تحلیل راهبرد مهار فرسایشی آمریکا و پاسخ ایران
حبیبالله گلمحمدی، استاد روابط بینالملل، در یادداشتی در روزنامه فرهیختگان سیاست دولت دونالد ترامپ در قبال ایران را «نه جنگ، نه صلح» و مبتنی بر مهار فرسایشی دانست و بر ضرورت بازسازی قدرت ملی تأکید کرد.

به گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، مسئله اساسی برای ایران، صرفاً عبور از وضعیت نه جنگ و نه صلح نیست، بلکه تبدیل این وضعیت پرهزینه به فرصتی برای بازسازی بنیانهای قدرت ملی، ارتقای تابآوری راهبردی و افزایش قدرت چانهزنی در نظم در حال تحول بینالمللی است.
به گزارش عصر ایران، حبیبالله گلمحمدی، استاد روابط بینالملل در یادداشتی در روزنامه فرهیختگان نوشت تحولات روابط ایران و آمریکا نشان میدهد سیاست واشنگتن را نمیتوان صرفاً در دوگانه جنگ یا مذاکره تحلیل کرد. آنچه در رویکرد دولت دونالد ترامپ قابل مشاهده است، استمرار وضعیتی با عنوان «نه جنگ، نه صلح» است؛ وضعیتی مبتنی بر حفظ فشار مستمر، تهدید نظامی، محدودسازی اقتصادی و باز گذاشتن دریچه مذاکره، بدون آنکه الزاماً به توافقی پایدار و حل اختلافات بنیادین منجر شود.
به گفته او، این وضعیت را باید فراتر از تاکتیکی مقطعی و در چهارچوب نوعی مهار فرسایشی و مدیریت تعارض تحلیل کرد. او این سیاست را در یک عبارت چنین صورتبندی کرد: «مهار فرسایشی از طریق فشار اقتصادی، بازدارندگی نظامی و دیپلماسی مشروط» و تأکید کرد این عنوان یک صورتبندی تحلیلی است و نه لزوماً نام یک دکترین رسمی اعلامشده از سوی دولت آمریکا.
پنج محاسبه راهبردی آمریکا
نویسنده معتقد است چند محاسبه راهبردی در شکلگیری این رویکرد نقش دارند. نخست، اجتناب از هزینههای جنگ تمامعیار، زیرا ورود به جنگ گسترده با ایران میتواند پیامدهایی فراتر از جغرافیای منطقه داشته باشد؛ از افزایش هزینههای نظامی و اقتصادی آمریکا تا اختلال در بازار انرژی، ناامنی مسیرهای کشتیرانی و گسترش دامنه درگیری.
دوم، استمرار فشار اقتصادی و فرسایش ظرفیت ملی از طریق تحریمهای نفتی، محدودیتهای بانکی، فشار بر مبادلات تجاری و محدودسازی دسترسی اقتصادی ایران به بازارهای جهانی، بدون آغاز عملیات نظامی گسترده. در این الگو اقتصاد به یکی از میدانهای اصلی تقابل تبدیل میشود.
سوم، حفظ تهدید نظامی بهعنوان اهرم مذاکره با حفظ آرایش نظامی و امکان استفاده از قدرت سخت برای افزایش هزینه تصمیمات ایران. چهارم، ملاحظات سیاست داخلی آمریکا و ضرورت موازنه میان نمایش قدرت در سیاست خارجی و هزینههای سیاسی و اقتصادی جنگ. پنجم، مدیریت موازنه قدرت منطقهای، ملاحظات امنیتی اسرائیل و کشورهای عربی و جلوگیری از تغییر موازنه قدرت منطقهای.
چهار رویکرد ترکیبی و اهداف واشنگتن
از نگاه بینالمللی، این سیاست ترکیبی از چهار رویکرد دانسته شده است: با رویکرد واقعگرایی ساختاری تلاش برای حفظ موازنه قدرت، در شرایط دیپلماسی اجبارآمیز استفاده همزمان از تهدید، فشار و مذاکره، در شرایط بازدارندگی نظامی حفظ توان و تهدید معتبر، و در صورت فرسایش راهبردی افزایش تدریجی هزینههای اقتصادی، سیاسی و امنیتی رقیب بدون ورود به جنگ تمامعیار.
