خون بند ناف؛ فرصت چنددقیقه‌ای برای درمان بیماران نیازمند پیوند

به گزارش تبریز فوری به نقل از خبرگزاری صدا و سیما، بند ناف پس از تولد نوزاد معمولاً دور ریخته می‌شود، اما خون باقی‌مانده در آن حاوی سلول‌های بنیادی خونساز است؛ سلول‌هایی که در بازسازی سیستم خون و ایمنی بدن نقش دارند. این سلول‌ها در کنار سلول‌های مغز استخوان و خون محیطی، یکی از سه منبع مورد استفاده برای پیوند به شمار می‌روند. این خون اگر دقایقی پس از تولد جمع‌آوری و به‌درستی فرآوری شود، می‌تواند منبعی برای تأمین سلول‌های بنیادی خونساز و کمک به درمان برخی بیماری‌های خونی و نقص‌های ایمنی باشد.

نسیم عزتی، رئیس گروه بانک خون بند ناف و سلول‌های بنیادی سازمان انتقال خون ایران، می‌گوید خون بند ناف در درمان بیماری‌هایی مانند لوسمی، لنفوم، کم‌خونی داسی‌شکل و برخی نقص‌های ایمنی کاربرد دارد. با این حال، تعداد سلول‌های موجود در هر نمونه معمولاً برای پیوند به بزرگسالان کافی نیست و این منبع بیشتر برای بیماران کودک به کار می‌رود.

جمع‌آوری در فاصله‌ای کوتاه

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، بانک عمومی خون بند ناف سازمان انتقال خون در سال ۱۳۸۹ و با دستور وزارت بهداشت راه‌اندازی شد. در این بانک، نمونه‌ها به‌صورت اهدایی و برای استفاده بیماران نگهداری می‌شوند؛ در حالی که در بانک‌های خصوصی، خانواده‌ها هزینه ذخیره‌سازی نمونه را برای استفاده احتمالی خود می‌پردازند.

به گفته عزتی، پس از رضایت مادر و انجام بررسی‌های پزشکی، خون بند ناف بلافاصله پس از تولد جمع‌آوری می‌شود. فرصت این کار کوتاه است و باید پیش از لخته‌شدن خون انجام شود. نمونه‌ها سپس با رعایت زنجیره سرد به مرکز پردازش منتقل می‌شوند؛ فرایندی که طبق توضیحات او باید حداکثر طی ۴۸ ساعت انجام شود.

در مرحله پردازش، اجزای مختلف خون جدا و سلول‌های بنیادی خونساز در کیسه‌های ویژه منجمد می‌شوند. نمونه‌ها از نظر سلامت و گروه خونی بررسی می‌شوند و آزمایش تعیین نوع بافتی یا HLA نیز برای مشخص‌شدن امکان سازگاری با بیمار انجام می‌گیرد. اطلاعات ژنتیکی نمونه در سامانه مرکز مدیریت پیوند وزارت بهداشت ثبت می‌شود، اما هویت اهداکننده در این سامانه درج نمی‌شود. نمونه‌های منجمدشده، بنا بر اعلام عزتی، تا ۲۵ سال قابلیت نگهداری دارند.

بیش از پنج‌هزار نمونه در بانک‌های عمومی

عزتی می‌گوید هدف‌گذاری وزارت بهداشت برای بانک‌های عمومی، نگهداری ۱۰ هزار واحد خون بند ناف بوده است. تاکنون بیش از پنج‌هزار نمونه در بانک‌های عمومی کشور جمع‌آوری شده که سهم بانک سازمان انتقال خون از چهار هزار نمونه بیشتر است.

جمع‌آوری خون بند ناف در حال حاضر در تهران انجام می‌شود. هزینه تجهیزات و آزمایشگاه‌های تخصصی و ضرورت انتقال و پردازش نمونه در زمان محدود، از دلایل تمرکز این فعالیت در پایتخت عنوان شده است. با این حال، ثبت‌نام داوطلبان بزرگسال اهدای سلول‌های بنیادی در سراسر کشور امکان‌پذیر است.

به گفته رئیس گروه بانک خون بند ناف و سلول‌های بنیادی سازمان انتقال خون، این سازمان در ۳۱ استان کشور ۴۶ پایگاه پذیرش و ثبت‌نام اهداکنندگان دارد. تاکنون ۱۲۲ هزار نفر در مرکز این سازمان ثبت‌نام کرده‌اند و شمار کل اهداکنندگان ثبت‌شده در کشور، با احتساب مراکز دیگر، هنوز به ۲۰۰ هزار نفر نرسیده است. عزتی شمار اهداکنندگان ترکیه را حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر اعلام کرد.

او همچنین گفت تنوع قومی کشور می‌تواند یافتن اهداکننده سازگار را برای برخی بیماران دشوار کند و حدود پنج‌هزار بیمار در انتظار پیوند، اهداکننده سازگار ندارند. به گفته او، افزایش شمار داوطلبان می‌تواند احتمال یافتن نمونه سازگار را برای بیماران از گروه‌های مختلف بیشتر کند.

ثبت‌نام داوطلبان چگونه انجام می‌شود؟

افراد واجد شرایط می‌توانند با مراجعه به پایگاه‌های انتقال خون، از جمله پایگاه وصال شیرازی در تهران، برای اهدای سلول‌های بنیادی خونساز ثبت‌نام کنند. در این فرایند، اطلاعات فرد ثبت و چند سی‌سی خون برای تعیین مشخصات ژنتیکی گرفته می‌شود. اگر در آینده بیماری با ویژگی‌های ژنتیکی سازگار شناسایی شود، مراحل بعدی با هماهنگی مراکز درمانی انجام خواهد شد.

اهدای خون بند ناف با تصمیم خانواده نوزاد انجام می‌شود، اما افراد بزرگسال می‌توانند شخصاً برای ثبت‌نام اهدای سلول‌های بنیادی اقدام کنند. عزتی تأکید می‌کند هرچه شمار داوطلبان سالم در بازه سنی ۱۸ تا ۴۰ سال بیشتر باشد، شانس یافتن اهداکننده سازگار برای بیماران افزایش می‌یابد.