افزایش دما و افت رطوبت خاک؛ عامل تشدید زوال بلوطهای زاگرس
زهرا یارمرادی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان گفت افزایش دما و کاهش رطوبت قابل دسترس خاک با اختلال در فتوسنتز و رشد درختان، زوال جنگلهای بلوط لرستان و زاگرس را تشدید میکند.

به گزارش تبریز فوری به نقل از ایسنا، افزایش دما و کاهش رطوبت قابل دسترس خاک از عوامل تشدیدکننده زوال جنگلهای بلوط زاگرس عنوان شده است. در چنین شرایطی تأمین آب مورد نیاز درخت با مشکل مواجه میشود و توان فتوسنتز، رشد و دفاع طبیعی آن کاهش پیدا میکند.
زهرا یارمرادی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان و دکترای آب و هواشناسی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: «خشکیدگی این جنگلها پدیدهای تکعاملی نیست و نمیتوان تمام مسئولیت آن را متوجه تغییرات اقلیمی دانست» و برهمکنش شرایط آبوهوایی، ویژگیهای طبیعی رویشگاهها و مداخلات انسانی در شکلگیری این وضعیت نقش دارند.
تأثیر افزایش دما بر سلامت بلوطها
با افزایش دما، میزان تبخیر آب از سطح خاک و تعرق گیاه افزایش پیدا میکند. در صورتی که این وضعیت با کاهش بارندگی مؤثر و تداوم خشکسالی همراه شود، ذخیره رطوبتی خاک کاهش مییابد و ریشه درختان نمیتواند آب مورد نیاز را به میزان کافی جذب کند.
در چنین شرایطی درخت با تنش آبی مواجه میشود؛ به این معنا که میزان آبی که از دست میدهد بیشتر از آبی است که از طریق ریشه جذب میکند. در واکنش به این وضعیت، روزنههای برگ بسته یا میزان بازبودن آنها محدود میشود تا از هدررفت بیشتر آب جلوگیری شود.
یارمرادی با بیان اینکه این واکنش در کوتاهمدت سازوکاری دفاعی برای حفظ آب در درخت است، تصریح کرد تداوم خشکی باعث کاهش ورود دیاکسیدکربن به برگها میشود و در نتیجه فرایند فتوسنتز و تولید مواد غذایی با اختلال مواجه خواهد شد.
به گفته وی، ادامه این روند میتواند رشد درخت را کاهش دهد، توان بازسازی بافتها را محدود کند و در شرایط شدید، سامانه انتقال آب در تنه و شاخهها را نیز تحت تأثیر قرار دهد. آثار گرما و کمآبی معمولا به یک فصل محدود نمیشود و در صورت تداوم، درخت بخشی از ذخایر کربنی خود را برای ادامه فعالیتهای حیاتی مصرف میکند که توان رشد و مقابله با عوامل بیماریزا را کاهش میدهد و احتمال زوال و خشکیدگی را افزایش میدهد.
چرا همه رویشگاهها به یک اندازه خشک نمیشوند؟
همه جنگلهای بلوط لرستان به یک اندازه تحت تأثیر گرما و خشکسالی قرار نمیگیرند و عواملی مانند عمق خاک، شیب دامنه، جهت قرارگیری آن نسبت به تابش خورشید، ظرفیت نگهداری آب و وضعیت پوشش گیاهی در میزان آسیبپذیری نقش دارند.
برای مثال، در رویشگاههایی که خاک کمعمق است و آب بهسرعت از دسترس ریشه خارج میشود، درختان زودتر با تنش آبی مواجه میشوند؛ در حالی که در مناطق دارای خاک عمیقتر و رطوبت بیشتر، شرایط برای تأمین آب مورد نیاز درخت مساعدتر است.
یارمرادی با اشاره به نقش عوامل انسانی گفت چرای بیش از حد دام، تخریب پوشش گیاهی، فرسایش و فشردگی خاک و تغییر کاربری اراضی از جمله عواملی هستند که توان طبیعی جنگل را برای حفظ رطوبت و تجدید حیات کاهش میدهند. به گفته او، درختانی که بر اثر گرما و خشکسالی ضعیف شدهاند، ممکن است در برابر برخی آفات و عوامل بیماریزا آسیبپذیرتر شوند، هرچند شناسایی عوامل بیماریزا نیازمند بررسیهای تخصصی است.
حفاظت از بلوطها تنها با کاشت نهال ممکن نیست
مقابله با خشکیدگی بلوطها صرفا با کاشت نهال یا اجرای طرحهای مقطعی امکانپذیر نیست و پیش از هر اقدامی باید کانونهای آسیبپذیر شناسایی و سهم عوامل اقلیمی، ویژگیهای خاک و رویشگاه و فشارهای انسانی در هر منطقه مشخص شود.
یارمرادی حفاظت از خاک و پوشش گیاهی، مدیریت اصولی چرا، جلوگیری از تخریب و تغییر کاربری جنگلها، پایش سلامت درختان و تقویت تجدید حیات طبیعی را از مهمترین اقدامات ضروری برشمرد. به گفته وی، اطلاعات ایستگاههای هواشناسی، دادههای ماهوارهای و مشاهدات میدانی باید در کنار یکدیگر تحلیل شوند تا روند تغییرات پوشش جنگلی و ارتباط آن با شرایط اقلیمی ارزیابی شود.
وی تأکید کرد برای حفاظت از جنگلهای بلوط زاگرس باید علاوه بر توجه به آثار تغییرات اقلیمی، عوامل محلی مؤثر بر تضعیف جنگل نیز کنترل شوند، زیرا مسئله اصلی صرفا مقابله با خشکیدگی ظاهری درختان نیست بلکه باید تابآوری کل اکوسیستم جنگلی افزایش یابد.
منبع: www.isna.ir

امامزادگان به کانون اثرگذار فرهنگی و اجتماعی تبدیل شوند