هدف این سیاست صرفاً جلوگیری از جنگ دانسته نشده، بلکه حفظ شرایطی است که آمریکا بتواند بدون پرداخت هزینههای جنگ گسترده، بر محاسبات سیاسی، اقتصادی و امنیتی ایران تأثیر بگذارد. اهداف واشنگتن در این چهارچوب شامل محدودسازی ظرفیتهای اقتصادی و منابع قدرت ملی ایران، تأثیرگذاری بر محاسبات امنیتی و دفاعی جمهوری اسلامی ایران، محدودسازی دامنه نفوذ و قدرت چانهزنی منطقهای ایران، حفظ اهرمهای فشار برای مذاکرات احتمالی و جلوگیری از شکلگیری ترتیبات منطقهای و بینالمللی تضعیفکننده موقعیت آمریکا عنوان شده است. نویسنده تأکید کرده موفقیت این سیاست قطعی نیست، زیرا فشار خارجی الزاماً به تغییر رفتار سیاسی منجر نمیشود و حتی ممکن است به تقویت سازوکارهای خوداتکایی و افزایش همکاریهای ایران با قدرتهای غیرغربی بینجامد.
سه سطح بازآرایی قدرت ملی ایران
نویسنده تصریح کرده مقابله با راهبرد نه جنگ و نه صلح نباید صرفاً به واکنشهای مقطعی و نظامی محدود شود و پاسخ مؤثر مستلزم بازآرایی قدرت ملی در سه سطح بنیادی، راهبردی و عملیاتی است.
در سطح بنیادی، بر بازسازی بنیانهای قدرت ملی تأکید شده است؛ زیرا قدرت ملی صرفاً قدرت نظامی نیست و اقتصاد کارآمد، انسجام اجتماعی، سرمایه انسانی، مشروعیت سیاسی، استقلال تصمیمگیری و ظرفیت علمی و فناوری اجزای بههمپیوستهای هستند که در شرایط فشار خارجی، تقویت اعتماد عمومی، مبارزه با فساد و افزایش مشارکت نخبگان و جامعه اهمیت راهبردی پیدا میکند.
در سطح راهبردی، بر بازآرایی سیاست خارجی و امنیت ملی از طریق تقویت دیپلماسی منطقهای و چندجانبه، توسعه همکاریهای اقتصادی و راهبردی با قدرتهای مستقل، حفظ بازدارندگی دفاعی و مدیریت هوشمند بحران، پیگیری حقوقی موضوع تحریمها و استفاده از دیپلماسی برای کاهش هزینههای تقابل و جلوگیری از جنگ ناخواسته تأکید شده است. در سطح عملیاتی نیز مدیریت منابع ارزی، تنوعبخشی به صادرات، تقویت زنجیره تأمین، ارتقای آمادگی دفاعی، ایجاد سازوکارهای ارتباطی برای جلوگیری از محاسبه اشتباه و حرکت از مدیریت واکنشی بحران به سمت مدیریت پیشدستانه و راهبردی تهدید ضروری دانسته شده است.
آسیبپذیریهای راهبرد نه جنگ و نه صلح
به اعتقاد نویسنده، این راهبرد با وجود ظرفیتهای فشار، فاقد ریسک نیست و استمرار وضعیت بلاتکلیف میتواند برای خود آمریکا نیز هزینه ایجاد کند؛ از جمله افزایش احتمال محاسبه اشتباه و وقوع درگیری ناخواسته، کاهش اعتماد به فرایندهای دیپلماتیک، استمرار ناامنی در بازار انرژی و مسیرهای کشتیرانی، تشویق بازیگران منطقهای به ایجاد ترتیبات امنیتی مستقل و افزایش انگیزه ایران برای تنوعبخشی به روابط اقتصادی و سیاسی خارجی.
در پایان یادداشت آمده است راهبرد نه جنگ و نه صلح ترامپ را باید در چهارچوب تلاش برای حفظ فشار مستمر بر ایران بدون پذیرش هزینههای جنگ تمامعیار تحلیل کرد و در مقابل، پاسخ ایران نیز نباید صرفاً بر تداوم وضعیت موجود استوار باشد. نویسنده تصریح کرده است: «قدرت ملی پایدار، دیپلماسی مقتدرانه و بازدارندگی مسئولانه» باید مبنای عبور از مدیریت روزمره بحران و حرکت بهسوی مدیریت راهبردی منافع ملی باشند.
منبع: www.asriran.com

مرور خبرهای تکذیبشده ۲۴ ساعت گذشته؛ ۲۳ تا ۲۴ آبان ۱۴۰۵





