به نام بافت تاریخی تقلیل بدهیم.»
حذف از فهرست شهرهای تاریخی
عضو هیات علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان با اشاره به اهمیت تداوم تاریخی گفت: «در ایران با همین شرایط فعلی و سیستم حکمرانی مشابه، شهرهایی داریم که اگرچه ایدهآل نیستند ولی هنوز شکلی از تداوم تاریخی را در خود دارند در حالی که کرمان کاملا از گذشته خود جدا شده و ساختار آن از هم گسیخته است.»
گلچین بیان کرد: «از سال ۶۷ که سازمان میراثفرهنگی تشکیل میشود، پنج مرکز استان شامل کرمان، شیراز، اصفهان، یزد و تبریز بهعنوان شهرهای تاریخی معرفی میشوند. در اواسط دهه ۸۰ خورشیدی کرمان عملا از این فهرست خارج میشود و هرگز دیگر در آن تراز دیده نشده است.»
شلختگی در شهرسازی معاصر
وی به نقد شهرسازی معاصر کرمان پرداخت و گفت بدون تعارف باید بگویم که کرمان کنونی هیچ نسبتی با آنچه که شهر نامیده میشود و معنایی که از شهر برداشت میشود ندارد. او گفت: «آشفتگی و شلختگی و ابتذال نه فقط در محدودهای که مربوط به عرصه تاریخی است بلکه در مناطق جدید شهر از جمله خیابانهای شریعتی و شفا و هزارویکشب و شهرک الغدیر و دیگر محلهها نیز وضعیت شهر کم و بیش همان است.»
این پژوهشگر تصاویری از وضعیت نابسامان و فضاهای خالی و بلاتکلیف پیرامون مسجد تاریخی ملک را به نمایش گذاشت و آن را با وضعیت مسجد جامع کبیر یزد مقایسه کرد. او از مداخلات انجامشده در عرصه بنای تاریخی گنبد مشتاقیه تصاویری نشان داد و با اشاره به اینکه مشتاقیه در کرمان مترادف حافظیه در شیراز است، مخاطبان را در برابر این پرسش گذاشت که آیا نسبتی بین وضعیت این ۲ مجموعه وجود دارد.
گلچین تاکید کرد که با شعار دادن درباره بافت تاریخی واقعیتهای امروز تغییر نمیکند و گفت: «شهر واقعی کرمان و آنچه که داریم، فرسنگها از مفاهیم میراث شهری و بافت تاریخی فاصله دارد.» او افزود: «بهجای اینکه با عناوین درباره گذشته آن اغراق کنیم، شهرمان را واقعی دوست داشته باشیم.»
بنا به گفته این پژوهشگر، کرمان نسبت به همتایان خود در ایران از بسیاری ادوار تاریخی آثار شاخص و متمایزی ندارد و تاکید کرد: «همان چیزی که داریم را اما باید در شان خود نگه داریم.»
محمدحسن خادمزاده، دکترای معماری و عضو هیات علمی دانشگاه تهران نیز که سال گذشته در جریان کارگاه پژوهشیآموزشی «نگاهی دوباره به کرمان» بررسیهای پژوهشی و میدانی داشته، گفته است: «وقتی از بافت صحبت کنیم در واقع از محلات تاریخی، مجموعههای شهری و عناصر همپیوند با آن مثل باغها، عناصر دفاعی شهر مثل دیوارها و دروازهها حرف میزنیم. با این نگاه، متاسفانه باید بگویم که کرمان بافت تاریخی ندارد. گاهی یک شهر در حال زایش مجدد برای بازتولید بافت است که این را هم در کرمان ندیدم.»
اگرچه بخشهایی از گذشته تاریخی کرمان بهطور کامل از دست رفته و تداوم تاریخی در کالبد امروز این شهر مشاهده نمیشود اما این شهر هنوز بناها، محلهها و نشانههایی از گذشته را در خود جای داده است. حفاظت از همین داشتهها و پیوند دادن آنها با زندگی امروز شهروندان، چیزی است که کارشناسان بر آن تاکید دارند.
منبع: www.irna.ir

مطالعه کتاب برای مدیران ضرورت است نه تشریفات










