نوزادان نارس؛ علل تولد زودرس، چالشها و نقش شیر مادر
دو فوقتخصص نوزادان به مناسبت روز جهانی نوزاد نارس، تعریف تولد نارس، علل زایمان زودرس، چالشهای تنفسی و تغذیه و اهمیت شیر مادر و مراقبت کانگورویی را تشریح کردند.

گالری تصویری
۴ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، روز جهانی نوزاد نارس، فرصتی برای روایت امید، مقاومت و تلاش نوزادانی است که از همان نخستین روزهای زندگی، مسیر متفاوتی را پشت سر میگذارند. پیشرفت مراقبتهای پزشکی، تلاش متخصصان و پرستاران و همراهی خانوادهها، شانس زنده ماندن و رشد سالم بسیاری از این نوزادان را افزایش داده است.
دکتر محمدباقر حسینی، فوقتخصص نوزادان، به گزارش ایسنا با اشاره به تعریف تولد نارس اظهار کرد: نوزاد نارس به نوزادی گفته میشود که زودتر از موعد مقرر متولد شده باشد و نوزادانی که پس از تکمیل ۳۷ هفته بارداری و در هفته ۳۷ یا بالاتر به دنیا میآیند، نوزاد رسیده یا ترم محسوب میشوند.
علل تولد زودرس، از فشار خون و دیابت تا عفونتهای پنهان
حسینی با بیان اینکه علت اصلی تولد زودرس در بسیاری از موارد هنوز مشخص نیست، افزود مهمترین علت شروع انقباضات رحمی و تولد زودرس همچنان ناشناخته است و در موارد زیادی نمیتوان مشخص کرد چه عاملی باعث آغاز انقباضات رحم در هفتههای پیش از موعد شده است. وی از میان عوامل شناختهشده به فشار خون بالا، بهویژه فشار خون کنترلنشده، پرهاکلامپسی (مسمومیت بارداری)، دیابت کنترلنشده و بیماریهای زمینهای مادر اشاره کرد.
وی ادامه داد بیماریهای زمینهای مادر از جمله بیماریهای ایمنی، بیماریهای دستگاه گوارش، مشکلات کلیوی و درگیریهای کبدی در دوران بارداری نیز میتوانند احتمال تولد زودرس را افزایش دهند و گاهی نیز متخصصان زنان برای حفظ جان مادر، ناچار به ختم زودتر بارداری میشوند.
وی با اشاره به نقش عفونتهای پنهان گفت در میان عوامل شناختهشده، کوریوآمنیونیت یا التهاب و عفونت پردههای جنینی از عوامل مهم آغاز انقباضات رحمی و تولد زودرس است. وی تأکید کرد تب در مادر باردار باید جدی گرفته شود و شناسایی عفونتهای زنان و مادران باردار اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص بهموقع عفونت و آغاز درمانهای آنتیبیوتیکی میتواند از پیشرفت التهاب جلوگیری کند و در صورت امکان، تولد نوزاد را به تعویق بیندازد.
نخستین چالشها؛ از تنفس و تغذیه تا بینایی و شنوایی
حسینی اظهار کرد این نوزادان با مسائل و چالشهای متعددی روبهرو هستند که نخستین و مهمترین آنها مشکلات تنفسی است، زیرا ممکن است ریههای نوزاد هنوز آمادگی لازم برای تنفس در هوای آزاد را نداشته باشد و به همین دلیل به حمایتها و تجهیزات کمکتنفسی در بخشهای مراقبت ویژه نوزادان نیاز پیدا کند.
وی دومین چالش را مسائل مربوط به تغذیه دانست و گفت این نوزادان ممکن است هنوز توانایی مکیدن و بلع کامل را به دست نیاورده باشند، بنابراین تغذیه آنها بهویژه با شیر مادر، نیازمند روشها و آموزشهای خاصی است. برای نوزادانی که توانایی مکیدن دارند، روشهای ویژه آموزش تغذیه از سینه مادر در نظر گرفته میشود، اما نوزادانی که در سنین بارداری بسیار پایین متولد شدهاند، از طریق لوله معده تغذیه میشوند. وی افزود رودههای این نوزادان ممکن است هنوز به تکامل کامل نرسیده باشد و با مشکلاتی مانند استفراغ مواجه شوند.
