راه تازه ذخیره اطلاعات در ابعاد زیر یک نانومتر مربع کشف شد
پژوهشگران دانشگاه واشینگتن در سنتلوئیس با بررسی لایههای فوقنازک اکسید هافنیوم و اکسید زیرکونیوم، روشهایی برای کنترل قطبش الکتریکی در ابعاد زیر نانومتر ارائه کردند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، پژوهشگران با دستکاری رفتار الکتریکی مواد در مقیاس اتمی، راهکارهای تازهای برای توسعه نسل آینده حافظههای الکترونیکی ارائه کردهاند. این مطالعات که به گزارش ایرنا از ستاد ویژه توسعه فناوری نانو منتشر شده، با تمرکز بر لایههای فوقنازک اکسید هافنیوم و نواحی فروالکتریکی در مقیاس زیر نانومتر نشان میدهد که میتوان با اعمال ولتاژ، قطبش الکتریکی مواد را کنترل و از این ویژگی برای ذخیرهسازی اطلاعات استفاده کرد؛ رویکردی که میتواند بدون نیاز به افزودن اجزای جدید به تراشههای سیلیکونی، ظرفیت و کارایی حافظهها را افزایش دهد.
گسترش کاربرد هوش مصنوعی، پردازش دادههای حجیم و توسعه سامانههای محاسباتی پیشرفته، نیاز به حافظههایی با ظرفیت بیشتر، سرعت بالاتر و مصرف انرژی کمتر را به یکی از مهمترین چالشهای صنعت الکترونیک تبدیل کرده است. در پاسخ به این نیاز، پژوهشگران بهجای تکیه صرف بر کوچکسازی اجزای الکترونیکی یا افزایش ابعاد سختافزار، به دنبال راههایی برای بهرهبرداری از ویژگیهای ذاتی مواد در مقیاس اتمی هستند.
در همین راستا، روهان میشرا، دانشیار مهندسی مکانیک و علم مواد در دانشکده مهندسی مککلوی دانشگاه واشینگتن در سنتلوئیس (Washington University in St. Louis)، به همراه گروه پژوهشی خود، مجموعهای از مطالعات را با هدف شناخت و کنترل رفتار الکتریکی مواد در ابعاد بسیار کوچک انجام داده است. این تحقیقات با حمایت بنیاد ملی علوم آمریکا و با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه نبراسکا ـ لینکلن (University of Nebraska-Lincoln)، مؤسسه فناوری جورجیا (Georgia Institute of Technology) و چند مرکز علمی دیگر پیش رفته است.
اکسید هافنیوم و رفتار فروالکتریکی در لایههای فوقنازک
یکی از محورهای اصلی تحقیقات، بررسی اکسید هافنیوم (HfO₂) است؛ مادهای که هماکنون در ساخت ترانزیستورهای مبتنی بر سیلیکون، بهعنوان لایه عایق نازک مورد استفاده قرار میگیرد. مواد فروالکتریک دارای قطبش الکتریکی پایدارند و میتوان جهت این قطبش را با اعمال میدان الکتریکی تغییر داد و پس از برداشتهشدن میدان نیز وضعیت قطبش را حفظ کرد.
با این حال، هنگامی که ضخامت بسیاری از مواد فروالکتریک به کمتر از حدود ۱۰ نانومتر میرسد، معمولاً ویژگی فروالکتریکی خود را از دست میدهند. نکته شگفتانگیز درباره اکسید هافنیوم آن است که این ماده در شرایط خاص و هنگامی که به شکل لایههای فوقنازک ساخته میشود، میتواند رفتار فروالکتریکی از خود نشان دهد؛ درحالیکه در حالت معمول چنین خاصیتی ندارد.
میشرا و همکارانش برای درک این پدیده، ساختارهای تکبلوری و منظم از اکسید هافنیوم آلاییدهشده با لانتانیم را روی بستری از زیرکونیای پایدارشده با ایتریا رشد دادند. گوودونگ رن، که دوره دکتری خود را زیر نظر میشرا به پایان رسانده و اکنون پژوهشگر پسادکتری در دانشگاه واشینگتن در سیاتل است، با استفاده از روشهای پیشرفته میکروسکوپی ساختار تکبلوری این لایهها را تأیید کرد.
