رویکرد حرفهای فلیکس کسلر؛ از دروازهبانی خبر تا الگوریتم
نخستین سالگرد درگذشت فلیکس کسلر، روزنامهنگار و سردبیر باسابقه والاستریت ژورنال و بلومبرگ که در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۵ در ۹۲سالگی درگذشت، فرصتی برای بررسی نقش رسانهها در بازتاب و شکلدهی به واقعیت فراهم کرده است.

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، نخستین سالگرد درگذشت فلیکس کسلر، روزنامهنگار و سردبیر باسابقه والاستریت ژورنال و بلومبرگ، فرصتی برای بازاندیشی در یکی از پرسشهای بنیادین علوم ارتباطات فراهم کرده است.
به گزارش عصر ایران، این مناسبت بار دیگر این پرسش را مطرح میکند که رسانهها تا چه اندازه واقعیت را بازتاب میدهند و تا چه اندازه در شکلگیری تصویری که انسان از جهان پیرامون خود دارد، نقش ایفا میکنند.
کسلر در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۵ در ۹۲سالگی درگذشت. او بیش از پنج دهه در عرصه روزنامهنگاری فعالیت کرد و از گزارشگری بینالمللی به سردبیری و آموزش خبرنگاران رسید؛ مسیری که میتوان آن را در پرتو نظریههای دروازهبانی خبر، برجستهسازی، چارچوببندی و ساخت اجتماعی واقعیت بررسی کرد.
کارنامه حرفهای از وین تا والاستریت ژورنال و بلومبرگ
فلیکس کسلر در ۱۶ مه ۱۹۳۳ در وین متولد شد. با گسترش سیاستهای ضدیهودی آلمان نازی، خانواده او در سال ۱۹۳۹ به آمریکا مهاجرت کردند. کسلر پس از تحصیل در دانشگاه کلمبیا و گذراندن خدمت نظامی، فعالیت حرفهای خود را در مطبوعات آغاز کرد.
او در سال ۱۹۶۶ به والاستریت ژورنال پیوست و دو سال بعد به دفتر لندن اعزام شد. فعالیت در اروپا، فرصت گزارشگری درباره تحولات سیاسی شوروی، جنگ داخلی نیجریه و مسائل فرهنگی و اجتماعی را برای او فراهم کرد.
در سال ۱۹۸۰ مسئولیت راهاندازی دفتر پاریس این روزنامه را بر عهده گرفت و پس از دورهای فعالیت در بروکسل، همکاری با مجله فورچون و تدریس روزنامهنگاری، در سال ۱۹۹۲ به بلومبرگ پیوست. کسلر در بلومبرگ به توسعه گزارشهای روایی و تحلیلی و آموزش خبرنگاران کمک کرد. او در سال ۲۰۱۳ بازنشسته شد، اما همکاری خود را در زمینه نگارش زندگینامههای خبری ادامه داد.
کسلر به نسلی از روزنامهنگاران تعلق داشت که گذار از مطبوعات سنتی به شبکههای خبری بینالمللی و رسانههای دیجیتال را تجربه کردند. در این دوره، افزایش حجم اطلاعات و گسترش ارتباطات جهانی، نقش سردبیران را در انتخاب، ارزیابی و سازماندهی اخبار پیچیدهتر کرد. آنان نهتنها درباره انتشار مطالب تصمیم میگرفتند بلکه با انتخاب زاویه روایت و تعیین ساختار گزارشها، در شکلگیری شناخت مخاطبان از رویدادها مشارکت داشتند.
این مسیر حرفهای از خبرنگاری میدانی تا سردبیری، امکان بررسی دو مرحله مهم تولید خبر را فراهم میکند: گردآوری اطلاعات و تبدیل آنها به روایتی قابل انتشار.
دروازهبانی، برجستهسازی و چارچوببندی
یکی از مناسبترین چارچوبهای نظری برای تحلیل فعالیت کسلر نظریه دروازهبانی خبر است. این مفهوم ابتدا در پژوهشهای کورت لوین مطرح شد و دیوید منینگ وایت در سال ۱۹۵۰ آن را در مطالعه فرایند انتخاب اخبار به کار گرفت. وایت نشان داد همه رویدادها امکان تبدیلشدن به خبر را پیدا نمیکنند و تصمیمهای سردبیران در تعیین آنچه به مخاطب میرسد، نقش دارند.
پاملا شومیکر و تیم پی. ووس در کتاب «نظریه دروازهبانی» در سال ۲۰۰۹، انتخاب اخبار را فرایندی چندسطحی معرفی کردند که تحت تأثیر عوامل فردی، رویههای حرفهای، ساختار سازمانی و شرایط اجتماعی قرار دارد.
از این منظر، فعالیت کسلر در والاستریت ژورنال و بلومبرگ نمونهای مناسب برای بررسی نقش سردبیر در انتخاب و پردازش اطلاعات است. در سازمانهایی که روزانه با حجم گستردهای از اخبار اقتصادی و بینالمللی مواجه میشوند مسئله تنها دسترسی به اطلاعات نیست، بلکه تشخیص اهمیت، اعتبار و قابلیت انتشار آنها نیز ضرورت دارد. سردبیر با تصمیم درباره موضوعات قابل پیگیری، بررسی صحت اطلاعات و تعیین ساختار گزارش، در شکلگیری تصویری که مخاطب از واقعیت دریافت میکند، مشارکت دارد. بنابراین دروازهبانی صرفاً حذف یا انتخاب اخبار نیست، بلکه فرایندی است که بر کیفیت و معنای اطلاعات منتشرشده نیز تأثیر میگذارد.