به گفته وی، نوزادان بسیار کوچک و کموزن در برابر خونریزی مغزی آسیبپذیر هستند و تلاش میشود با روشهای مراقبتی مناسب، این خطر به حداقل برسد. وی افزود نوزادانی که پیش از ۳۲ هفته بارداری متولد میشوند یا وزن تولد آنها کمتر از ۱۵۰۰ گرم است، از نظر شبکیه و بخشهای داخلی چشم آسیبپذیرتر هستند و برای پیشگیری، بهصورت منظم برای معاینه ته چشم و شبکیه ارجاع میشوند.
وی درباره شنوایی نیز گفت احتمال اختلال شنوایی در نوزادان نارس کمی بیشتر از نوزادان رسیده است، بهطوریکه در میان هر هزار نوزاد رسیده، ممکن است حدود سه نوزاد از بدو تولد دچار اختلال شنوایی باشند و به همین دلیل انجام شنواییسنجی برای این نوزادان ضروری است. وی افزود برخی نوزادان نارس ممکن است در دوران کودکی با مشکلاتی مانند بیشفعالی یا اختلالات تکاملی مواجه شوند که احتمال آن کمی بیشتر است، اما این موارد در درصد کمی اتفاق میافتد. وی درباره تکرار زودرس نیز گفت عوامل ژنتیکی میتوانند نقش داشته باشند و در خانوادههایی که سابقه تولد نوزاد نارس وجود دارد، احتمال آن در بارداریهای بعدی کمی بیشتر است، اما قطعی نیست.
شیر مادر و مراقبت کانگورویی، دو تکیهگاه حیاتی
حسینی با تأکید بر ضرورت افزایش آگاهی جامعه اظهار کرد جامعه باید بداند نوزادانی که پیش از ۳۷ هفته بارداری متولد میشوند، شرایط خاصی دارند و خانوادههای آنها روزهای دشوار و پراسترسی را پشت سر میگذارند، بنابراین لازم است درک و حمایت شوند. وی افزود بستری شدن نوزاد در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان (NICU) خانواده و اطرافیان را نیز درگیر میکند و هرچه حضور و مشارکت مادر بیشتر باشد، به نفع نوزاد است و میتواند به بهبود سریعتر و ترخیص زودتر کمک کند.
وی گفت: «شیر مادر برای نوزادان نارس و بهطور کلی شیرخواران، تنها یک ماده غذایی نیست، بلکه نقش محافظتی و تقویتکننده سیستم ایمنی دارد و میتواند در حفظ سلامت و نجات جان نوزاد مؤثر باشد.» وی ادامه داد هرچه مادر حضور بیشتری در بیمارستان داشته باشد و در تغذیه مشارکت کند، به سلامت نوزاد کمک بیشتری خواهد کرد.
وی مراقبت آغوشی یا کانگورویی را از دیگر اقدامات مؤثر دانست و اظهار کرد در این روش از مادر خواسته میشود نوزاد را روی پوست سینه خود قرار دهد تا تماس مستقیم پوست با پوست برقرار شود و این روش یکی از مراقبتهای مهم و نجاتبخش برای نوزادان بسیار کموزن است. مشارکت مادر در شیردهی، تعویض پوشک و سایر امور مراقبتی نیز به توانمند شدن او کمک میکند.
دکتر مجید محلهای، فوق تخصص نوزادان و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تبریز و رئیس بخش مراقبتهای ویژه نوزادان مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی زهرا مردانیآذر اظهار کرد مراقبت از نوزادان نارس در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان مجموعهای از اقدامات تخصصی و شبانهروزی است که با هدف حفظ حیات، پیشگیری از عوارض و فراهم کردن شرایط مناسب برای رشد و تکامل انجام میشود. وی افزود میزان موفقیت درمان به سن بارداری، وزن هنگام تولد، شرایط بالینی نوزاد و امکانات مرکز درمانی بستگی دارد. وی گفت کنترل دقیق دمای بدن، پایش مداوم علائم حیاتی، پیشگیری و درمان عفونتها و تأمین نیازهای تغذیهای از طریق شیر مادر، لوله معده یا سرمهای وریدی از جمله این اقدامات است، همچنین حمایت تنفسی با اکسیژندرمانی، دستگاههای کمکتنفسی و در صورت نیاز تهویه مکانیکی انجام میشود.