نتایج با استفاده از میکروسکوپی الکترونی و مدلسازی محاسباتی نشان داد که این لایهها در اثر تنش ساختاری، در فازی موسوم به آنتیفروالکتریک پایدار میشوند. در مواد آنتیفروالکتریک، دوقطبیهای الکتریکی مجاور در جهتهای مخالف قرار میگیرند، اما اعمال ولتاژ الکتریکی نسبتاً زیاد میتواند آنها را همجهت و ماده را به حالت فروالکتریک تبدیل کند. نتایج این یافته در نشریه علمی ساینس (Science) منتشر شده است. افزون بر ذخیرهسازی اطلاعات، مواد آنتیفروالکتریک ظرفیت بالایی برای ذخیره انرژی و استفاده در خازنهای با چگالی انرژی بالا دارند.
نواحی فروالکتریکی کوچکتر از یک نانومتر مربع
در مطالعهای مستقل که با همکاری پژوهشگرانی از مؤسسه فناوری جورجیا و مؤسسه ملی علم و فناوری اولسان کره جنوبی (UNIST) انجام و در نشریه مواد پیشرفته (Advanced Materials) منتشر شد، نواحی بسیار کوچک فروالکتریکی در اکسید زیرکونیوم (ZrO₂) بررسی شد. این ماده از نظر ساختاری به اکسید هافنیوم شباهت دارد.
در این مطالعه، نواحی فروالکتریکی با مساحت کمتر از یک نانومتر مربع مشاهده شدند. هر یک از این نواحی دارای جهت مشخصی از قطبش الکتریکی است و مرز میان آنها با ساختاری موسوم به دیواره ۱۸۰ درجهای شکل میگیرد. حضور اتمهای اضافی اکسیژن در این مرزها به متعادلسازی بارهای الکتریکی کمک میکند.
محاسبات نشان میدهد که این دیوارههای بسیار نازک میتوانند قابلیت هدایت الکتریکی داشته باشند و در پاسخ به اعمال ولتاژ جابهجا شوند. این ویژگی این احتمال را مطرح میکند که در آینده بتوان از مرزهای اتمی میان نواحی فروالکتریکی بهعنوان اجزای فعال در سامانههای الکترونیکی و حافظههای نسل جدید استفاده کرد.
چرخش لایههای اتمی و گامی بهسوی تراشههای آینده
در مسیر دیگر، دو لایه فوقنازک اکسید هافنیوم روی یکدیگر قرار گرفتند و لایه بالایی با زاویهای اندک نسبت به لایه زیرین چرخانده شد. جیان هوانگ، دانشجوی دکتری گروه میشرا، با مدلسازی محاسباتی اثر این چرخش را بررسی کرد. نتایج نشان میدهد چرخش نسبی دو لایه میتواند الگوی تکرارشونده بزرگتری موسوم به ابرشبکه موآره (Moiré Superlattice) ایجاد کند.
بر اساس پیشبینیها، این آرایش میتواند قطبش الکتریکی خالصی عمود بر سطح لایهها ایجاد کند و با اعمال میدان الکتریکی، جهت این قطبش را با جابهجایی یکی از لایهها نسبت به دیگری معکوس کرد. نتایج این مطالعه در نشریه نانو لترز (Nano Letters) منتشر شده است.
مجموعه این تحقیقات نشان میدهد کنترل رفتار الکترونیکی مواد در مقیاس اتمی میتواند به یکی از مسیرهای مهم توسعه حافظههای آینده تبدیل شود. از آنجا که اکسید هافنیوم هماکنون نیز در ساخت تراشههای سیلیکونی به کار میرود، در صورت توسعه این فناوریها ممکن است با همان مواد و زیرساختهای موجود، قابلیتهای تازهای به تراشهها اضافه شود. این یافتهها هنوز در مرحله پژوهش و توسعه قرار دارند و تبدیل آنها به فناوری تجاری به بررسی بیشتر درباره پایداری، سرعت عملکرد، مصرف انرژی و قابلیت ساخت انبوه نیاز دارد.
منبع: www.irna.ir

ترس از اشتباه بزرگترین مانع بهکارگیری شفاهی زبان دوم است