نظریه دروازهبانی با مفهوم برجستهسازی ارتباط نزدیکی دارد. ماکسول مککامبز و دونالد شاو در سال ۱۹۷۲ نشان دادند میزان توجه رسانهها به موضوعات مختلف میتواند بر اهمیتی که مخاطبان برای آنها قائل میشوند، تأثیر بگذارد. رسانهها لزوماً تعیین نمیکنند مردم درباره یک موضوع چگونه فکر کنند، اما میتوانند بر اینکه چه موضوعاتی را مهم بدانند، اثر بگذارند.
این مسئله در روزنامهنگاری اقتصادی اهمیت ویژهای دارد. برای مثال، انتشار خبری درباره کاهش تولید غلات در یک کشور صادرکننده، ممکن است تنها اطلاعاتی درباره وضعیت عرضه ارائه دهد، اما بررسی پیامدهای آن بر قیمت جهانی مواد غذایی و امنیت غذایی کشورها، ابعاد گستردهتری از همان رویداد را در معرض توجه قرار میدهد.
رابرت انتمن نیز در سال ۱۹۹۳ با صورتبندی مفهوم چارچوببندی توضیح داد که رسانهها از طریق انتخاب و برجستهکردن برخی جنبههای واقعیت، در تعریف مسائل و تفسیر علتها نقش دارند. از این منظر، اهمیت گزارش تنها در صحت اطلاعات نیست، بلکه به شیوه سازماندهی آنها و ارتباطی که میان رویدادها برقرار میشود نیز وابسته است. این دیدگاه با مطالعات گای تاکمن درباره تولید خبر ارتباط دارد. تاکمن در کتاب «ساختن خبر» در سال ۱۹۷۸ نشان داد که خبر صرفاً بازتاب مکانیکی واقعیت نیست، بلکه در جریان رویههای حرفهای، مناسبات سازمانی و تصمیمهای تحریریه شکل میگیرد.
از سردبیران تا محاصره انسان توسط الگوریتمها
نخستین سالگرد درگذشت کسلر در شرایطی فرا رسیده که رسانهها با تحولی بنیادین مواجه شدند. گسترش هوش مصنوعی، شبکههای اجتماعی و الگوریتمهای پیشنهاددهنده، شیوه دسترسی انسان به اطلاعات را دگرگون کرده است. اگر در گذشته سردبیران از مهمترین دروازهبانان خبر بودند، امروز بخشی از این نقش به الگوریتمها منتقل شده است.
در عصر رسانههای دیجیتال، انسان بیش از هر زمان دیگری در محاصره الگوریتمها قرار گرفته است. الگوریتمهای پیشنهاددهندهای که با تحلیل رفتار، علایق و الگوهای مصرف اطلاعات، تعیین میکنند چه محتوایی بیشتر در معرض دید او قرار گیرد و میتوانند بر اولویتهای ذهنی و شیوه ادراک واقعیت تأثیر بگذارند.
این تحول پرسش مهمی را مطرح میکند: هنگامی که الگوریتمها درباره میزان دیدهشدن اخبار تصمیم میگیرند، مسئولیت شکلگیری شناخت عمومی از جهان بر عهده چه کسانی است؟ در روزنامهنگاری سنتی، سردبیران در برابر تصمیمهای حرفهای خود پاسخگو بودند، اما در محیط الگوریتمی معیارهای اولویتبندی محتوا همیشه برای مخاطبان روشن نیست. این معیارها ممکن است تحت تأثیر اهداف تجاری، میزان تعامل کاربران و پیشبینی رفتار آنان قرار گیرند.
چنین شرایطی با مفاهیمی مانند حباب فیلتر و اتاق پژواک نیز ارتباط دارد. شخصیسازی اطلاعات در برخی موقعیتها ممکن است مواجهه مخاطبان با دیدگاههای متفاوت را کاهش دهد و تکرار مطالب همسو با باورهای پیشین، به تقویت نگرشهای موجود بینجامد. البته این پیامدها قطعی و یکسان نیستند و به ویژگیهای پلتفرمها و رفتار کاربران بستگی دارند.
بااینحال، تحول الگوریتمی به معنای پایان نقش روزنامهنگاران نیست. الگوریتمها میتوانند دسترسی به اطلاعات را تسهیل کنند، اما ارزیابی اعتبار منابع، تشخیص ارزش خبری و ارائه زمینههای ضروری برای فهم رویدادها همچنان به قضاوت حرفهای روزنامهنگاران نیاز دارد.
زندگی حرفهای فلیکس کسلر یادآور دورانی است که تصمیمهای سردبیران در مرکز فرایند انتخاب و انتشار اخبار قرار داشت. امروز این قدرت میان سازمانهای خبری، پلتفرمهای دیجیتال، الگوریتمهای پیشنهاددهنده و رفتار مخاطبان توزیع شده است. بااینحال، پرسش بنیادین علوم ارتباطات همچنان پابرجاست: چه کسی تعیین میکند کدام بخش از واقعیت دیده شود و چگونه روایت شود؟ مرور کارنامه کسلر نشان میدهد که مسئولیت روزنامهنگاری تنها انتقال اطلاعات نیست، بلکه فراهمکردن امکان شناخت دقیق و معنادار از جهان است.
منبع: www.asriran.com

نظربلند: کتابخانهها باید به کانون مشارکت فرهنگی تبدیل شوند