وی خاطرنشان کرد: «یک نوزاد نارس فقط به انکوباتور نیاز ندارد، بلکه به یک تیم درمانی متخصص، مراقبت علمی و آغوش گرم خانواده نیازمند است.»
مدت بستری، پیگیری پس از ترخیص و راههای پیشگیری
محلهای درباره مدت بستری گفت نمیتوان زمان مشخص و یکسانی را تعیین کرد، چراکه برخی نوزادان ممکن است تنها چند روز یا چند هفته به مراقبت نیاز داشته باشند، در حالی که نوزادان بسیار نارس یا دارای وزن تولد بسیار پایین ممکن است چندین هفته و گاهی تا حوالی زمان تولد پیشبینیشده، یعنی حدود هفته چهلم بارداری، بستری بمانند. وی اضافه کرد ترخیص صرفاً بر اساس رسیدن به وزن مشخصی انجام نمیشود، بلکه نوزاد باید بتواند دمای بدن خود را خارج از انکوباتور حفظ کند، تغذیه کافی و ایمن داشته باشد و تنفس و علائم حیاتی پایداری نشان دهد.
وی تأکید کرد هدف صرفاً زنده نگه داشتن نوزاد نیست، بلکه تلاش میشود با مراقبت علمی و همهجانبه، احتمال عوارض کوتاهمدت و بلندمدت کاهش یابد. وی افزود تمام نوزادان نارس پس از ترخیص به پیگیریهای منظم پزشکی تحت نظر پزشک متخصص کودکان یا فوق تخصص نوزادان نیاز دارند و میزان و نوع پیگیریها بر اساس سن بارداری و شرایط بالینی متفاوت است، زیرا برخی عوارض ممکن است ماهها یا سالها بعد خود را نشان دهند. ارزیابی رشد جسمی شامل وزن، قد و دور سر، وضعیت تغذیه، تکامل عصبی و حرکتی، مهارتهای شناختی و زبانی، کنترل بینایی و شنوایی و سلامت عمومی از موارد پیگیری است و در نوزادان بسیار نارس، غربالگری اختلالات بینایی نوزادان نارس (ROP)، اختلالات شنوایی، بیماریهای مزمن ریوی و مشکلات تکاملی اهمیت ویژه دارد. واکسیناسیون بهموقع، تغذیه با شیر مادر، تأمین ویتامینها و مکملها و آموزش والدین نیز مهم است.
وی درباره پیشگیری گفت این اقدامات باید حتی پیش از شروع بارداری آغاز شوند و شناسایی بیماریهای زمینهای مانند دیابت، فشار خون بالا، بیماریهای کلیوی و اختلالات تیروئید و کنترل آنها پیش از بارداری اهمیت دارد. اصلاح کمبودهای تغذیهای، مصرف اسیدفولیک، رسیدن به وزن مناسب، ترک سیگار و قلیان و پرهیز از مصرف الکل و مواد مخدر از دیگر اقدامات پیش از بارداری است. در دوران بارداری نیز باید سلامت مادر و رشد جنین بهطور مستمر ارزیابی و عواملی مانند فشار خون بالا، دیابت بارداری، عفونتها، مشکلات جفت و اختلالات رشد جنین بهموقع تشخیص داده شوند. شناسایی مادرانی که سابقه زایمان زودرس یا سقط در سهماهه دوم دارند نیز مهم است و ممکن است بررسی طول دهانه رحم با سونوگرافی و در موارد خاص پروژسترون یا سرکلاژ ضرورت داشته باشد. وی افزود انقباضات منظم و دردناک رحم، احساس فشار در ناحیه لگن، کمردرد مداوم، خونریزی یا خروج مایع از واژن، بهویژه پیش از هفته سیوهفتم بارداری، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. وی با توصیف بخش مراقبتهای ویژه گفت وزن بعضی نوزادان حتی به یک کیلوگرم هم نرسیده است، اما هر کدام دنیایی از امید و ظرفیت برای زندگی دارند.
منبع: www.isna.ir

فعالیت بیمارستان نظرآباد به بیش از ۸۰ درصد رسید










